Οικονομική Επιθεώρηση, Οκτώβριος 2021, τ.1011

ΕΛΛΆΔΑ 1821 – 2021 – ΒΑΛΚΑΝΙΑ • της Βίκης Καλιάκου

 

Το εμπάργκο της κυβέρνησης Α. Παπανδρέου το 1994 στοίχισε περίπου 1,9 δισ. δολάρια στον βόρειο γείτονα και πολλοί εκτίμησαν τότε ότι η οικονομία της Βόρειας Μακεδονίας δεν μπορούσε να επιβιώσει χωρίς την Ελλάδα. Η ενδιάμεση συμφωνία του 1995 σήμανε επίσημα την έναρξη του μπαράζ ελληνικών επενδύσεων. Από τις πρώτες ελληνικές επενδύσεις ήταν η εξαγορά της StrumicaTabakαπό την καπνοβιομηχανία Μιχαηλίδη και η εξαγορά της StopanskaBankaαπό την Εθνική Τράπεζα. Μέχρι το 2006 η Εθνική Τράπεζα μαζί με την AlphaBank ήλεγχαν το 40% της τραπεζικής αγοράς στη Βόρεια Μακεδονία.

 

Η Ελλάδα τρίτη στις σωρευτικές επενδύσεις με 520 εκατομμύρια ευρώ

Σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα της Βόρειας Μακεδονίας, η Ελλάδα είναι 8η μεταξύ των χωρών προέλευσης άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ) με 6,65 εκατομμύρια ευρώ (-23 εκατ. σε σχέση με το 2019 ή -77,6%). Είναι όμως 3η όσον αφορά τις σωρευτικές ΑΞΕ, με 518,9 εκατ. ευρώ, σημειώνοντας αύξηση 6,1% σε σχέση με το 2018, ακολουθώντας την Αυστρία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

«Η ελληνική επιχειρηματικότητα είναι παρούσα στους σημαντικότερους τομείς της οικονομίας της Βορείου Μακεδονίας. Οι ελληνικές επιχειρήσεις έχουν επενδύσει συνολικά περί τα 600 εκατ.ευρώ και από τις επενδύσεις αυτές έχουν δημιουργηθεί περί τις 20.000 νέες θέσεις εργασίας. Η ενέργεια, οι τράπεζες, η βιομηχανία, το λιανικό εμπόριο, οι κατασκευές, η μεταποίηση είναι οι τομείς όπου οι ελληνικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται επιτυχώς. Ξεχωρίζουν οι επενδύσεις τωνStopanskaBanka (θυγατρική της Εθνικής Τράπεζας), Usje (θυγατρική της ΤΙΤΑΝ), OKTA (ΕΛΠΕ), EDS (ΔΕΗ), Παυλίδης Μάρμαρα, ZitοLuks (ELBISCO), VERO (Βερόπουλος), INTRACOM, SIDENOR κ.ά.» επισημαίνει στην Οικονομικήο πρόεδρος της Ένωσης Ελληνικών Επιχειρήσεων Βόρειας Μακεδονίας Άρης Βλάχος.

 

Βασικοί παίκτες οι εταιρείες ελληνικών συμφερόντων

Η Παυλίδης Μάρμαρα εξαγόρασε τη MermerenKombinat, η ΔΕΗ τον όμιλο EDS έναντι 4,8 εκατ. ευρώ και η Βερόπουλος επένδυσε 1,5 εκατομμύρια στη δημιουργία νέας υπεραγοράς VERO (περιλαμβάνει και κατάστημα Jumbo) στο Τέτοβο. Η CoralFuelsSkopje, θυγατρική της ελληνικής Coral A.Ε. (πρώην ShellHellas), λειτουργεί τα δύο πρώτα πρατήρια Shell στον αυτοκινητόδρομο Βόρειας Μακεδονίας-Ελλάδας. Επιπλέον, ο όμιλος ΤΙΤΑΝ εξαγόρασε την τσιμεντοβιομηχανία Usje, η οποία με τη σειρά της εξαγόρασε την ID Kompani. Το 2018 παραδόθηκε από την ΑΚΤΩΡ ο «Αυτοκινητόδρομος Φιλίας», DemirKapija-Smokvica, μέρος του Διευρωπαϊκού Διαδρόμου 10, και η DialetisLtd συμμετείχε στην κατασκευή του Σταθμού Επεξεργασίας Λυμάτων της Γευγελής για τον καθαρισμό του Αξιού. Η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ ανέλαβε τμήμα του αυτοκινητοδρόμου Orizari-Saraj, ενώ σε εξέλιξη βρίσκεται η κατασκευή νοσοκομείου στο Štip από την INTRAKAT. Πρόσφατα και ο διαφημιστικός Όμιλος V+O ανακοίνωσε ότι ανοίγει νέο παράρτημα. Στους τομείς που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για μελλοντικές επενδύσεις, σύμφωνα με το Γραφείο Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της ελληνικής Πρεσβείας των Σκοπίων, περιλαμβάνονται εκτός από τις ΑΠΕ, τα λατομεία, οι μεταλλοβιομηχανίες, οι κατασκευές, οι υποδομές, η γεωργία και τα τρόφιμα και ο τομέας του τουρισμού και ειδικά του ιαματικού.

«Σε ό,τι αφορά τις προοπτικές και τις συνθήκες, είναι πολύ καλύτερες σε σχέση με το παρελθόν» σημειώνει ο πρόεδρος της Ένωσης Ελληνικών Επιχειρήσεων Βόρειας Μακεδονίας, καταγράφοντας ως θετικούς παράγοντες τη «βελτίωση του πολιτικού κλίματος μεταξύ των δύο χωρών, την ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ (σταθερότητα και ασφάλεια), τη ροή οικονομικής βοήθειας από χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και τον σταδιακό εκσυγχρονισμό της Δημόσιας διοίκησης». Ως κίνητρα για νέες ελληνικές επενδύσεις θεωρεί τη «γειτνίαση με τη χώρα και ειδικά το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, τη νομισματική σταθερότητα, το σταθερό φορολογικό πλαίσιο, τα χρηματοδοτούμενα προγράμματα εκσυγχρονισμού της δημόσιας διοίκησης, τους μηδενικούς δασμούς στις εξαγωγές προϊόντων με πληθώρα χωρών, την ασφάλεια, την έλλειψη γραφειοκρατίας στο εξωτερικό εμπόριο, την πληθώρα καναλιών διανομής κ.ά.».

 

Οι ζώνες βιομηχανικής ανάπτυξης και οι φοροαπαλλαγές

Σημαντικό ρόλο στην προσέλκυση επενδύσεων διαδραματίζουν οι τεχνολογικές και βιομηχανικές αναπτυξιακές ζώνες (TIDZ). Το σχέδιο αναπτύχθηκε για πρώτη φορά σε συνεργασία με τις ξένες δικαιούχους εταιρείες και προβλέπει μεταξύ άλλων ελεύθερη πρόσβαση σε υποδομές (αερίου, ηλεκτρισμού, ύδρευσης κ.τ.λ.), οικόπεδα για μακροχρόνια μίσθωση σε προνομιακές τιμές, 10ετή φορολογική απαλλαγή για εταιρικά κέρδη και το προσωπικό εισόδημα των επενδυτών, απαλλαγή από ΦΠΑ για εισαγωγές και εμπόριο, απαλλαγή από τελωνειακούς δασμούς για εξοπλισμό, απαλλαγή από φόρους στους Δήμους και επιστροφή του 10% των επενδυτικών δαπανών σε εξοπλισμό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχουν εκφράσει σκεπτικισμό για τη λειτουργία των TIDZ για ενδεχόμενη στρέβλωση του ανταγωνισμού.

Στα αντικίνητρα για ξένες επενδύσεις στη Βόρεια Μακεδονία περιλαμβάνονται «η άτυπη οικονομία, η απουσία επαρκών οργανωτικών και θεσμικών δομών, η χαμηλή αποδοτικότητα διοίκησης και δικαιοσύνης, η μειωμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και η έλλειψη εξειδικευμένου δυναμικού λόγω μετανάστευσης. Παρ’ όλα αυτά, παρατηρείται εμφανής και σταθερή βελτίωση τα τελευταία χρόνια» καταλήγει ο πρόεδρος της Ένωσης Ελληνικών Επιχειρήσεων Βόρειας Μακεδονίας.