«Επανάσταση» στις τραπεζικές υπηρεσίες

 

Oικονομική Επιθεώρηση, Φεβρουάριος 2019, τ. 979
FINTECH της Βάσως Αγγελέτου

 

Τους επόμενους μήνες αλλάζει δραστικά ο τρόπος με τον οποίο οι Ευρωπαίοι πολίτες θα αλληλοεπιδρούν με τις τράπεζες: οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες

«εκδημοκρατίζονται», νέοι παίκτες μπαίνουν στην αγορά και ο ενισχυμένος ανταγωνισμός αναμένεται να αποφέρει σημαντικά οφέλη για τους πελάτες των τραπεζών. Το όχημα για τον μετασχηματισμό του χρηματοοικονομικού κλάδου είναι η τεχνολογία, το λεγόμενο FinTech, το οποίο έρχεται να αλλάξει ριζικά την τραπεζική εμπειρία: καινοτόμες startups δημιουργούν εφαρμογές που φέρνουν την τράπεζα στο κινητό μας τηλέφωνο και, σε λίγα χρόνια, η επίσκεψη στα καταστήματα θα αποτελεί… ξεπερασμένη συνήθεια.

Η τεχνολογική αυτή επανάσταση στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες συντελείται χάρη στην απόφαση των πολιτικών της Ευρώπης να «σπάσουν» το μονοπώλιο των τραπεζών στις πληρωμές και τη διαχείριση των δεδομένων. Η ευρωπαϊκή οδηγία PSD2, η οποία ενσωματώθηκε και στην ελληνική νομοθεσία τον περασμένο Μάιο, απελευθερώνει έναν κλάδο τον οποίο μέχρι πρότινος ήλεγχαν αποκλειστικά οι τράπεζες. Ο λόγος είναι ότι το Ευρωκοινοβούλιο έκρινε πως οι πληρωμές αποτελούν «δημόσιο αγαθό» (utility) και δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στα τραπεζικά ιδρύματα.

Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι αλλάζει η κουλτούρα στον τρόπο με τον οποίο θα διαχειριζόμαστε τα χρηματοοικονομικά μας δεδομένα. «Όλα αυτά τα χρόνια, οι τράπεζες εκπαιδεύαμε τους πελάτες μας να προσέχουν τα προσωπικά τους δεδομένα, να μην αποκαλύπτουν σε τρίτους τους λογαριασμούς και τα υπόλοιπά τους και να εμπιστεύονται μόνο την τράπεζά τους», αναφέρει υψηλόβαθμη τραπεζική πηγή. Έως τον Σεπτέμβριο, οι τράπεζες υποχρεούνται να δημοσιοποιήσουν τα APIs, τους «κώδικες» δηλαδή μέσω των οποίων μια άλλη τράπεζα ή μια startup θα μπορεί να αντλήσει τα στοιχεία λογαριασμών και πληρωμών των πελατών και να τα αξιοποιήσει στις δικές τις εφαρμογές.

Όλα τα δεδομένα σε ένα app

Φυσικά, τίποτα από όλα αυτά δεν θα μπορεί να γίνει χωρίς τη συγκατάθεση του ίδιου του πελάτη. Ας υποθέσουμε ότι μια startup δημιουργεί μια εύχρηστη και λειτουργική εφαρμογή για κινητά τηλέφωνα. Ο χρήστης κατεβάζει την εφαρμογή, εγγράφεται σε αυτή μέσα από το κινητό του (ανεβάζοντας φωτογραφίες ταυτότητας/διαβατηρίου και selfie) και είναι έτοιμος να τη χρησιμοποιήσει. Η εφαρμογή τού δίνει τη δυνατότητα να συγκεντρώσει όλα τα υπόλοιπα των τραπεζικών λογαριασμών του σε ένα μόνο app. Το μόνο που χρειάζεται να κάνει είναι να εξουσιοδοτήσει τη startup ώστε να μπορεί να «τραβήξει» από τις τράπεζες τα δεδομένα του.

Μέσω της εφαρμογής αυτής, θα μπορεί να κάνει πληρωμές λογαριασμών, μεταφορές ποσών και αγορές, καθώς και να παρακολουθεί τα ασφαλιστικά προϊόντα αλλά και τις επενδύσεις του. Αλλά οι υπηρεσίες δεν θα περιοριστούν μόνο σε αυτό. Με βάση τα δεδομένα συναλλαγών, οι αλγόριθμοι θα αξιολογούν την καταναλωτική συμπεριφορά, την καταθετική και επενδυτική κουλτούρα, καθώς και την ανάγκη του πελάτη, και θα του κάνουν προτάσεις για αποταμίευση, καλύτερη διαχείριση των λογαριασμών, αγορά ασφαλιστικών προϊόντων και άλλα προϊόντα και υπηρεσίες στο πλαίσιο της Προσωπικής Χρηματοοικονομικής Διαχείρισης (Personal Financial Management/PFM). Σε δεύτερο χρόνο, η startup θα μπορεί να του προσφέρει και δάνεια ή πιστωτικές κάρτες, όταν ο κλάδος θα έχει απελευθερωθεί ακόμη περισσότερο και θα μπορούν μη τραπεζικά ιδρύματα να πραγματοποιούν χορηγήσεις (ή σε συνεργασία με τις τράπεζες).

Οφέλη για τους πελάτες «από την πρώτη μέρα»

Οι τράπεζες δεν θα μείνουν, βέβαια, με δεμένα τα χέρια. Καθεμιά από τις ελληνικές τράπεζες εργάζεται εντατικά για τη δημιουργία των δικών της εφαρμογών ώστε να ανταγωνιστεί επάξια τις υπόλοιπες τράπεζες, αλλά και τις καινοτόμες εταιρείες τεχνολογίας που αναμένεται να μπουν από το φθινόπωρο στο παιχνίδι.Η ιδιαιτερότητα της ελληνικής αγοράς, αναφέρουν πηγές του τραπεζικού κλάδου, είναι ότι οι Έλληνες τηρούν λογαριασμούς σε περισσότερες από δύο τράπεζες, κατά μέσο όρο, γεγονός που σημαίνει ότι εύκολα θα «μεταπηδήσουν» στον ανταγωνιστή που τους προσφέρει καλύτερες ψηφιακές υπηρεσίες και προσφορές, αφού πλέον θα μπορούν να εκτελούν τις πληρωμές τους από όποια εφαρμογή επιλέξουν και όχι αναγκαία από την τράπεζα όπου έχουν τα χρήματά τους.

Τα οφέλη για τους χρήστες των νέων υπηρεσιών είναι ξεκάθαρα: μεγαλύτερος ανταγωνισμός, περισσότερα και πιο εύχρηστα προϊόντα, καλύτερες προσφορές. Από την πρώτη μέρα, αναφέρουν οι ίδιες πηγές, οι τράπεζες θα σπεύσουν να προσφέρουν καλύτερα επιτόκια, προθεσμιακές καταθέσεις από το πρώτο ευρώ και άλλα δέλεαρ για να κρατήσουν, πρωτίστως, τους πελάτες τους και δευτερευόντως για να προσελκύσουν νέους.


Μεταξύ των τραπεζών η «μάχη» στην Ελλάδα

Από τα μέχρι στιγμής στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, πάντως, δεν προκύπτει έντονο ενδιαφέρον για είσοδο στην αγορά ξένων ομίλων ή εγχώριων startups, αφού δεν έχουν γίνει αιτήσεις για απόκτηση μίας από τις δύο άδειες που φέρνει η PSD2: πάροχος υπηρεσιών εκκίνησης πληρωμών (PISP) και πάροχος υπηρεσιών πληροφοριών λογαριασμού (AISP). Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει την εκτέλεση πληρωμών και η δεύτερη τη δημιουργία εφαρμογών που θα εμφανίζουν τα τραπεζικά υπόλοιπα.

Έτσι, σε αντίθεση με ό,τι αναμενόταν αρχικά, ο ανταγωνισμός στη χώρα μας δεν θα έρθει από τις GAFA (Google, Apple, Facebook, Amazon) ή πρωτοποριακές startups, αλλά από τις ίδιες τις εγχώριες τράπεζες. Αυτό υποστηρίζουν στελέχη του τραπεζικού κλάδου και παραδέχονται ότι καταβάλλουν εντατικές προσπάθειες για να γίνουν πιο καινοτόμες και ανταγωνιστικές, προσφέροντας καλύτερη εμπειρία πελάτη (user experience), η οποία θα προσομοιάζει σε αυτή που προσφέρουν αμιγώς ψηφιακές τράπεζες του εξωτερικού και –γιατί όχι;– να την ξεπερνάει.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε, βέβαια, ότι στην εγχώρια αγορά έχουν προστεθεί νέοι παίκτες, όπως οι ξένες ψηφιακές τράπεζες Revolut και N26, οι οποίες έχουν δώσει μια πρόγευση του FinTech στους Έλληνες χρήστες με τις εύχρηστες εφαρμογές που φέρνουν την τράπεζα στο κινητό μας τηλέφωνο. Προσφέρουν, για παράδειγμα, στους χρήστες τη δυνατότητα
να εγγραφούν στην τράπεζα από το κινητό τους τηλέφωνο και να ανοίξουν λογαριασμούς σε διαφορετικά νομίσματα, να επωφελούνται από πρωτοπόρες ασφαλιστικές υπηρεσίες, να κάνουν συναλλαγές σε ξένους τίτλους και πολλές ακόμη δυνατότητες που έχουν στα σκαριά. Παράλληλα, εντός του καλοκαιριού αναμένεται να ξεκινήσει τη λειτουργία της η Praxia Bank, η νέα ψηφιακή τράπεζα που ετοιμάζει, σύμφωνα με πληροφορίες, καινοτόμα προϊόντα σε επίπεδο e-banking και mobile banking για ιδιώτες και επιχειρήσεις.

 

Κόμβο καινοτομίας για το FinTech δημιουργεί η Τράπεζα της Ελλάδος

Τη διαδικασία του open banking καλούνται να διευκολύνουν οι εποπτικοί φορείς στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με πρωτοβουλίες που θα ενισχύουν την καινοτομία στον χρηματοοικονομικό κλάδο. Στο πλαίσιο αυτό, η Τράπεζα της Ελλάδος σχεδιάζει τη δημιουργία κόμβου καινοτομίας που θα λειτουργεί ως σημείο επαφής μεταξύ των νεοφυών επιχειρήσεων και της ρυθμιστικής αρχής. Ουσιαστικά, θα διευκολύνει τις startups να αντιληφθούν το εποπτικό πλαίσιο και να εκπληρώσουν τις προϋποθέσεις για την είσοδό τους στην ελληνική αγορά.

Η πύλη αυτή θα απευθύνεται, εκτός από τις startups, στις τράπεζες και τις εταιρείες τεχνολογίας, οι οποίες επίσης αναμένεται να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα εποχή των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. «Οι νέες εταιρείες που μπαίνουν στον χώρο –και ιδίως οι startups– ενδέχεται να μην έχουν υψηλό βαθμό εξοικείωσης με την εποπτική αρχή και στόχος μας είναι να διευκολύνουμε αυτή την επικοινωνία, παρέχοντας μη δεσμευτικές απαντήσεις σχετικά με το θεσμικό πλαίσιο και τον τρόπο αδειοδότησης μιας νέας εταιρείας με βάση τη νέα ευρωπαϊκή οδηγία PSD2», επισημαίνει η σύμβουλος του Διοικητή της ΤτΕ σε θέματα FinΤech, Σταυρούλα Καμπουρίδου.

Στα σχέδια της Τράπεζας της Ελλάδος είναι, σε δεύτερο χρόνο, να εξετασθεί η δημιουργία ενός περιβάλλοντος προστατευμένης εκτέλεσης (sandbox), στο οποίο οι ενδιαφερόμενες εταιρείες ή τράπεζες θα μπορούν να «πειραματίζονται» με τα νέα προϊόντα FinTech υπό την εποπτεία της κεντρικής τράπεζας. Σημειώνεται ότι η εποπτεία είναι πολύ κρίσιμη στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, καθώς εμπλέκονται τα προσωπικά δεδομένα των πελατών των τραπεζών, τα οποία αφορούν τις συναλλαγές και τα υπόλοιπά τους στους τραπεζικούς τους λογαριασμούς. Αυτή η δυνατότητα παρέχεται προς το παρόν μόνο σε επτά κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή τη Δανία, την Ισπανία, την Ουγγαρία, τη Λιθουανία, την Ολλανδία, την Πολωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο.