“Εγώ έδωσα πρώτη φορά αντιμισθία στους παπάδες”

Κωνσταντίνος Μητσοτάκης

συνέχεια συζήτησης 24/6/2011 με τον Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη (εδώ το προηγούμενο μέρος)

# Πώς η αναστάτωση των Ιουλιανών  επηρεάζει την οικονομία, μιας και μ’ αυτήν ασχολούμεθα;

Κοίταξε να δεις, η οικονομία περπατούσε. 15 Ιουλίου γίνομαι εγώ υπουργός Συντονισμού, παίρνω πλήρως στα χέρια μου την οικονομία. Ουσιαστικά, δηλαδή, είμαι πρωθυπουργός. Υπουργός Οικονομικών ο Τζώρτζης ο Μελάς μετά από Στέλιο Αλλαμανή για λίγο: πάντοτε φρόντιζα να υπάρχει και να λειτουργεί υπουργός Οικονομικών. Άλλωστε, την χαμαλοδουλειά του υπουργείου Οικονομικών, δεν την αντέχεις μετά από ένα σημείο.

Στο Υπουργικό Συμβούλιο, ο Στέφανος Στεφανόπουλος – ευγενέστατος άνθρωπος, πολύ καλύτερος απ’ ό,τι συνήθως αναφέρεται: διαβασμένος κατά  την δική μου την εκτίμηση πολύ περισσότερο από τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο. απλώς δεν ήταν φιγουρατζής, ούτε είχα πυγμή – εδέχετο εγώ να διευθύνω τα πράγματα. Από τις 15 Ιουλίου, έλειψα μόνον για ένα διάστημα επί Τσιριμώκου. Στην συνέχεια όμως ήμουν σταθερά εκεί. Και κατόρθωσα, στο διάστημα εκείνο μέχρι την άνοιξη του ΄67, να ανορθώσω την οικονομία. Να πραγματοποιήσω – επιτρέψτε μου! – το θαύμα της οικονομίας του΄66.

# Τι θα πει αυτό; Γιατί κάτι τέτοιο δεν έχω καταγραφεί;

Ήλεγξα την οικονομία, αγαπητέ. Ήλεγξα τις δαπάνες – πλήρως. Και βοήθησα την ανάκαμψη.

# Συμφωνούντων των υπολοίπων;

Εγώ απεφάσιζα. Ό,τι ήθελα έκανα. Υπήρχε ασφαλώς η Οικονομική Επιτροπή την οποία όμως διεύθυνα με απόλυτη άνεση. Είχα μάλιστα δημιουργήσει και ένα όργανο από τους Γενικούς Διευθυντές των εμπλεκομένων υπουργείων – ο καημένος ο Κοντογιώργης το επαινούσε μετά από χρόνια, όσο ζούσε, εκείνο το σχήμα…. – που στηριζόταν στην  διαπίστωση ότι εκείνη την εποχή υπήρχαν λαμπροί Γενικοί Διευθυντές. Προσωπικότητες: ένας εξ αυτών ο Κοντογεώργης στο Εμπορίου, ο Τράγκας στο Γενικό Λογιστήριο και πολλοί άλλοι. Η επιτροπή εκείνη αναπλήρωνε την Οικονομική Επιτροπή, ανελάμβανε την προετοιμασία των θεμάτων, τα οποία έρχονταν έτοιμα στους υπουργούς.

Ήταν μια σπάνια εποχή, όπου δεν υπήρξαν προβλήματα, ούτε με τις προμήθειες, ούτε με μεγάλες δουλειές. Να δώσω ένα μέτρο των πραγμάτων: μόλις ανέλαβα το Συντονισμού, την δεύτερη μέρα φώναξα τον διευθυντή Επενδύσεων, ο οποίος παρευθύς με άρχισε «κύριε υπουργέ, σας παρακαλώ, τι θα γίνει με τους φακέλους επενδύσεων που δεν έχουν υπογραφεί». «Ο Ανδρέας», μου λέει, «είχε οχτώ μήνες να υπογράψει». Του λέω «άσε τους φακέλους πέρασε αύριο να σου πω». Την άλλη μέρα το απόγευμα, τα υπέγραψα όλα…

# Sans voir, δηλαδή

Κοιτάξτε, τα πράγματα δεν πρέπει να κολλάνε. Στο Συντονισμού είχα εκλεκτό Γενικό Γραμματέα – τον Γιώργο Παππά, ο οποίος άφησε εποχή – μπατζανάκης του Καρτάλη, απόφοιτος της Ecole Normale, εκ των σπανίων οικονομολόγων και μηχανικών μαζί. Σήμερα το είδος είναι εν αφθονία, τότε ήταν σχεδόν άγνωστο – μόνον ο Νίκος Κιτσίκης υπήρχε άλλος που να συνδυάζει τα δυο. Τα πράγματα πήγαν εξαίρετα στην βάρδια μου εκείνη.

# Μα, δεν υπήρξε μια κρίση χρυσοφιλίας από την πολιτική αναταραχή και την αίσθηση ανασφάλειας, τότε;

Υπήρξε – και γι αυτό καταργήσαμε την χρυσή λίρα. Επί των ημερών μου, με την βοήθεια του Ξενοφώντος Ζολώτα, εξοβελίσθη η χρυσή λίρα από τις συναλλαγές. Το πρόβλημα εδημιουργήθη από νωρίτερα, λόγω της απαξίας της δραχμής: στην αγορά, τα συμβόλαια των σπιτιών γίνονταν τότε σε λίρες. Επισήμως. Συνεννόησις υπήρξε και με τον Ζολώτα και με τον Γιάγκο Πεσμαζόγλου, με τον οποίο είχαμε υπάρξει συμφοιτητές – αριστούχοι και οι δυο, παναριστούχοι, μάλιστα…

Λύσαμε τον Γόρδιο Δεσμό της χρυσής λίρας, άπαξ και δια παντός (φαντασθείτε ότι εκεί που αποθησαύριζαν λίρες τώρα ο κόσμος έτρεχε να ξεφορτωθεί τις χρυσές λίρες). Κάναμε μάλιστα το κόλπο και η Τράπεζα της Ελλάδος τις έβγαλε ελλιποβαρείς ή χτυπημένες και τις αγόραζε φθηνότερα, από τότε οι άνθρωποι δεν ήθελαν να δουν χρυσή λίρα πια. Προπαντός όμως πετύχαμε ανάπτυξη 7% , με πληθωρισμό μηδενικό,  με περίσσευμα στον κρατικό προϋπολογισμό – για πρώτη φορά, το μισό του μεγάλου Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων το χρηματοδοτούσαμε από περίσσευμα του Προϋπολογισμού. Δεν ήθελα δάνεια, και οι Άγγλοι που μας προσέφεραν κεφάλαια για επενδύσεις συνάντησαν άρνηση, μόνον για συναλλαγματοφόρα έργα δεχόμουν δανεισμό. Είχαν γίνει τότε μεγάλες δουλειές: είχα αγοράσει την πρώτη γεννήτρια που πουλήθηκε από τη Σοβιετική Ένωση στην Δύση, είχα στείλει και τον Ντούμα ως υπουργό Βιομηχανίας στο Λονδίνο και διεπραγματεύετο ατομικό αντιδραστήρα! Είχα σπρώξει προς τα πάνω την ΔΕΗ, τον ΟΤΕ. Είχα κάνει – άλλο μέτωπο αυτό – το πρώτο και μόνο γνήσιο ενιαίο μισθολόγιο για τους δημοσίους υπαλλήλους. Είχαμε, βλέπετε, περισσεύματα και μπορούσαμε να προχωρήσουμε χωρίς κραδασμούς. Είχα κάνει και Κώδικα Συντάξεων. Γι αυτό μίλησα για θαύμα του΄66.

# Πώς και δεν έχει καταγραφεί αυτό; Γιατί δεν έχει αναγνωριστεί τόσα χρόνια αργότερα;

Εχει αρχίσει τώρα να αναγνωρίζεται. Διάβαζα τώρα ένα βιβλίο που έχει γράψει Κύπριος Καθηγητής περί φιλελευθερισμού, όπου έχει εντάξει πολλά που αφορούν εκείνη την περίοδο. Παραδώσαμε στην Χούντα μια οικονομία, η οποία της επέτρεψε να περπατήσει επί χρόνια: ανδριάντα έπρεπε να μου έχουν κάνει οι χουντικοί!

# Η Ευρωπαϊκή διαδικασία προχωρούσε τότε, στα χρόνια σας;

Προχωρούσε σαφώς. Με την Ευρώπη ήμασταν σε εξαίρετες σχέσεις, είχαν έλθει υπουργοί, θυμούμαι στα γεωργικά ήταν ένας Ολλανδός ιδιαίτερα δραστήριος, ο Sicco Mansholt, τους φιλοξενήσαμε. Μας ανεγνώριζαν.

Θα επανέλθω όμως στο έμμεσο σχόλιο που κάνατε: γιατί δεν έχει αναγνωρισθεί εκείνη η πετυχημένη διαχείριση. Είχαμε την ατυχία να πέσουμε και να μας κυνηγούν εν συνεχεία οι πάντες! Για την Χούντα ήμασταν ο σκληρότερος αντίπαλος.

# Πώς αυτό;

Εγώ ήμουν ο μόνος που δεν είχα συναλλαγεί μ’ αυτούς: η ΕΡΕ , στην τελική φάση, προετοίμαζε την δική της εκτροπή – αυτό το ξέρουμε, τώρα πλέον είναι αποδεδειγμένο, η ιστορική έρευνα έχει ξεκαθαρίσει. Βγήκαν οι δηλώσεις Γιώργου Ράλλη, Παπαληγούρα, των πάντων. Προετοιμαζόταν εκτροπή, βγήκε και το ΦΕΚ εκείνο στην δημοσιότητα – τόχαν έτοιμο – πλην δεν πρόλαβαν! Η Χούντα, λοιπόν, μας πολέμησε με λύσσα: εμένα ειδικά, με πέρασαν από χίλια κόσκινα όσον αφορά την εντιμότητα και την προσωπική μου συμπεριφορά, αρχικά η Ένωση Κέντρου, ύστερα η ΕΡΕ, ύστερα η Χούντα. Λύσσαξαν να βρουν το παραμικρό, δεν τα κατάφεραν! Ηταν και η βάση η λαϊκή που διέθετα στην Κρήτη και φοβόντουσαν μην προκαλέσω καμιά επανάσταση…

Έμεινε λοιπόν το ‘ 66 κηρυγμένο σε άγνοια! Κανείς δεν το ανέλυσε, κανείς δεν το θυμάται, πλην τώρα που η ιστορική έρευνα ξεκίνησε να το προσεγγίζει.

# Οι οικονομικοί συντελεστές της τότε εποχής, συνεργάσθηκαν τότε; Στήριξαν; Τι έλεγαν;

Συνεργάσθηκαν απολύτως – όλοι. Το ξαναλέω: εγώ έπαιρνα αποφάσεις, σε μια χώρα όπου το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι δεν λαμβάνονται αποφάσεις. Οι ηγέτες είναι για να παίρνουν αποφάσεις, και σ’ εμάς ποτέ δεν έπαιρναν.

 # Γιατί αυτό;

Ω, συμπλέκονται τα συμφέροντα! Ο έντιμος υπουργός δεν έχει, φίλτατε, καμιά δυσκολία να λάβει απόφαση. Ο άλλος – ο καθ’ οιονδήποτε τρόπον εμπλεκόμενος με συμφέροντα, ή οι Κυβερνήσεις όταν αυτές είναι που επηρεάζονται – πώς να προχωρήσει. Όταν ανέλαβα υπουργός Συντονισμού, πάμε πάλι πίσω, υπήρχαν μεγάλες υποθέσεις για να ανατεθούν οι μεγάλες δουλειές και συμβάσεις της εποχής. Τι έκανα; Φώναξα τους αρμοδίους, τους είπα «Συνεννοηθείτε και φέρτε μου εισηγήσεις». Και, ενώ επί μήνες δεν έβγαινε αποτέλεσμα, σε λίγο καθαρίσαμε όλα τα θέματα!

# Από εκεί σας κόλλησε η ρετσινιά του φιλο-επιχειρηματικού;

Πιθανώς. Πάντως, τα θέματα τα έλυσα. Τα χάσανε όλοι! «Πώς ο Μητσοτάκης;» Ήταν απλούστατο: ήθελα να φύγει η εκκρεμότητα. Ποτέ μου δεν άφησα φάκελο σε εκκρεμότητα. Όμως, συνεργασία επιστρέψτε μου να επισημάνω, είχα και με τους συνδικαλιστές.

# Τότε, τι ρόλο έπαιζε ο συνδικαλισμός;

Προσπαθούσαν να με υπονομεύσουν, τελικά όμως τους παρέσυρα. Φώναξα την ΓΣΕΕ στο γραφείο μου και προήδρευα ο ίδιος συσκέψεως μαζί τους. Καθημερινά χρησιμοποιούσα και την ΓΣΕΕ και την ΑΔΕΔΥ. Με λύσσα με πολεμούσαν πολιτικά, ως αποστάτη, πλην όμως συνεργάζονταν μαζί μου: έτσι βγήκε το μισθολόγιο, έτσι και ο Κώδικας των Συντάξεων. Θέλετε και ένα άλλο παραλειπόμενο; Τότε για πρώτη φορά δόθηκε αντιμισθία στους παπάδες! Έως τότε δεν πληρώνονταν από τον κρατικό προϋπολογισμό. Και όλα αυτά – επιμένω – μέσα στα πλαίσια μιας δημοσιονομικής σταθερότητας.

# Όμως, η πολιτική οξύτητα συνεχιζόταν. Ο κοινωνικός αναβρασμός ωσαύτως…

Όχι και τόσο. Επιτρέψτε μου να παρατηρήσω ότι, όταν ο Γεώργιος Παπανδρέου είδε ότι πετύχαινε η διαχείρισή μας, έσπευσε να συμφωνήσει με τον Βασιλέα και να φτιάξει την Κυβέρνηση Παρασκευόπουλου. Διότι εμείς – ούτως ή άλλως – θα πηγαίναμε την χώρα σε εκλογές με απλή αναλογική. Και μετά, ας βγαίναμε στις εκλογές ως Κυβέρνηση Στεφανόπουλου: θα προέκυπτε μεν μικρό κόμμα το δικό μας και η Ένωση Κέντρου το μεγάλο, όμως η κατάσταση θα ήταν τελείως αλλιώτικη. Και, πάντως, η δικτατορία θα είχε αποφευχθεί.

# Ναι αλλά τι θεωρείτε ότι θα είχε προκύψει;

Αμα είχαμε πάει την χώρα εμείς στις κάλπες – κάτι που ο Κωνσταντίνος ίσως το όφειλε στον Στεφανόπουλο – δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα λαμβάναμε αξιόλογα ποσοστά. Αν πήγαιναν με Παρασκευόπουλο και εμάς απόβλητους, τότε πάλι εμείς δεν θα σβήναμε – θα παρέμενε ένα μικρό κόμμα, ένας πυρήνας – αλλά ο τόπος δεν θα ήγετο στην δικτατορία.

# Καλά, και ο Βασιλιάς γιατί δεν το θέλησε;

Διότι ο Βασιλεύς διεπραγματεύθη με τον Γέρο.

# Για να;…

Για να κλείσει η εκκρεμότητα: μην παραβλέπετε ότι ο Βασιλιάς είχε τρομάξει: ήθελε coûte-que-coûte να γυρίσει το ρολόι πίσω. Ο Γέρος, ήθελε τους αποστάτες να τους αφανίσει. Εμείς, δε, πάντοτε λέγαμε στον Κωνσταντίνο: «Πρέπει οπωσδήποτε να τα φτιάξεις με τον Παπανδρέου. Και οψέποτε τα φτιάξεις, εμείς είμαστε έτοιμοι να φύγουμε». Εμείς ποτέ δεν είχαμε αντίρρηση να γίνει Κυβέρνηση των δυο μεγάλων κομμάτων…

# Εκ των υστέρων τι απαντάτε: γιατί τον ρίξατε τον Γέρο;

Μα, εμείς δεν τον ρίξαμε τον Γέρο! Ο Γεώργιος Παπανδρέου ήταν που προκάλεσε την κρίση. Αυτό είναι ξεκαθαρισμένο – και αυτή η τελευταία ερώτηση δείχνει πόσο, ακόμη, κυριαρχούν τα στερεότυπα -, ότι εμείς διαφωνήσαμε με τον Γέρο διότι του ζητούσαμε να μην παραιτηθεί. Να μην παραιτηθεί, να βάλει κάποιον άλλο – τον Χούτα, τον Κωστόπουλο – στο Εθνικής Αμύνης, να κάνει μια μικρή υποχώρηση, διότι είχε μεν άδικο ο Βασιλιάς όμως δεν υπήρχε λόγος να το φθάνουμε στα άκρα. Επαναλαμβάνω: ο Γέρος την γύρευε την ρήξη, ώστε να αποφύγει την ευθύνη από την ήδη διαφαινόμενη δυσάρεστη τροπή των πραγμάτων.

# Βέβαια, και η λύση Παρασκευόπουλου δεν μακροημέρευσε.

Όντως, διότι εκεί μπαίνει στην μέση η Δεξιά, ο Κανελλόπουλος ο οποίος κάνει την συνεννόηση διότι βλέπει πάλι Κυβέρνηση Κέντρου στο βάθος, οπότε και αποφασίζει να διεκδικήσει την εξουσία. Ρίχνει την Κυβέρνηση Παρασκευόπουλου τελευταία  συνεπώς ώρα, ο εκλογικός νόμος δεν προλαβαίνει να ψηφισθεί. Τότε είχαμε δυο αναγνώσεις, ο Κανονισμός το προέβλεπε, και μεταξύ πρώτης και δεύτερη αναγνώσεως προέκυψε ένα τεχνητό θέμα – αν έχει ο βουλευτής ασυλία ανάμεσα σε δυο βουλευτικές περιόδους. Η υπόθεση ήταν για τον Αντρέα…

# Υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ

Εμείς είπαμε ότι βεβαίως και έχει. Εκεί επάνω ο Κανελλόπουλος έριξε την Κυβέρνηση, θεωρούν ότι θα μπορούσε να πάρει την εξουσία – ε, να κάνει και μιαν μικρή δικτατορία, μιαν εκτροπή η οποία όπως είπαμε ήδη ετοιμαζόταν.

# Και οι ταραγμένες εκείνες εβδομάδες, τι κάνουν στην οικονομία;

Μπα, τίποτε. Η οικονομία πήγαινε τόσο σωστά, ώστε δεν κλονίσθηκε. Η κατάσταση άρχισε να ξεφεύγει με την Χούντα. Αν και ο Μακαρέζος δεν ήταν ό,τι χειρότερο. Στο ξεκίνημά τους των χουντικών, εγώ κατ’ οίκον κρατούμενος έκανα απεγνωσμένες προσπάθειες να αποτρέψω κάποια πράγματα. Μικρό παράδειγμα: έχων ασχοληθεί με την Πολεοδομία, πήγα να τους αποτρέψω να καταργήσουν τις απαλλοτριώσεις εκείνες, που θα επέτρεπαν την διέξοδο της Αθήνας δια της Λεωφόρου Βουλιαγμένης. Είχαμε προχωρήσει, είχαν βρεθεί και τα κονδύλια ώστε να φθάνει η λεωφόρος διπλή μέχρι τις Στήλες του Ολυμπίου Διός. Έστειλα λοιπόν έκκληση στον Παττακό, να μη καταργηθεί η απαλλοτρίωση. Ή πάλι να μην δοθεί στο Φάληρο το δικαίωμα υψηλής δόμησης, το οποίο και κατέστρεψε το Παλιό Φάληρο…