Εργασία, τεχνολογία και φύλο στην ελληνική βιομηχανία:

Η κλωστοϋφαντουργία του Πειραιά, 1870-1940

Λήδα Παπαστεφανάκη
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2009, σελίδες 500, τιμή εκδότη: 32,00 ευρώ

 

Βασισμένο σε ιδιαίτερη πρόσβαση στο Αρχείο της κλωστοϋφαντουργίας Ρετσίνα, που έδωσε την ευκαιρία μιας ευρύτερης εποπτείας της πραγματικότητας της βιομηχανικής λειτουργίας και της εργατικής κατάστασης στην πόλη του Πειραιά, με την ελληνική εκδοχή του αρχετυπικού κλάδου που αποτέλεσε η βαμβακουργία για τη Βιομηχανική Επανάσταση, το έργο αυτό της Λήδας Παπαστεφανάκη λειτουργεί σαν ένα πρότυπο μελέτης της συνολικής οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης στην Ελλάδα. Σε μια περίοδο που αγκαλιάζει την ώριμη φάση του 19ου αιώνα και τη βασική για τη μεταποίηση αρχική περίοδο του 20ού αιώνα, όπως συμπεριλαμβάνει και την κρίση του Μεσοπολέμου.

Η μελέτη της εισαγωγής της εξελισσόμενης τεχνολογίας στη βαμβακουργία, η δομή και η εξέλιξη μιας επιχειρηματικής μονάδας, ακόμη περισσότερο όμως η στενή παρακολούθηση του εργατικού δυναμικού –που, στην κλωστοϋφαντουργία, παρουσιάζει την ιδιαιτερότητα της «αναγκαστικής» συνύπαρξης ανδρών και γυναικών στην ίδια παραγωγική διαδικασία, και ως εκ τούτου επηρεάζει από τις εργασιακές σχέσεις ανισότητας μέχρι και τις οικογενειακές δομές– λειτουργούν σαν μια ευκαιρία ανακεφαλαίωσης των οικονομικών και κοινωνικών δομών στην Ελλάδα. Από την ωρίμανση, κεφαλαιακή και τεχνολογική, της κλωστοϋφαντουργίας Ρετσίνα μέχρι τη διάρθρωση του εργατικού της δυναμικού («άνδρες, γυναίκες, παίδες και παιδίσκαι») με όλες τις πτυχές της ανισότητας στις αμοιβές της εργασίας και με απόληξη τις μορφές συνδικαλιστικής δράσης (μέχρι την ύφεση/καταστολή της στα μέσα της δεκαετίας του ‘30), όλη η διαδρομή της μεταποίησης και των κοινωνικών –και εν τέλει πολιτικών– συνεπειών της.