Οικονομική Επιθεώρηση, Αύγουστος 2021, τ. 1009

Ματιές στο μέλλον του Νίκου Παπανδρέου

 

Εντυπωσιακή η ομάδα Βαλκάνιων που ήρθαν στο 23ο Συμπόσιο της Σύμης, που φέτος διεξήχθη στο Λαγονήσι με στήριξη του Ιδρύματος Παπανδρέου. Ο ψηλός και επιβλητικός πρωθυπουργός Έντι Ράμα, με ύψος 2 μέτρα, που μόλις πριν από λίγους μήνες κέρδισε τις εκλογές στην Αλβανία για τρίτη φορά, είναι ο αδιαμφισβήτητος ηγεμών της χώρας του – και ήδη λένε ότι θα κερδίσει και τις επόμενες.

Ευκαιρία δηλαδή να προωθήσει τις μεταρρυθμίσεις που πρέπει να γίνουν. Ο ίδιος τόνισε πολλές φορές ότι η Αλβανία πίστευε ότι θα είχε πάρει τουλάχιστον μια ημερομηνία ένταξης της χώρας του στην Ευρώπη. Τόσες φορές το είχαν υποσχεθεί – και από στελέχη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μάλιστα. Όπως είπε χαρακτηριστικά και με χιούμορ, ετοιμαστήκαμε την πρώτη φορά για έναν γάμο με την Ευρώπη. Ντυθήκαμε στα όμορφά μας, είχαμε κουμπάρους σαν την Ελλάδα για το στεφάνι, αλλά η νύφη, σαν άλλη Τζούλια Ρόμπερτς, το έσκασε. Μετά ήρθε και δεύτερη υπόσχεση και πάλι μαζέψαμε τον λαό στην πλατεία να υποδεχτεί τη νύφη από την Ευρώπη αλλά, ενώ περιμέναμε στωικά ως τα μεσάνυχτα, πάλι εκείνη δεν ήρθε και πήγαμε σπίτι με την αίσθηση της απογοήτευσης και τελικά της εξαπάτησης. Αν έρθει και τρίτη πρόσκληση γάμου, φοβάμαι ότι ο λαός μας θα πει «δεν πάω να πέσω στον γκρεμό καλύτερα;»

Και οι υπόλοιποι υπουργοί (δύο από τη Βόρεια Μακεδονία), αλλά και πρώην πρωθυπουργοί άλλων χωρών των Δυτικών Βαλκάνιων, πέρασαν το μήνυμα στους παρευρισκομένους, μεταξύ άλλων και Ευρωπαίους αξιωματούχους, ότι όλη η περιοχή αισθάνεται εγκαταλελειμμένη από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τέτοιες απογοητεύσεις στρέφουν τον λαό των Βαλκανίων προς χώρες εκτός Δύσης – όπως, για παράδειγμα, προς τη Ρωσία ή την Κίνα. Η υπουργός Άμυνας της Βόρειας Μακεδονίας, η ξανθομάλλα Ράντμιλα Σεκερίνσκα, στις συζητήσεις της έδωσε μεγάλη έμφαση στην ολοκλήρωση των υποχρεώσεων όλων των εμπλεκομένων στη Συμφωνία των Πρεσπών. Μεταξύ άλλων, είναι ο μόνος τρόπος πια να πολεμηθεί ο εθνικισμός. Μας εξιστόρησε πως την ημέρα της ψήφισης της Συμφωνίας στη Βουλή μπήκαν εθνικιστές για να σταματήσουν την «προδοσία της Συμφωνίας» και τη χτύπησαν δυνατά στο κεφάλι με λοστό, τόσο ώστε παραλίγο να πεθάνει. Μας θύμισε ότι πριν από την ψήφιση είχαν έρθει δεκαέξι μάλιστα υπουργοί από την ΕΕ στα Σκόπια για να στηρίξουν δημοσίως τη Συμφωνία. Η Μέρκελ είχε πει τότε –σαν αποστροφή– ότι «αν θέλετε ραντεβού με υπουργό της Γερμανίας, να πάτε στα Σκόπια, γιατί εκεί εδράζει πια η μισή μου κυβέρνηση!» Οι Ευρωπαίοι υποσχέθηκαν ότι με την ψήφιση η χώρα θα έμπαινε ως μέλος στην ΕΕ. Άδεια υπόσχεση για τη νύφη που το έσκασε. Το ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αθέτησε τη σοβαρή αυτή υπόσχεση στριμώχνει σοβαρά τους ευρωπαϊστές.

Βασικός πολέμιος της όλης Συμφωνίας είναι η αγαπημένη μας Ρωσία, που μέσω της Βουλγαρίας –απ’ ό,τι λένε– κατόρθωσε να θέσει βέτο στην όλη ενταξιακή διαδικασία. Αλλά δεν είναι μόνο η Βουλγαρία. Ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη πει πολλές φορές ότι η Αλβανία και η Βόρεια Μακεδονία πληρούν τα κριτήρια για έναρξη των συνομιλιών για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Μακρόν το έπαιξε εθνικιστής. Πιεσμένος από το γεγονός ότι η δημοτικότητά του είναι σε ιστορικά χαμηλά και από το ότι υπάρχει άνοδος των δεξιών, έριξε τρεις φορές ως τώρα το χαρτί κατά των «ξένων» και των «Βαλκάνιων» και μπλόκαρε τον ορισμό ημερομηνίας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, παρά το γεγονός ότι η πλειοψηφία στην Ευρώπη δεν έχει κανένα πρόβλημα, με εξαίρεση την Ουγγαρία – όπου διαμένει ο καταδικασμένος πρώην πρωθυπουργός της Βόρειας Μακεδονίας και φίλος του Όρμπαν, ο εθνικιστής Γκρουέφσκι.

Ο νυν υπουργός Εξωτερικών της Βόρειας Μακεδονίας Νίκολα Ντιμιτρόφ θεωρεί ότι ο Μακρόν κάνει λάθος στην ανάλυσή του για τις αντιδράσεις ενός εσωτερικού ακροατηρίου. Κανένας Γάλλος πολίτης δεν ενδιαφέρεται για τη μικρή Βόρεια Μακεδονία, μας είπε. Αν ανακοινωθεί η έναρξη της ενταξιακής διαδικασίας, το πολύ-πολύ να πιάσει μια μικρή παράγραφο στην 16η σελίδα της Le Monde.

Σε όλα αυτά συμφώνησε και ο νέος πρόεδρος του Κοσόβου Άλμπιν Κούρτι, που είναι και τακτικός σύνεδρος του Συμποσίου. Αντί να εστιάσει τόσο στην ευρωπαϊκή ένταξη, έδωσε μεγάλη έμφαση στη μετάβαση από τον λιγνίτη, στον οποίο σήμερα βασίζονται, προς τις πιο ήπιες μορφές ενέργειας. Το δικό τους αγκάθι είναι η αναγνώρισή του από την Ελλάδα, και φυσικά τη Σερβία, αλλά εν τω μεταξύ χέρι-χέρι με Ευρωπαίους και Αμερικανούς επενδυτές προωθεί ένα φιλόδοξο πρόγραμμα οικονομικής ανάπτυξης.

Ως προς την άνοδο του εθνικισμού, για να πείσει το δικό της ακροατήριο, η Ράντμιλα Σεκερίνσκα λέει στους ψηφοφόρους της ότι ο εθνικισμός δεν έφερε ούτε ένα νοσοκομείο, ούτε υγειονομική περίθαλψη. Τις δεκαετίες του βαλκάνιου εθνικισμού δεν έγινε κανείς πλουσιότερος ή ευτυχέστερος. Σε πρόσφατο διαβαλκανικό γκάλοπ όμως καταγράφηκε έντονος ευρωσκεπτικισμός. Στην ερώτηση ποια χώρα θεωρείται σύμμαχος, πολύ ψηλά βρέθηκε η Ρωσία.

Με το γνωστό του σαρκαστικό χιούμορ, ο Ράμα μάς θύμισε την ιδιαιτερότητα της αλβανικής ιστορίας. Σφόδρα σταλινικός ο Χότζα, με όλα τα χαρακτηριστικά ενός τέτοιου «κόκκινου» καθεστώτος, όταν τη δεκαετία του 1950 η Ρωσία αποκήρυξε τον Στάλιν, στράφηκε προς τον Μάο της Κίνας, κι έτσι η Αλβανία έγινε η μόνη χώρα στην Ευρώπη που υιοθέτησε το πογκρόμ της Πολιτιστικής Επανάστασης. Ενθάρρυναν παιδιά να καταδώσουν τους γονείς τους και τους δασκάλους στο σχολείο και έβαλε φυλακή όποιους ήθελε, χωρίς δικαστήρια, για να σαπίσουν στα βάθη της γης. Γι’ αυτό και η ευρωπαϊκή προοπτική και οι ευρωπαϊκές αξίες έχουν τόση σημασία σε μια χώρα με τέτοια τραυματική ιστορία. Ο «αισιόδοξος» Αλβανός ευρωπαϊστής, συμπλήρωσε, προβλέπει αλβανική προεδρία με Τουρκία ως απλό μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ο απαισιόδοξος βλέπει την Αλβανία ως απλό μέλος, με μια μόνιμη τουρκική προεδρία!

Εκείνο που έκανε εντύπωση ήταν το υψηλότατο επίπεδο των αγγλικών όλων των πολιτικών από τα Βαλκάνια. Αναρωτήθηκα αν ο λαός ήξερε ότι για να βγούνε από την απομόνωση έπρεπε να τους εκπροσωπήσουν άτομα με γνώσεις αγγλικών πολύ πάνω από τον μέσο όρο. Όταν έκανα την παρατήρηση για το επίπεδο των αγγλικών των συνομιλητών μας από τα Βαλκάνια, ο Έντι Ράμα μάς είπε μια πρόσφατη εμπειρία του που είχε άμεση σχέση με την παρατήρησή μου.

Φέτος επισκέφτηκε ένα απόμακρο χωριό στα βουνά, όπου κανένας πρωθυπουργός –ούτε ο ίδιος– δεν είχε πάει ποτέ. Έκατσε με τον κόσμο και μίλησε στο καφενείο. Στο τέλος σηκώθηκε ένας 80άρης που δεν είχε φύγει, είπε, ποτέ από το χωριό. Όλα καλά με τις υποσχέσεις, κύριε Ράμα, είπε, αλλά ξέρουμε καλά ότι είναι απλώς πολιτικάντικες υποσχέσεις, από εκείνες που δεν πρόκειται να τηρηθούν ποτέ. Δεν θα γίνει τίποτα εδώ πίσω από το βουνό, ούτε δρόμος, ούτε εργοστάσια, ούτε τίποτα. Ένα θέλουμε και ένα μόνο: να μας στείλεις δάσκαλο αγγλικών. Δεν έχουμε. Μα γιατί, τον ρώτησε ο Ράμα; Άκου, με τα μεγάλα πρότζεκτ που δεν γίνονται ποτέ, θα μείνουμε εδώ εγκλωβισμένοι για πάντα. Ενώ με τα αγγλικά τα παιδιά μας θα πετάξουν ψηλά.

Γι’ αυτό, και όχι μόνο, μας είπε ο Ράμα, μόλις θεσμοθέτησε υποχρεωτικά αγγλικά από την πρώτη δημοτικού, ώστε να βγει η χώρα και όλη η επαρχία από την απομόνωσή της.

Θυμίζω ότι εμείς έχουμε τα αγγλικά στο δημοτικό εδώ και χρόνια. Δεδομένο όμως η χαμηλή ποιότητα των αγγλικών ορισμένων επιφανείς πολιτικών είναι μόνιμο θέμα στα σόσιαλ μίντια, αναρωτιέται κανείς αν τα παιδιά μας μαθαίνουν πραγματικά την δεύτερη γλώσσα στα δημόσια σχολεία, τόσο ώστε να «πετάξουν» όπως είπε ο γέρος στην Αλβανία, ή είναι ακόμη ένα μάθημα που απαιτεί φροντιστήριο;

Όπως και να έχει, τα Δυτικά Βαλκάνια φαίνεται να έχουν αρκετούς άξιους πολιτικούς με αέρα κοσμοπολίτικο, έτοιμοι να εντάξουν τις χώρες τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.