«Γιατί δεν λειτουργούν οι θεσμοί»

 

Το θεσμικό υπόστρωμα, που δημιουργεί συνθήκες αδιαφάνειας και επιτρέπει την ανάπτυξη φαινομένων διαφθοράς επεδίωξε να αναλύσει η Ημερίδα της «Διεθνούς Διαφάνειας Ελλάδος», στην οποία έγιναν μια σειρά από πολυπρισματικές προσεγγίσεις του φαινομένου.

Από τον Καθηγητή Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο ΠαΠει Χρήστο Χατζηεμμανουήλ επισημάνθηκε ότι «οι πυλώνες της κρατικής μηχανής δεν επιτελούν επαρκώς τον ρόλο τους για ασφάλεια και αναπτυξιακή δυναμική» ενώ η Πρόεδρος της «ΔΔ-Ελλάς» Άννα Δαμάσκου επεσήμανε ότι μόνο τρεις πυλώνες της κοινωνίας – οι εκλογές, ο Συνήγορος του Πολίτη και το Ελεγκτικό Συνέδριο – αξιολογήθηκαν πάνω από την βάση στα πλαίσια πρόσφατης μελέτης: τα ΜΜΕ, η εκτελεστική εξουσία και οι επιχειρήσεις ρίφθηκαν στα Τάρταρα…

Από την Κυβέρνηση, η απουσία του αναπληρωτή Υπουργού Οικονομίας Στέργιου Πιτσιόρλα άφησε μόνο παρόντα τον Γ.Γ. για την καταπολέμηση της Διαφθοράς Κωνστ. Χρήστου, να επικαλεσθεί «112 δράσεις για καταπολέμησή της» ως απόδειξη ότι το θέμα αποτελεί πρώτη προτεραιότητα. Έμφαση από πλευράς της Αντιπολίτευσης έδωσε η παρουσία – και η εκτενής τοποθέτηση, αν και σε σαφώς πολιτικούς αν μη προεκλογικούς τόνους – του Κυριάκου Μητσοτάκη, ο οποίος τόνισε την «μείωση της εμπιστοσύνης των πολιτικών στους πολιτικούς θεσμούς», την ίδια στιγμή που αυξάνεται προς τους μη-πολιτικούς.

Ήδη ο Γιάννης Στουρνάρας, με την ιδιότητα του Διοικητή ΤτΕ αλλά και προϊστορία άμεσα κυβερνητική, είχε επιμείνει στο ότι «δεν έχει εμπεδωθεί η βεβαιότητα ότι οι θεσμοί παράγουν τα ίδια αποτελέσματα για όλους». Κι αν αυτό έχει πίσω του ιστορικούς και πολιτιστικούς παράγοντες, δεν πρέπει να παραβλέπονται – κατ’ αυτόν – «τα χαρακτηριστικά του πολιτικού συστήματος, που δεν ευνοούν την συναινετική προσέγγιση».

Αν η απουσία της Ελένης Ράικου – Αντιεισαγγελέως Εφετών, γνωστής από τις μεγάλες υποθέσεις διαφθοράς (άρματα Leopard, δάνεια Αγροτικής, υπόθεση Novartis) αλλά και από την προ καιρού πολύκροτη παραίτησή της – έγινε αισθητή , μολαταύτα το τμήμα της Ημερίδας που αφιερώθηκε στην Δικαιοσύνη παρουσίασε ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Χαρακτηριστικά, ο Τζώρτζης Παγουλάτος (καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής στο ΕΚΠΑ) εξήγησε πώς, περισσότερο κι από τις θεσμικές εγγυήσεις ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, είναι οι «περιβάλλουσες εγγυήσεις, με τα θεσμικά αντίβαρα/checks-and-balances του πλουραλισμού που θα προστατεύσουν από την αυθαιρεσία της κρατικής εξουσίας». Ο Άγγελος Συρίγος, πάλι, Αναπλ. Καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στην Πάντειο, έκανε λόγο για δικαιοσύνη «πολυτελή, ακριβή και αναποτελεσματική», ανεξάρτητα αν έχει καλά καταρτισμένο έμψυχο δυναμικό. Εκείνο που προκύπτει από την έλλειψη συντονισμού των κρατικών λειτουργιών είναι «αντινομία και κενό».

Για τον Αγγ. Συρίγο, ένας λόγος που επιτάσσει την αποδέσμευση της επιλογής ηγεσίας της Δικαιοσύνης από την Κυβέρνηση είναι ότι «οι πλέον ευάλωτοι δικαστές είναι οι επίδοξοι για τις θέσεις ανώτατων δικαστών». Ο ίδιος πάντως δεν δίστασε να αναφερθεί και στο άλλο σκέλος αντινομίας – εκείνο του νόμου περί ευθύνης υπουργών (βέβαια με συνταγματική βάση) που θέτει εκποδών τον έλεγχο της δικαστικής έρευνας επί της εκτελεστικής εξουσίας. Παράλληλα, η Μαρία Γαμβουνέλη (αναπληρώτρια Καθηγήτρια στην Νομική Αθηνών), μετέφερε την αντίληψη ότι η διαφθορά «αποτελεί εντελώς ιδιαίτερο έγκλημα, για διερεύνηση και αποκάλυψη», που προϋποθέτει ιδιαίτερων γνώσεων δικαστικό σώμα. Πάντως επεσήμανε και την αυστηρότητα των επαπειλούμενων ποινών, που φθάνουν «για το οικονομικό έγκλημα να είναι βαρύτερες παρά για την ανθρωποκτονία». Η ανάγκη εξορθολογισμού προβάλλει επιτακτική.