Οικονομική Επιθεώρηση, Αύγουστος 2021, τ. 1009

ΑΡΙΘΜΟΙ ΣΤΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ

του Άγγελου Τσακανίκα*

 

Μία από τις σημαντικότερες πηγές πληροφόρησης για την πορεία των επιχειρήσεων και των διαμορφούμενων προσδοκιών για την οικονομική δραστηριότητα στην Ελλάδα είναι οι μηνιαίες έρευνες οικονομικής συγκυρίας που εκπονεί το ΙΟΒΕ από το 1981. Οι έρευνες αποτελούν μέρος του κοινού εναρμονισμένου προγράμματος που χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (DG ECFIN) και τα αποτελέσματά τους χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό του δείκτη οικονομικού κλίματος στην Ελλάδα και τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ δημοσιεύονται αναλυτικά στις εκδόσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η έρευνα γίνεται σε τέσσερις τομείς της οικονομίας και συγκεκριμένα στη βιομηχανία, στο λιανικό εμπόριο, στις κατασκευές και στις υπηρεσίες, από τους οποίους προκύπτουν και οι αντίστοιχοι επιμέρους δείκτες επιχειρηματικών προσδοκιών. Ταυτόχρονα διεξάγεται κάθε μήνα έρευνα καταναλωτών, από την οποία προκύπτει ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης. Το σύνθετο αποτέλεσμα των επιχειρηματικών και καταναλωτικών προσδοκιών διαμορφώνει με την κατάλληλη στάθμιση τον συνολικό δείκτη οικονομικού κλίματος (ΔΟΚ). Ο ΔΟΚ αποτελεί έναν πολύ ικανοποιητικό πρόδρομο δείκτη για την πορεία του ΑΕΠ σε μια χώρα, καθώς συσχετίζεται ισχυρά με αυτόν. Και το βασικότερο είναι ότι είναι διαθέσιμος στις αρχές κάθε μήνα, όταν τα «προσωρινά» στοιχεία για την πορεία του ΑΕΠ εκδίδονται συνήθως μετά από 3-4 μήνες και οριστικοποιούνται μετά από 2 και πλέον χρόνια.

Στο Διάγραμμα 1 αποτυπώνεται λοιπόν η πορεία του δείκτη επιχειρηματικών προσδοκιών στον τομέα των κατασκευών από το 2010. Διαπιστώνεται ότι ο σχετικός δείκτης κινείται για μεγάλο χρονικό διάστημα ως συνέπεια και της οικονομικής κρίσης χαμηλότερα από τον μακροχρόνιο μέσο όρο του (2001-2020). Όπως είναι κατανοητό, αυτός ο μέσος όρος έχει προκύψει από την εξαιρετική περίοδο 2001-2008, με εκρηκτική πορεία, ενώ μετά το 2008 σημειώθηκε κατάρρευση προσδοκιών. Αντίθετα, ο ευρωπαϊκός δείκτης βελτιώνεται σημαντικά στο ίδιο διάστημα. Η σταθεροποίηση της οικονομίας από το 2014 και μετά επέτρεψε κάποιες καλύτερες προσδοκίες, πάντα όμως σε ήπια επίπεδα. Η κατάρρευση του 2020 λόγω της πανδημίας είναι επίσης φανερή, καθώς είχαμε παύση δραστηριότητας για μεγάλο διάστημα. Ήδη όμως εντός του 2021 ο δείκτης κινείται έντονα ανοδικά, ξεπερνώντας τον μακροχρόνιο μέσο όρο του. Όπως φαίνεται και στον σχετικό πίνακα, από έναν μέσο όρο του δείκτη της τάξης του 62,7 το 2020 αγγίζει το 2021 τις 114,1 μονάδες, σχεδόν διπλάσιες της περσινής επίδοσης.

Διάγραμμα 1: Δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών στις κατασκευές (2000-2010=100)

πηγή: IOBE, DG Ecfin

 

Πίνακας 1: Δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών στις κατασκευές

Τομέας Ακραίες τιμές Μέσος όρος
Κατασκευές

(2000-2010=100)

Min Max 2001-2020 2015 2016 2017 2018 2019 2020
14,3

(Απρ. 2020)

155,7

(Μάρ. 2000)

78,5 62,0 61,3 55,4 58,1 58,1 62,7
2020
Ι Φ Μ Α Μ Ι Ι Α Σ Ο Ν Δ
87,0 84,9 82,7 14,3 18,5 51,5 83,3 63,9 53,7 64,6 80,3 67,2
2021
Ι Φ Μ Α Μ Ι Ι Α Σ Ο Ν Δ
100,1 107,9 110,5 111,1 125,8 128,9            

Σημείωση: Ο δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών υπολογίζεται με βάση τις εκτιμήσεις για το πρόγραμμα των εργασιών και τις προβλέψεις για την απασχόληση.

Πηγή: ΙΟΒΕ

 

Από πού προκύπτει όμως αυτή η βελτίωση; Ο δείκτης συνθέτει δύο βασικές παραμέτρους: τις προβλέψεις των επιχειρήσεων για το επίπεδο του προγράμματος εργασιών τους και τις προβλέψεις για την απασχόληση. Η ουσιαστική βελτίωση δεν έχει προκύψει τόσο από το επίπεδο των εργασιών όσο από τις θετικές προβλέψεις για την απασχόληση. Πιο συγκεκριμένα, οι προβλέψεις για το πρόγραμμα εργασιών των επιχειρήσεων είναι κατά βάση απαισιόδοξες, καθώς οι περισσότερες επιχειρήσεις (πάνω από τις μισές) δηλώνουν ότι το πρόγραμμα εργασιών ή τα έργα που έχουν προς εκτέλεση επί του παρόντος βρίσκονται σε επίπεδο κάτω από το «κανονικό». Με τον όρο «κανονικό» εννοείται ένα επίπεδο εργασιών που –από την εμπειρία λειτουργίας της επιχείρησης– θα θεωρούνταν αναμενόμενο για αυτή την εποχή του χρόνου. Αντίθετα, οι προβλέψεις για την απασχόληση έχουν ενισχυθεί σημαντικά από την αρχή του χρόνου. Τον Ιούνιο το 36% των ερωτηθέντων προβλέπει άνοδο θέσεων εργασίας στον τομέα και ένα 23% εκτιμά μείωσή τους, άρα προκύπτει ένα θετικό ισοζύγιο +13 μονάδες.

Ένας άλλος σημαντικός δείκτης για τον κλάδο των κατασκευών είναι οι μήνες εξασφαλισμένης δραστηριότητας που εκφράζουν ποσοτικά ακριβώς το διάστημα που η επιχείρηση αναμένεται να έχει έργα προς εκτέλεση. Όπως φαίνεται από τον Πίνακα 2, το 2021 οι μήνες ξεπερνούν τους 13 στο σύνολο, με τα δημόσια έργα να φθάνουν στους 14 μήνες κατά μέσο όρο. Οι επιδόσεις αυτές είναι οι υψηλότερες από το 2015.

 

 

Πίνακας 2: Μήνες εξασφαλισμένης παραγωγής

  2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 (6 μήνες)
Σύνολο κλάδου 10,2 9,1 7,8 7,7 7,7 10,4 13,4
Ιδιωτικά έργα 4,1 6,3 5,1 5,9 5,5 9,3 10.7
Δημόσια έργα 11,9 10,3 9,1 8,8 8,9 11 14,0

 

Επίσης, στην έρευνα περιλαμβάνεται ερώτηση για τους παράγοντες που κατά την τρέχουσα περίοδο παρεμποδίζουν τις εργασίες των επιχειρήσεων. Τον Ιούνιο το 19% των επιχειρήσεων, το υψηλότερο ποσοστό για φέτος, αναφέρει απρόσκοπτη επιχειρηματική λειτουργία. Γενικά πάντως σε αυτόν τον τομέα διαπιστώνονται σωρευτικά προβλήματα που έχει επιφέρει η παύση της δραστηριότητας από το 2020. Έτσι, από τις υπόλοιπες επιχειρήσεις, το 41% επισημαίνει τη χαμηλή ζήτηση και το 14% την ανεπαρκή χρηματοδότηση ως τα βασικότερα εμπόδια στη λειτουργία τους.

Τον Ιούνιο στην έρευνα προστέθηκε μία νέα ερώτηση, η οποία προσπαθεί να αξιολογήσει τον βαθμό αβεβαιότητας που επικρατεί στο οικονομικό περιβάλλον. Πιο συγκεκριμένα, ζητά από τις επιχειρήσεις να αξιολογήσουν κατά πόσο η μελλοντική ανάπτυξη της επιχείρησης μπορεί να προβλεφθεί. Τον Ιούνιο το 58,6% θεωρεί ότι η μελλοντική ανάπτυξη μπορεί να προβλεφθεί δύσκολα ή σχετικά δύσκολα, έχοντας βελτιωθεί σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα, που βρισκόταν στο 80,7%. Συνεπώς, παρά τη βελτίωση των προσδοκιών, οι αβεβαιότητες παραμένουν έντονες και οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται ακόμα να προσδιορίσουν τη στρατηγική τους στο επόμενο διάστημα.

Οι δύο επιμέρους κλάδοι οι οποίοι συναπαρτίζουν τον τομέα κινούνται επίσης υψηλότερα από την περσινή χρονιά. Ωστόσο, καλύτερα φαίνεται να κινούνται οι επιχειρήσεις που ασχολούνται κυρίως με ιδιωτικά έργα, δηλαδή με κατοικίες, σε σχέση με τις επιχειρήσεις που ασχολούνται κυρίως με δημόσια έργα. Μάλιστα, στα δημόσια έργα οι προσδοκίες, αν και ξεκίνησαν ψηλά, έχουν σταδιακά περιοριστεί.

Στις Ιδιωτικές Κατασκευές, για παράδειγμα, από την αρχή του 2021 ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό επιχειρήσεων, το οποίο κορυφώνεται τον Ιούνιο στο 40%, δηλώνει ότι το επίπεδο εργασιών του είναι υψηλότερο του κανονικού. Βεβαίως, το 47% δηλώνει εργασίες χαμηλότερες του κανονικού, με αποτέλεσμα το ισοζύγιο να είναι αρνητικό, αλλά αυτό το ισοζύγιο έχει αμβλυνθεί σημαντικά εντός του 2021 και άρα η απαισιοδοξία έχει περιοριστεί. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι ήδη θετικές από τον Μάρτιο προβλέψεις για την απασχόληση να ενισχύονται ακόμα περισσότερο, με τις μισές επιχειρήσεις του κλάδου να αναμένουν άνοδο. Τέλος, το 22% των επιχειρήσεων δεν αναφέρουν προσκόμματα στη λειτουργία τους, με το 41% να αναφέρουν τη χαμηλή ζήτηση ως βασικότερο εμπόδιο λειτουργίας τους. Πάντως, θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι μήνες εξασφαλισμένης δραστηριότητας βρίσκονται στο 11, που είναι το υψηλότερο εδώ και πολλά χρόνια.

Αντίθετα, στις Κατασκευές Δημοσίων Έργων, παρά τη σταδιακή βελτίωση σε σχέση με πέρυσι, σχεδόν το 70% των επιχειρήσεων δηλώνει δυσαρεστημένο από το πρόγραμμα εργασιών του κλάδου. «Δεν βγαίνουν έργα», όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν στις συνεντεύξεις. Αποτέλεσμα είναι οι αντίστοιχες προβλέψεις για την απασχόληση τον Ιούνιο να ξαναγίνονται αρνητικές, καθώς μόλις το 20% των επιχειρήσεων του κλάδου αναμένουν περισσότερες θέσεις απασχόλησης, ενώ το 31% (από 16%) προβλέπουν μείωσή τους. Μόλις 14% των επιχειρήσεων δηλώνουν απρόσκοπτη επιχειρηματική λειτουργία με το 41% να αναφέρουν τη χαμηλή ζήτηση και το 21% την περιορισμένη χρηματοδότηση ως τα κυριότερα προσκόμματα λειτουργίας.

Συνεπώς, το 2021 φαίνεται να προδιαγράφεται μια καλή χρονιά για τον τομέα, αν και ακόμα οι αβεβαιότητες είναι μεγάλες. Σε κάθε περίπτωση, ο τομέας έχει βρει ένα νέο σημείο ισορροπίας μετά την αστάθεια της τελευταίας περιόδου.


*O Άγγελος Τσακανίκας είναι αναπληρωτής καθηγητής ΕΜΠ, διευθυντής του Εργαστηρίου Βιομηχανικής και Ενεργειακής Οικονομίας (ΕΒΕΟ)-ΕΜΠ και επιστ. υπεύθυνος του Παρατηρητηρίου Επιχειρηματικότητας του ΙΟΒΕ