Γεράσιμος Αρσένης, με κατάλυση στερεοτύπου για Αντρέα και ΠΑΣΟΚ

 

Ήταν μια εκδήλωση σωστή. εύστοχη. με υπόσχεση μέλλοντος. Ο λόγος για την προχθεσινή εκδήλωση μνήμης στο πέρασμα του Γεράσιμου Αρσένη που οργάνωσε το ΙΝΕΡΠΟΣΤ – πρωτοβουλία της Λούκας Κατσέλη, με συντονιστή τον Σωτήρη Μουσούρη –  και που συγκέντρωσε πολύν κόσμο «από τα παλιά». Με πάνελ συζήτησης από Μιχ. Σπουρδαλάκη – Δημ. Βερβεσό – Δημ. Πιπεργιά – Μαριλίζα Ξενογιαννακοπούλου, όλων συνεργατών/με άμεση εμπειρία από την διαδρομή του Αρσένη. Για να πάμε στο ψαχνό, πολιτικά, υπήρξαν τοποθετήσεις ή/και προβολές σκέψεων των παραπάνω που – ιδίως προς το τέλος – έκαναν να ανθίσουν χαμόγελα και να ακουσθούν μουρμουρητά επιδοκιμασίας από τους παρευρισκόμενους Νίκο Φίλη, Νίκο Ξυδάκη, και πάντως Αλέκο Φλαμπουράρη. Το γεγονός ότι η τιτλοφόρηση της εκδήλωσης ήταν «1996: Έτος-ορόσημο για την χώρα και την προοδευτική παράταξη» και πυρήνας η ανάλυση (και) του Γεράσιμου Αρσένη ότι το 1996 – με την μετάβαση σε Κώστα Σημίτη και την εποχή του Εκσυγχρονισμού, μαζί και τον θάνατο του Ανδρέα και την όλη διαδικασία διαδοχής – γράφτηκε «η ληξιαρχική πράξη θανάτου του ΠΑΣΟΚ» αποτελεί την αρκετά ευθύγραμμη εξήγηση…

Πάμε όμως τώρα στην αρχή του πράγματος, εκεί όπου βρέθηκε η μοναδικότητα της διοργάνωσης. Στην προβολή της ανέκδοτης συνέντευξης/κατάθεσης-προσωπικής μαρτυρίας (που δόθηκε στον Χάρη Μυλωνά) λίγες μόλις μέρες πριν τον θάνατο του Γεράσιμου, («In search of Andreas Papandreou”). Ο Αρσένης, προφανώς καταβεβλημένος, πρότεινε στην τοποθέτησή του μιαν συνολική «ανάγνωση» του φαινομένου ΠΑΣΟΚ όπως το έζησε, με έμφαση στην πρώτη τετραετία. Δηλαδή στην βασική διεπαφή του ιδεολογημένου/ριζοσπαστικού πολιτικού χώρου που επαγγέλθηκε κοινωνικό και οικονομικό μετασχηματισμό στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης με τις πειθαρχίες της άσκησης της εξουσίας. (Εδώ, η υποδοχή από τους σημερινούς της εξουσίας σαν να φάνηκε πιο αναστοχαστική).

Περιέγραψε ο Αρσένης τις «μεγάλες μάχες» που γίνονταν μέσα στο ΠΑΣΟΚ, το πώς είχαν διαμορφωθεί τρεις μείζονες τάσεις: η μια με τα πολιτικά στελέχη και πολλούς συνδικαλιστές, που γρήγορα από την διεκδίκηση πέρασαν στην νέμηση της εξουσίας. η δεύτερη που δεν δίστασε να την χαρακτηρίσει Κεντροδεξιά, γύρω από τον Κώστα Σημίτη, με περιορισμένη μεν ενδοκομματική απήχηση αλλά «πολύ καλή οργάνωση και ισχυρή διείσδυση στα μέσα ενημέρωσης», μετεξέλιξη της Δημοκρατικής Άμυνας και λογική αστικού εκδημοκρατισμού. η τρίτη που την ονόμασε «αναπτυξιακή τάση» και στην οποία στρατεύθηκε ο ίδιος με λογική μετασχηματισμού της οικονομίας, όπως αποτυπώθηκε στο εγχείρημα της κοινωνικοποιήσεων.

Προηγήθηκε, βέβαια, η κατάθεση Αρσένη για τον ίδιο τον Αντρέα έναν άνθρωπο που τον γνώρισε νωρίς αλλά και υπό οπτική γωνία που σηματοδοτούσε πολλά – συνάδελφος στα Οικονομικά, με ένταξη στην liberal (με την Αμερικανική έννοια) ματιά στην πολιτικοκοινωνική ανάγνωση του ριζοσπάστη, με πρώιμη αναφορά στα αναπτυξιακά του Τρίτου Κόσμου -, του Ανδρέα Παπανδρέου στα χρόνια διαμόρφωσης της πολιτικής του σκέψης και στράτευσης. Το τι μπορεί να σημαίνει η συνέχιση του Stevenson ή του McGovern είναι μια μακριά ιστορία: όμως απ’ εκεί πηγάζει και η αριστερή τοποθέτηση αλλά ταυτόχρονα κοσμοπολίτικη επιλογή, καθώς και η αντίθεση στην λογική του κρατισμού. Σε διάψευση της στερεοτυπικής εικόνας που του είχε πλασθεί αργότερα, ο Αντρέας (και συνεπώς το ΠΑΣΟΚ, σε μια λογική του που δεν επικράτησε όμως…) στεκόταν «απέναντι» στην κρατιστική ανάγνωση, προσέγγιζε τον μετασχηματισμό της οικονομίας μέσα από κάτι που θα ήθελε να ήταν Δυτική εκδοχή της αυτοδιαχείρισης.

Μια άλλη αντίθεση προς τα στερεότυπα που κουβαλάμε, ήταν κατά τον Γεράσιμο το πόσο στην περίοδο εκείνη , αντιθέτως  από εκείνο που επικράτησε να λέγεται, ΔΕΝ υπήρξε επιλογή να αυξηθεί ο δανεισμός και το χρέος: όμως, η απόφαση να διασωθεί η Εθνική Τράπεζα που λύγιζε κάτω από τα «κόκκινα δάνεια» της εποχής, να πάψει ο άτοκος δανεισμός από τους πόρους των Ασφαλιστικών Ταμείων και να  σταματήσει η χρηματοδότηση της οικονομίας από Χολαργό (και η δανειοδότηση των επιχειρήσεων με επιλογές και επιτόκια Νομισματικής Επιτροπής…), δηλαδή κινήσεις εξυγίανσης και ουσιαστικού εκσυγχρονισμού, άλλαξαν την αποτύπωση του χρέους της οικονομίας. την δεκαετία του ΄80.

Θάταν εξαιρετικά χρήσιμο αυτή η συζήτηση να προχωρούσε. Όχι, δε, μόνον ιστορικά.