Αν το Προσφυγικό ήταν πρόβλημα, θα είχε λύση

 

Δημήτρης Χριστόπουλος
Αν το Προσφυγικό ήταν πρόβλημα, θα είχε λύση
Εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2020, σελίδες 232, τιμή εκδότη: 14,00 €

 

Η ματιά του Δημήτρη Χριστόπουλου, με σημαντική προσωπική ιστορία στον χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προσεγγίζει στα δυο αυτά βιβλία –ουσιαστικά– τη διεπαφή του Έλληνα με τον ξένο. Δυο εντελώς διαφορετικές διαδρομές θέτουν σε συζήτηση το πώς μια κοινωνία που θέλει να θεωρεί τον εαυτό της και να αισθάνεται ανοιχτή αντιμετωπίζει τον άλλο, τον «απέναντι», όταν βρίσκεται ανάμεσά της.Το «ποιος είναι Έλληνας πολίτης» είναι ένα ζήτημα το οποίο, από την αρχή του αιώνα που ζούμε, τέθηκε με ένταση τόσο στο δικαιικό μας σύστημα όσο και στον δημόσιο διάλογο.
Οι προϋποθέσεις απονομής της ελληνικής ιθαγένειας, με την πολύκροτη υπόθεση των παιδιών των μεταναστών στο Συμβούλιο της Επικρατείας και σε αλλεπάλληλες νομοθετήσεις, δεν ήταν παρά μία μόνο πτυχή της δημόσιας συζήτησης που –συχνά με ένταση– έσκυψε στο συνθηματολογημένο «Έλληνας γεννιέσαι, δεν γίνεσαι» με ό,τι αυτό κρύβει σε απορριπτικότητα της ένταξης στο εθνικό σύνολο.
Η αντιπαλότητα του jus sanguinis και του jus soli ανά την υφήλιο, η προσγείωση της συζήτησης στην ελληνική πραγματικότητα σε ένα έδαφος που (ήδη από τα πρώτα χρόνια του ελληνικού κράτους) δίχασε γύρω από αυτόχθονες και ετερόχθονες, το ιδιαίτερο ζήτημα των «Ελλήνων το γένος» και η αντιπαράθεση με συνθήματα του τύπου «Δεν θα γίνεις Έλληνας ποτέ…» στην τελευταία ιστορική περίοδο, οι εμβληματικές περιπτώσεις του Οδυσσέα Τσενάι ή του Γιάννη Αντετοκούμπο, όλα αυτά αποτελούν υλικό για τον Δημ. Χριστόπουλο.
Σε μια πορεία που κάτω από το νομικό/θεσμικό, αλλά και πίσω από το ειλικρινέστερα και επικίνδυνα πολιτικό των τελευταίων χρόνων, πασχίζει να διασώσει μιαν ουμανιστική προσέγγιση που –κάποτε– θεωρούσαμε στην Ελλάδα σύμφυτη με την ταυτότητά μας. Έστω διακηρυκτικά…
Στο δεύτερο βιβλίο, το συνεχώς παρόν και με ισχυρή πιθανότητα επιδείνωσης πρόβλημα του Προσφυγικού/ Μεταναστευτικού προσεγγίζεται από τον Δ. Χριστόπουλο ταυτόχρονα με σπάνιο για τα ελληνικά μας πράγματα ρεαλισμό και με μια πεισματική ηθική διάσταση. Το επιχείρημά του είναι ότι οι μεγάλες πληθυσμιακές μετακινήσεις, που με περισσή ευκολία περιγράφονται ως «ανθρώπινες ροές», και που έχουν πλέον γίνει μόνιμη κατάσταση στην ελληνική πραγματικότητα (αλλά και πολιτικό διακύβευμα αιχμής σε μια εποχή όπου εύκολα χρησιμοποιείται ο όρος «ασύμμετρη απειλή»…), είναι αδιέξοδο να θεωρούνται «πρόβλημα» τη στιγμή που αποτελούν κοινωνικό φαινόμενο. Που δεν ξορκίζεται, ούτε επιδέχεται λύση (όπως αν ήταν πρόβλημα).
Στον πυρήνα αυτής της διαπίστωσης, που ασφαλώς και δέχεται την ανάγκη μιας διαχείρισης του Προσφυγικού όσο γίνεται πιο ανθρώπινης, αλλά αρνείται τις υποσχέσεις λύσης (καθώς ακόμη κι αν «κάνουμε αβίωτο τον βίο τους [των προσφύγων] εδώ, ποτέ δεν θα πλησιάσει τη βαναυσότητα και τη σκληρότητα των συνθηκών που τους έδιωξαν από τη χώρα τους»), συναντά κανείς την αληθινή πρόκληση για τα χρόνια που έρχονται.

 

Α.Δ.ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΙΔΗΣ