Ανασταλτικοί παράγοντες το 4ο κύμα της πανδημίας, η εμφάνιση πληθωριστικών πιέσεων διεθνώς, καθώς και η ποσότητα και ποιότητα των τραπεζικών κεφαλαίων

Οικονομική Επιθεώρηση, Αύγουστος 2021, τ. 1009

Τράπεζες του Νίκου Σακελλαρίου

Αύξηση καταγράφουν οι χορηγήσεις νέων δανείων από τις τέσσερις μεγάλες τράπεζες πλην όμως οι ρυθμοί παραμένουν χαμηλοί, κάτι που αποδίδεται στην ευρύτερη οικονομική συγκυρία, στην κρίση που προκάλεσε η πανδημία και, βέβαια, την προσπάθεια που κάνουν οι τράπεζες για να μειώσουν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (NPL) και ανοίγματα (NPE) και να βελτιώσουν την ποσότητα και κυρίως την ποιότητα των κεφαλαίων τους.

Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος οι ελληνικές τράπεζες έχουν λάβει ρευστότητα πάνω από 40 δισ. ευρώ το 2020 από την ΕΚΤ με αρνητικό επιτόκιο, ωστόσο η χρηματοδότηση στην οικονομία φτάνει μεν, αλλά όχι στον επιθυμητό βαθμό. «Μπορεί να υπήρχαν δεσμεύσεις, αλλά οι τράπεζες έχουν διαμορφώσει με πολύ κόπο τη δική τους κεφαλαιακή στήριξη. Οποιαδήποτε παρέκκλιση από τα διαμορφωμένα επίπεδα κεφαλαιακής επάρκειας που μπορεί να συμβεί είτε λόγω πανδημίας είτε λόγω πληθωρισμού και δημοσιονομικής πολιτικής θα ακυρώσει τα προηγούμενα μέτρα κεφαλαιακής ενίσχυσης», είναι το μήνυμα που περνούν οι τραπεζίτες στην Τράπεζα της Ελλάδος, που στην παρούσα φάση λειτουργεί ως γέφυρα επικοινωνίας με την κυβέρνηση.

Από την πλευρά των παραγωγικών υπουργείων τονίζεται ότι κράτος, επιχειρήσεις και νοικοκυριά στήριξαν με μεγάλο κόστος την εξυγίανση των τραπεζών. Σήμερα που η ΕΚΤ προσφέρει απλόχερα φθηνή ρευστότητα, οι τράπεζες οφείλουν να τη διοχετεύσουν στην ελληνική οικονομία για να στηριχθεί η ανάκαμψη.

Η εικόνα μέχρι τώρα

Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών, τα πιστωτικά ιδρύματα χορήγησαν το 2020 δάνεια 20 δισ. ευρώ, ποσό που αποτελεί την υψηλότερη ετήσια χρηματοδοτική ροή της τελευταίας 10ετίας. Η πιστωτική επέκταση κινήθηκε με θετικό πρόσημο προς τις επιχειρήσεις αλλά με αρνητικό προς τα νοικοκυριά. Υποβοηθήθηκε από την αύξηση των καταθέσεων (κατά περίπου 20 δισ. ευρώ, εκ των οποίων  τα 18 δισ. ευρώ μετά την έναρξη της πανδημίας), την άντληση ρευστότητας από το Ευρωσύστημα και τα διάφορα προγράμματα κρατικής ενίσχυσης, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης των επιπτώσεων της πανδημίας.

Με βάση τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος για το 2020, η αύξηση της χρηματοδότησης των επιχειρήσεων οφείλεται κυρίως στη χρηματοδότηση μεγάλων επιχειρήσεων. Μετά τον Μάρτιο του 2020, οι ρυθμοί αύξησης λαμβάνουν μέγιστες τιμές δεκαετίας και οφείλονται στην αύξηση της χρηματοδότησης επιχειρήσεων μεγάλου μεγέθους. Το ένα τρίτο της τραπεζικής χρηματοδότησης καταλήγει σε μόλις 680 από τις περίπου 400.000 επιχειρήσεις με ενεργό ΑΦΜ. Περισσότερες από 300.000 επιχειρήσεις δεν έχουν πρόσβαση στον τραπεζικό δανεισμό.

Η χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων παρέμενε αρνητική από τον Ιούνιο του 2017, ενώ παρουσίασε αύξηση μόλις μετά τον Ιούλιο του 2020. Ωστόσο, το δεύτερο κύμα της πανδημίας μετά τον Νοέμβριο 2020 περιόρισε κατά πολύ τις χρηματοδοτήσεις και μετέθεσε τον δανεισμό επιχειρήσεων και νοικοκυριών για το 2021.

Βάσει των αποτελεσμάτων α΄ τριμήνου 2021 που ανακοίνωσαν οι 4 μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες, τα νέα δάνεια φτάνουν τα 5,6 δισ. ευρώ. Η Eurobank έχει προχωρήσει σε νέες εκταμιεύσεις ύψους 1 δισ. ευρώ στο α΄ τρίμηνο του 2021, η Alpha Bank σε νέες εκταμιεύσεις ύψους 1,1 δισ. ευρώ, η ΕΤΕ σε περίπου 1,4 δισ. ευρώ και η Τράπεζα Πειραιώς σε εκταμιεύσεις ύψους 2,1 δισ. ευρώ. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία εξαμήνου, τα νέα δάνεια αγγίζουν τα 9 δισ. ευρώ.

Τα χαρακτηριστικά του νέου δανεισμού

Από το 2020 υπάρχει μια σαφής στροφή των ελληνικών τραπεζών προς χορήγηση μικρών χαμηλότοκων δανείων προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με την κάλυψη του ελληνικού κράτους και των ευρωπαϊκών φορέων ανάπτυξης. Τα δάνεια αναπτυξιακού σκοπού αποτελούν δάνεια με σκοπό την υποστήριξη των επενδυτικών σχεδίων μιας επιχείρησης. Οι σχετικές επιλέξιμες δαπάνες μπορεί να αφορούν την αγορά ενσώματων ή άυλων παγίων, αλλά και δαπάνες εκσυγχρονισμού του επαγγελματικού και μηχανολογικού εξοπλισμού. Η ελάχιστη διάρκεια τέτοιων δανείων είναι συνήθως ένα ή δύο έτη και έχουν μεγαλύτερη περίοδο χάριτος και περίοδο αποπληρωμής σε σχέση με δάνεια βραχυχρόνιας διάρκειας.

Στο πλαίσιο των επιδοτούμενων χρηματοδοτικών εργαλείων, τα δάνεια παρέχονται με ευνοϊκούς όρους (επιτόκιο δανείου χαμηλότερο σε σχέση με το επιτόκιο της αγοράς, περίοδος χάριτος, μεγάλη περίοδος αποπληρωμής κ.λπ.). Επιπροσθέτως, οι συνεργαζόμενες τράπεζες απαιτούν μικρότερες εξασφαλίσεις (εμπράγματες, σε μετρητά ή ενοχικές) για την παροχή των δανείων, καθώς για ένα μεγάλο ποσοστό του δανείου παρέχεται εγγύηση του Δημοσίου ή του αντίστοιχου φορέα της ΕΕ.

Σημαντική αύξηση καταγράφει η ζήτηση για online χρηματοδοτήσεις τρεχουσών αναγκών, ενισχύοντας τις πιέσεις για επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού των τραπεζών.

Όσον αφορά τα καταναλωτικά δάνεια, και κυρίως εκείνα που αφορούν την αγορά αυτοκινήτων, οι τράπεζες προσπαθούν να τα προσφέρουν μέσω εμπορικών συνεργατών και άλλων μη παραδοσιακών τραπεζικών ιδρυμάτων. Έτσι, μετακυλίεται αφενός ο κίνδυνος από το τραπεζικό ίδρυμα στον καταναλωτή και σε χρηματοοικονομικές και εμπορικές μονάδες που δεν είναι άμεσα εποπτευόμενα ή δεν εμπίπτουν στους αυστηρούς εποπτικούς κανόνες των εθνικών αρχών και της ΕΚΤ.

Ο «Ηρακλής 2»

Η αύξηση των NPL και των NPE από την πανδημία οδήγησε την ΕΚΤ να εγκρίνει πανευρωπαϊκά τη χρονική παράταση των προηγούμενων προγραμμάτων για την αντιμετώπιση και των NPL και των NPE.

Η επέκταση του «Ηρακλή» θα καλύπτει «το διάστημα από τον Απρίλιο του 2021 μέχρι τον Οκτώβριο του 2022 και θα αποβλέπει στην περαιτέρω –σημαντική– μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων». Βασικός στόχος είναι οι τράπεζες να μπορέσουν, μέσα από το νέο πρόγραμμα, να πραγματοποιήσουν ακόμη πιο δυναμικές πολιτικές μείωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων τους, φτάνοντας σύντομα σε μονοψήφια ποσοστά.

«Πρόκειται για ένα ιδιαίτερης σημασίας γεγονός, γιατί, όπως φαίνεται από τον προγραμματισμό αλλά χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη τις πιθανές επιπτώσεις της πανδημίας, μέχρι το τέλος του 2022 όλες οι συστημικές τράπεζες μπορούν να έχουν επιτύχει ένα μονοψήφιο ποσοστό κόκκινων δανείων, πιθανόν κάποιες τράπεζες και μέσα στο 2021», όπως έχει δηλώσει ο Χρ. Σταϊκούρας.

Σημειώνεται ότι ο «Ηρακλής 2» θα περιλαμβάνει κάποιες βελτιώσεις, οι οποίες είναι αντικείμενο συζήτησης με τις τράπεζες και τους servicers. Σύμφωνα με το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, στο πρόγραμμα «Ηρακλής 2» θα συμμετάσχει η Τράπεζα Πειραιώς με δύο τιτλοποιήσεις των 12 δισ. ευρώ. Επίσης, η Εθνική Τράπεζα υπολογίζει να πάρει μέρος με τιτλοποίηση κόκκινων δανείων 1,5 δισ. ευρώ. Τα υπόλοιπα ποσά του «Ηρακλής 2» αναμένεται να τα μοιραστούν Alpha Bank και Eurobank, με τιτλοποιήσεις γύρω στα 2 και 3,1 δισ. ευρώ αντίστοιχα.

…και στο βάθος bad bank

Μετά την εξυγίανση των χαρτοφυλακίων από τα NPL και τα ΝΠΕ, επόμενο βήμα ενδυνάμωσης της κεφαλαιακής βάσης των τραπεζών είναι η βελτίωση της ποιότητας των κεφαλαίων. Την προηγούμενη δεκαετία, ως αποτέλεσμα του PSI και της βαθιάς κρίσης, οι τράπεζες βρέθηκαν με ένα μεγάλο μέρος των κεφαλαίων τους να αντιστοιχεί σε αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις: Όταν, δηλαδή η τράπεζα αποκτήσει κέρδη, θα μπορεί να τα συμψηφίσει με τις παλιές ζημιές και να αποφύγει τον φόρο. Εκτιμάται ότι τα εν λόγω κεφάλαια σήμερα  ξεπερνούν τα 16 δισ. ευρώ, προσεγγίζοντας το 85% των εποπτικών κεφαλαίων των τραπεζών. Με φορολογικό συντελεστή περί το 30%, οι τράπεζες θα πρέπει να πετύχουν τα επόμενα χρόνια κέρδη 50 δισ. ευρώ για να μηδενίσουν το σχετικό κονδύλι. Ποσό που θεωρείται μάλλον μη ρεαλιστικό, ακόμα και σε ορίζοντα δεκαετίας.

Προκειμένου το πρόβλημα αυτό να μην συνεχίσει να ακολουθεί τις τράπεζες, η Τράπεζα της Ελλάδος προτείνει τη δημιουργία μιας εταιρίας διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων, στην οποία οι τράπεζες θα μπορούν να μεταφέρουν κόκκινα δάνεια έναντι ενός φόρου εισόδου, ο οποίος θα καταβάλλεται κατά 61% σε μετρητά και κατά 39% μέσω συμψηφισμού με τον αναβαλλόμενο φόρο. Με τον τρόπο αυτό θα ενισχυθούν περαιτέρω τα κεφάλαια των τραπεζών και παράλληλα θα βελτιωθεί η ποιότητά τους. Το σχέδιο αυτό, όμως, δεν έχει αποδεχθεί η ελληνική κυβέρνηση, με αποτέλεσμα ο Γιάννης Στουρνάρας να ζητά εναλλακτική πρόταση.

Όσο οι τράπεζες συνεχίζουν να έχουν υψηλούς δείκτες ‘κόκκινων’ δανείων, κακής ποιότητας κεφάλαια και μεγάλη έκθεση σε ομόλογα του Δημοσίου, θα παραμένουν φειδωλές στην αύξηση των χορηγήσεων προς την πραγματική οικονομία.

 Οι τράπεζες που έχουν ενταχθεί στον «Ηρακλή 1»

Στον «Ηρακλή 1» εντάχθηκαν:

  • Το χαρτοφυλάκιο Cairo, αξίας 7,5 δισ. ευρώ, της Εurobank, για το οποίο το Δημόσιο έχει δώσει εγγύηση ύψους 2,4 δισ. ευρώ
  • Το χαρτοφυλάκιο Galaxy, αξίας 10,8 δισ. ευρώ, της Alpha Bank, για το οποίο το Δημόσιο έχει δώσει εγγύηση ύψους 3,8 δισ. ευρώ
  • Το χαρτοφυλάκιο Phoenix, αξίας 1,9 δισ. ευρώ, και το χαρτοφυλάκιο Vega, αξίας 5 δισ. ευρώ, της Τράπεζας Πειραιώς, για τα οποία το Δημόσιο έχει δώσει εγγύηση ύψους 2,4 δισ. ευρώ
  • Το χαρτοφυλάκιο Frontier, αξίας 6,1 δισ. ευρώ, της Εθνικής Τράπεζας, που περιλαμβάνει 190.000 μη εξυπηρετούμενα δάνεια, τα οποία έχουν σε ποσοστό 90% εξασφαλίσεις σε ακίνητα και το 77% είναι στεγαστικά, το 18% επιχειρηματικά και μικρά επαγγελματικά και το 5% καταναλωτικά. Το Δημόσιο έχει δώσει εγγύηση ύψους 3,3 δισ. ευρώ. Τον Ιούλιο η doValue αγόρασε το χαρτοφυλάκιο έναντι 165 εκατ. ευρώ.

Alpha Bank

Αρχές Ιουλίου η Alpha Bank προχώρησε σε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους 800 εκατ. ευρώ. «Έχουμε και τη γνώση και τις ιδέες και το εξειδικευμένο προσωπικό να στηρίξουμε μια νέα επιχειρηματικότητα, που θέλει να υπερβεί τις αγκυλώσεις του παρελθόντος προκειμένου να εφαρμόσει σύγχρονα μοντέλα εταιρικής διακυβέρνησης, να αξιοποιήσει επιχειρηματικές συνεργασίες με άλλες οικονομικές μονάδες για τη δημιουργία οικονομιών κλίμακας και, τελικά, να διαμορφώσει αξιόπιστα επιχειρησιακά σχέδια» δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της τράπεζας, Βασίλης Ψάλτης. «Μέσω της αύξησης μετοχικού κεφαλαίου των 800 εκατ. ευρώ, ανέλαβα προσωπικά, και αναλαμβάνουμε συνολικά ως όμιλος, την ευθύνη να στηρίξουμε το άλμα της ελληνικής οικονομίας προς το αύριο. Όπως εμείς τολμήσαμε, έτσι προσδοκούμε οι νέοι επιχειρηματίες να καλύψουν το δικό τους μέρος της διαδρομής. Δηλαδή, να υιοθετήσουν μια κουλτούρα ανάπτυξης ισχυρής υποδομής και όχι κατ’ ανάγκη άμεσης απόδοσης· και, βεβαίως, να δείξουν εμπράκτως και με τόλμη ότι πιστεύουν στις δυνάμεις τους και είναι πρόθυμοι να αναλάβουν το επιχειρηματικό ρίσκο που αναλογεί στις φιλοδοξίες αυτές».

Τράπεζα Πειραιώς

«Έχοντας θωρακιστεί κεφαλαιακά και με το σχέδιο μείωσης των ΝPE σε πλήρη εξέλιξη, η Τράπεζα Πειραιώς είναι έτοιμη να στηρίξει την ανάπτυξη της οικονομίας και να συμβάλει στην πλήρη αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, το οποίο αποτελεί για τη χώρα μια μοναδική ευκαιρία για τη μετάβαση σε βιώσιμη ανάπτυξη», υποστηρίζει ο διευθύνων σύμβουλος της τράπεζας, Χρήστος Μεγάλου.

Η Τράπεζα Πειραιώς έχει από τις αρχές του έτους προχωρήσει σε νέες εκταμιεύσεις ύψους 2,3 δισ. ευρώ, με στόχο τη χορήγηση νέων δανείων ύψους 5,7 δισ. ευρώ για το σύνολο του 2021. Προτεραιότητα της τράπεζας είναι η χρηματοδότηση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, παράλληλα με τη στήριξη των επενδυτικών σχεδίων μεγάλων επιχειρήσεων και την υποστήριξη των στόχων του Ταμείου Ανάκαμψης. Για την περίοδο 2021-2024 σχεδιάζεται η εκταμίευση νέων δανείων της τάξης των 22-23 δισ. ευρώ προς τους πελάτες, εκ των οποίων το 75% προς επιχειρήσεις.

Εθνική Τράπεζα

Ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΤΕ, Παύλος Μυλωνάς, κατά τη διάρκεια της γενικής συνέλευσης των μετόχων δήλωσε ότι τα νέα δάνεια θα υπερβούν στο σύνολό τους τα 15 δισ. ευρώ μέσα στην επόμενη 3ετία, διαβεβαιώνοντας ότι δεν χρειάζεται αύξηση μετοχικού κεφαλαίου και ότι το 2022 τα κόκκινα δάνεια θα αντιπροσωπεύουν μόλις το 6% του συνολικού χαρτοφυλακίου. Με βάση τα όσα ειπώθηκαν στη Γ.Σ., η Εθνική Τράπεζα διαθέτει υψηλό δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας 17,1%, που υπερβαίνει τις κεφαλαιακές απαιτήσεις για το 2021 κατά τουλάχιστον 600 μονάδες βάσης. Όπως σημείωσε μάλιστα ο Παύλος Μυλωνάς, με την ολοκλήρωση των συναλλαγών Frontier και Εθνικής Ασφαλιστικής, ο συγκεκριμένος δείκτης της τράπεζας θα ενισχυθεί ακόμη περισσότερο, φθάνοντας στο 18,8%.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Εθνικής απέκλεισε την επέκταση μέσω εξαγορών στο εξωτερικό και σημείωσε ότι η επάρκεια κεφαλαίων θα χρησιμοποιηθεί για την οργανική ανάπτυξη εντός Ελλάδας. «Δεν κοιτάμε για εξαγορές στο εξωτερικό, είμαστε επικεντρωμένοι στο δυναμικό μακροοικονομικό story της Ελλάδας», ανέφερε χαρακτηριστικά. Σε ό,τι αφορά τα νέα δάνεια, ο κ. Μυλωνάς τόνισε ότι θα γίνουν εκταμιεύσεις 3,5 δισ. για το 2021, ενώ το πλάνο για την επόμενη 3ετία είναι ετησίως τα νέα δάνεια να φτάνουν τα 5 δισ. ευρώ.

Eurobank

Η εξαγορά τράπεζας στη Σερβία αλλά και η ενεργή δραστηριοποίηση σε τομείς όπως ο τουρισμός δείχνουν τις αναπτυξιακές προθέσεις του ομίλου Eurobank. Η μείωση των NPE, η οποία βρίσκεται ήδη σε φάση υλοποίησης, η ενίσχυση της κερδοφορίας, της παρουσίας της στις αγορές όπου διατηρεί θυγατρικές αλλά και η αυξημένη συμμετοχή της στις δανειοδοτήσεις που θα φέρουν οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης αποτελούν τους βασικούς άξονες της στρατηγικής της Eurobank, ανέφερε ο διευθύνων σύμβουλος της τράπεζας, Φωκίων Καραβίας, σε τηλεδιάσκεψη με τους αναλυτές.

Ο κ. Καραβίας σημείωσε πως η Eurobank αιτήθηκε τον Μάιο την ένταξη στον «Ηρακλή 2» με στόχο μέχρι τα τέλη Ιουλίου 2021 να λάβει τις προσφορές για τους mezzanine τίτλους, έτσι ώστε μέχρι το τέλος του 2021 να ολοκληρωθεί η συναλλαγή. Η τράπεζα είναι «ιδιαίτερα ενεργητική στη χρηματοδότηση επενδύσεων, με πιο εμβληματική αυτήν του Ελληνικού», ανέφερε ο Φ. Καραβίας και τόνισε ότι για τα επόμενα τρία χρόνια η Eurobank θα χρηματοδοτήσει με νέα δάνεια ύψους 2,5 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση επενδυτικά σχέδια που θα προέλθουν μέσα από τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.

 

Ο Ειδικός Γραμματέας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, Φώτης Κουρμούσης

Η δεύτερη ευκαιρία

Τη δυνατότητα μιας νέας αρχής υπόσχεται στους κόκκινους δανειολήπτες ο νέος πτωχευτικός κώδικας, στον οποίο κατέληξε η κυβέρνηση μετά από διαπραγμάτευση με την Τρόικα. Όπως εξηγεί ο Ειδικός Γραμματέας Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, Φώτης Κουρμούσης, «αξιοποιώντας τις καλύτερες διεθνείς πρακτικές, αναπτύξαμε ένα θεσμικό πλαίσιο με τρία στάδια, το τελευταίο εκ των οποίων μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα αρχή».

Το πρώτο στάδιο αποτελεί αντιγραφή του μοντέλου της Δανίας και το ενεργοποιούν κατά βούληση οι δανειολήπτες. Πρόκειται για μια ειδική πλατφόρμα, η οποία αξιολογεί τον κίνδυνο του δανεισμού τους με βάση μεγέθη που οι ίδιοι καταχωρούν. Εφόσον προκύψει υψηλός κίνδυνος οι δανειολήπτες μπορούν να ζητήσουν την υποστήριξη ειδικών «μεντόρων», μέσω των Επιμελητηρίων.

Το δεύτερο στάδιο αποτελεί εξέλιξη του εξωδικαστικού μηχανισμού που ανέπτυξε η προηγούμενη κυβέρνηση. Αν και υπάρχουν διαφοροποιήσεις (καταργήθηκε ο συντονιστής, ο διαχειριστής αφερεγγυότητας επιλέγεται πλέον από τον πιστωτή, δεν συμμετέχουν προμηθευτές έναντι των οποίων υπάρχουν οφειλές κ.α.) η φιλοσοφία παραμένει η ίδια: να βρεθεί λύση αποπληρωμής στη βάση των δυνατοτήτων της επιχείρησης.

Εάν αυτό δεν καταστεί δυνατό, ο οφειλέτης έχει τη δυνατότητα να αναζητήσει μια νέα αρχή δηλώνοντας πτώχευση. Σε αυτή την περίπτωση, ρευστοποιείται όλη του η περιουσία για να αποπληρωθούν οι οφειλές και εφόσον αυτές δεν καλυφθούν, τότε «γκριζάρουν»: Ναι μεν ο δανειολήπτες παύει να εμφανίζεται ‘κόκκινος’, όμως επί τρία χρόνια ότι περιουσιακό στοιχείο αποκτήσει (πέραν εύλογων δαπανών διαβίωσης) υποχρεούται να το διαθέσει για την εξόφληση των χρεών. Μετά την ολοκλήρωση της τριετίας διαγράφονται οριστικά όποια χρέη απομένουν.