Δυναμική και καινοτόμος η βιομηχανία στην Κεντρική Μακεδονία

…αλλά με δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης

 

 

Οικονομική Επιθεώρηση, Σεπτέμβριος 2021, τ.1010

ΑΡΙΘΜΟΙ ΣΤΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ του Άγγελου Τσακανίκα

 

Άγγελος Τσακανίκας, αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικής Αξιολόγησης Συστημάτων Τεχνολογίας Καινοτομίας και Επιχειρηματικότητας ΕΜΠ, διευθυντής Εργαστηρίου Βιομηχανικής και Ενεργειακής Οικονομίας (ΕΒΕΟ)

 Με αφορμή το αφιέρωμα στην Περιφέρεια της Μακεδονίας, στο σημείωμα αυτό παρουσιάζονται ορισμένα αποτελέσματα από μια ενδιαφέρουσα έρευνα πεδίου που διεξήχθη από το ΙΟΒΕ και το ΕΒΕΟ για λογαριασμό του ΣΕΒ, σε περίπου 1.000 βιομηχανικές επιχειρήσεις της χώρας. Βεβαίως η έρευνα εκπονήθηκε το 2018 και επομένως αφορά την περίοδο πριν από την πανδημική κρίση*. Τα στοιχεία της όμως έχουν ενδιαφέρον γιατί αφορούν διαθρωτικά ζητήματα της βιομηχανίας και δίνουν μια εικόνα για τη στρατηγική ταυτότητα της περιοχής.

Το δείγμα στο οποίο θα αναφερθούμε αφορά 210 βιομηχανικές επιχειρήσεις της Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας, οι περισσότερες από τις οποίες (τρεις στις τέσσερις) είναι οικογενειακές επιχειρήσεις. Οι επιχειρήσεις αυτές πραγματοποιούν περίπου το 30% των πωλήσεών τους εντός της ίδιας Περιφέρειας σε άλλες ΜΜΕ, ένα 36,4% σε άλλη Περιφέρεια, ενώ σχεδόν το 1/3 των πωλήσεων κατευθύνεται στο εξωτερικό. Συνεπώς, οι επιχειρήσεις αυτές φαίνεται να έχουν αναπτύξει σημαντικές επιχειρηματικές και συνεργατικές σχέσεις όχι μόνο μέσα στο περιφερειακό οικοσύστημα, αλλά κυρίως εκτός της Περιφέρειας. Οι πωλήσεις τους φαίνεται να κατευθύνονται κυρίως σε μεσαίες και μικρές επιχειρήσεις σε άλλες Περιφέρειες, αλλά οι πωλήσεις εξωτερικού σε μεγάλες επιχειρήσεις, δηλαδή άνω των 250 ατόμων. Οι επιχειρήσεις χρησιμοποιούν σε κάποιο βαθμό τους ντόπιους προμηθευτές για την παραγωγή των προϊόντων τους, ενώ αυτά προωθούνται σε όλες τις αγορές. Η Περιφέρεια επομένως έχει κάποια συγκριτικά πλεονεκτήματα ως προς τις βασικές/πρώτες ύλες, γεγονός ωστόσο που έχει να κάνει και με το είδος των δραστηριοτήτων των μεταποιητικών επιχειρήσεων (κυρίως τρόφιμα).

Σε σχέση με την εξωστρέφειά τους, οι επιχειρήσεις θεωρούν ότι το συγκριτικό τους πλεονέκτημα δεν αφορά το χαμηλό κόστος εργασίας, αλλά την υψηλή ποιότητα προϊόντων (σχεδόν για το 86% των επιχειρήσεων) και την εξειδικευμένη γνώση και τεχνογνωσία (για το 82,1% των επιχειρήσεων).

 

 

Αυτή η ποιότητα ενδεχομένως να εκπορεύεται και από τις σχετικά ικανοποιητικές επιδόσεις των επιχειρήσεων σε όρους καινοτομίας, που δεν είναι κακές. Σε όρους καινοτομίας προϊόντος, ένα 53,4% δήλωσε ότι την τελευταία διετία έχει εισαγάγει νέα ή σημαντικά βελτιωμένα προϊόντα στην αγορά, με το αντίστοιχο ποσοστό για το σύνολο της χώρας να προσεγγίζει το 48%. Βεβαίως, το 54,3% των επιχειρήσεων δήλωσε ότι τα νέα ή βελτιωμένα προϊόντα αφορούν την ίδια την επιχείρηση. Όμως ένα 34% αφορά την ελληνική αγορά, ενώ υπάρχει και ένα 11,7% των ερωτηθέντων που απάντησε ότι τα νέα ή σημαντικά βελτιωμένα προϊόντα αφορούν τη διεθνή αγορά. Αλλά και σε όρους καινοτομίας σε παραγωγικές διαδικασίες, το 35% των επιχειρήσεων απάντησε θετικά, με τις μισές από αυτές να αφορούν νέες ή σημαντικά βελτιωμένες μεθόδους παραγωγής προϊόντων και ένα 28,3% να αφορά υποστηρικτικές δραστηριότητες, ενώ ένα 19,2% πρακτικές εφοδιαστικής αλυσίδας. Ένα 27,4% έχει υλοποιήσει καινοτομίες μάρκετινγκ ή οργάνωσης την τελευταία διετία, με το μεγαλύτερο μέρος αυτών να αφορά νέα μέσα ή τεχνικές προώθησης των προϊόντων ή/και νέες μεθόδους τοποθέτησης των προϊόντων ή νέα κανάλια διανομής. Από την άλλη πλευρά, μόνο μία στις τέσσερις επιχειρήσεις διαθέτει τμήμα έρευνας και ανάπτυξης.

Μια σημαντική ενότητα της έρευνας αφορά επίσης την 4η Βιομηχανική Επανάσταση και τον βαθμό συμμετοχής των επιχειρήσεων σε αυτήν. Με βάση τα αποτελέσματα, το 37,2% των βιομηχανικών επιχειρήσεων δηλώνει ότι είναι ενημερωμένη και σκοπεύει να συμμετάσχει αλλά δεν έχει διαμορφώσει σχέδιο ακόμα (Διάγραμμα 2). Μία στις τρεις επιχειρήσεις της χωρικής ενότητας δεν είναι ενημερωμένη, ενώ ένα 11,7% απάντησε ότι, αν και είναι ενημερωμένες, δεν τις ενδιαφέρει να συμμετάσχουν.

Σύμφωνα με την έρευνα, βασικά εμπόδια για την υιοθέτηση τεχνολογιών 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης αποτελούν η έλλειψη χρηματοδότησης και η έλλειψη δεξιοτήτων ανθρώπινου δυναμικού, καθώς μόνο το 42,4% των επιχειρήσεων απάντησε ότι ως έναν βαθμό διαθέτουν εργαζομένους με δεξιότητες που απαιτούνται για την αξιοποίηση ευκαιριών που δίνουν οι ψηφιακές τεχνολογίες.

Τέλος, σε μια άλλη ενότητα της έρευνας γίνεται μια εκτίμηση για το οικονομικό αποτύπωμα της βιομηχανίας στην περιοχή. Η άμεση επίδραση είναι η πλέον εύκολα υπολογιζόμενη, αφού σχετίζεται με το άμεσο προϊόν και την απασχόληση στους βιομηχανικούς κλάδους της περιοχής. Υπολογίζεται όμως και η έμμεση επίδραση στο ΑΕΠ της περιοχής, από μια υποθετική τόνωση της βιομηχανικής παραγωγής στην περιοχή κατά 10%. Η έμμεση επίδραση στο ΑΕΠ είναι η αύξηση του ΑΕΠ που προκύπτει από την τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας κατά μήκος της αλυσίδας εφοδιασμού της βιομηχανίας, λόγω της ζήτησης της βιομηχανίας για εισροές. Η έμμεση αυτή επίδραση υπολογίζεται με τη μεθοδολογία ανάλυσης οικονομικών επιδράσεων κατά Leontief, χρησιμοποιώντας ένα πολυ-περιφερειακό υπόδειγμα εισροών-εκροών για την ελληνική οικονομία, με βάση τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία. Ακολούθως υπολογίζεται το άθροισμα της άμεσης επίδρασης στο ΑΕΠ από τη θεωρητική τόνωση της βιομηχανικής παραγωγής (η συνεισφορά της ίδιας της τοπικής βιομηχανίας στην αύξηση του τοπικού ΑΕΠ) και της αντίστοιχης έμμεσης επίδρασης. Υπενθυμίζεται ότι η ευρύτερη χωρική ενότητα της Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της χώρας μετά την Αττική, καθώς αντιπροσωπεύει το 16% της συνολικής προστιθέμενης αξίας που παράγεται στην Ελλάδα. Επιπροσθέτως, η βιομηχανία είναι εξαιρετικά σημαντική για την τοπική οικονομία, αντιπροσωπεύοντας το 19,4% της συνολικής προστιθέμενης αξίας που παράγεται στην περιοχή.

Με βάση λοιπόν τα αποτελέσματα, η συνολική επίδραση της βιομηχανίας στο ΑΕΠ που παράγεται στην Κεντρική και Δυτική Μακεδονία φτάνει τα €8,1 δισ. Κάθε €1 κύκλου εργασιών της βιομηχανίας στην Κεντρική και Δυτική Μακεδονία προσθέτει συνολικά €0,73 στο ΑΕΠ της περιοχής. Η συνολική συνεισφορά της βιομηχανίας στο ΑΕΠ της Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας είναι 2,15 φορές μεγαλύτερη της άμεσης συνεισφοράς. Το αποτύπωμα της βιομηχανικής δραστηριότητας της Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας στο ΑΕΠ της χώρας συνολικά φτάνει τα €10,9 δισ.

Στη βιομηχανία οφείλεται το 28% του ΑΕΠ που παράγεται στην Κεντρική και Δυτική Μακεδονία (εκτιμώμενο ύψος ΑΕΠ που παράγεται στην Κεντρική και Δυτική Μακεδονία: €29 δισ.), ενώ σε όρους απασχόλησης η συνολική επίδραση της βιομηχανίας στην Κεντρική και Δυτική Μακεδονία φτάνει τις 181.700 θέσεις εργασίας (ΙΠΑ). Κάθε €1 εκατ. κύκλου εργασιών της βιομηχανίας στην Κεντρική και Δυτική Μακεδονία προσθέτει συνολικά 16,3 θέσεις εργασίας στην περιοχή. Η συνολική συνεισφορά της βιομηχανίας στην απασχόληση στην Κεντρική και Δυτική Μακεδονία είναι 2,4 φορές μεγαλύτερη της άμεσης συνεισφοράς, ενώ το αποτύπωμα της βιομηχανικής δραστηριότητας της Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας στην απασχόληση στη χώρα συνολικά φτάνει τις 246.900 θέσεις εργασίας (ΙΠΑ).

Συνεπώς, η βιομηχανία στην Περιφέρεια της Μακεδονίας έχει μια ιδιαίτερη δυναμική, καλές επιδόσεις σε καινοτομία και εξωστρέφεια, ενώ διαθέτει και σημαντικό αποτύπωμα όχι μόνο στην τοπική οικονομία αλλά και ευρύτερα στη χώρα.

* Το έργο είχε τίτλο «Χαρτογράφηση επιχειρηματικής δραστηριότητας, τεχνολογικών εξελίξεων και ρυθμιστικών αλλαγών. Αποτύπωση επιδόσεων και επιπτώσεων. Κατάρτιση εκθέσεων πρόγνωσης των αλλαγών σε τομείς της βιομηχανίας» και χρηματοδοτήθηκε από το ΕΠΑΝΕΚ 2014-2020.