Η ανθρώπινη σπίθα στη Notre Dame

 

Οικονομική Επιθεώρηση, Μάιος 2019, τ. 982
ΠΥΡΚΑΓΙΑ από τον Τhe Economist

Δεν είναι λάθος να εκδηλώνεται μεγαλύτερο ενδιαφέρον για ένα κτήριο παρά για ανθρώπους

Φαίνεται απάνθρωπο να εκδηλώνεται μεγαλύτερο ενδιαφέρον για ένα κτήριο παρά για ανθρώπους. Το γεγονός ότι η εικόνα της Notre Dame να καταστρέφεται από πυρκαγιά συγκέντρωσε περισσότερο ενδιαφέρον από τις πλημμύρες στη Νότια Αφρική, που σκότωσαν πάνω από 1.000 ανθρώπους, προξενεί κατανοητά αισθήματα ενοχής. Και όμως, το ευρύτατο, έντονο πένθος που προέκυψε από την εικόνα της κατάρρευσης του βέλους του καθεδρικού ναού μέσα στη φωτιά είναι βαθιά ανθρώπινο – και μάλιστα με τρόπο πολύ χαρακτηριστικό του 21ου αιώνα.

Δεν είναι μόνον η οικονομία που έχει παγκοσμιοποιηθεί σήμερα, είναι και ο πολιτισμός. Οι άνθρωποι περιπλανώνται στον κόσμο αναζητώντας όχι μόνο δουλειά ή ασφάλεια, αλλά και ομορφιά και ιστορία. Η οικειότητα τρέφει τη στοργή. Ένα κτήριο όπου ξαπόστασες στα σκαλοπάτια του μιαν ηλιόλουστη μέρα, μπροστά στο οποίο έβγαλες σέλφι με τον αγαπημένο ή την αγαπημένη σου, ενσωματώνεται πλέον γλυκά στις αναμνήσεις σου – συνεπώς γίνεται μέρος του εαυτού σου. Αυτό εξηγεί γιατί και η Κίνα πενθεί για τη Notre Dame – το We Chat, ο κύριος δίαυλος με τον οποίο η κινεζική νεολαία μιλάει στον εαυτό της πάλλεται με την ιστορία αυτή, ενώ ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ έστειλε συλλυπητήριο μήνυμα στον Γάλλο ομόλογό του Εμανουέλ Μακρόν, τη στιγμή που η Ινδία έμεινε ασυγκίνητη. Ο τουρισμός Ινδών προς την Ευρώπη παραμένει ρυάκι μπροστά στον χείμαρρο Κινέζων.

 

Η εποχή της εικόνας έχει δώσει νέα δύναμη στην ομορφιά, ενώ τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν δώσει στα έργα τέχνης χαρακτήρα σούπερ σταρ. Βέβαια, το Πάνθεον των παγκόσμιων πολιτιστικών συμβόλων είναι μικρό. Η Μόνα Λίζα, ο Δαβίδ του Μιχαήλ Άγγελου, το Ταζ Μαχάλ, η Μεγάλη Πυραμίδα – και η Notre Dame. Αποτελεί η Notre Dame συλλογική έκφραση της ανθρωπότητας στην καλύτερή της εκδοχή. Κανείς δεν μπορεί να κοιτάξει στον θόλο της χωρίς να αναλογιστεί τη συλλογική έμπνευση των χιλιάδων ανώνυμων τεχνιτών που –μέσα σε ενάμιση αιώνα– έδωσαν ψυχή σε ένα όραμα τόσο μεγαλειώδες στη δομική του φιλοδοξία και τη λαξευμένη με το χέρι λεπτομέρεια. Ο τρόπος που επεβίωσε επί 850 χρόνια πολιτικών αναταραχών –μέσα από πολέμους, επαναστάσεις και ναζιστική κατοχή– δένει το παρόν με το παρελθόν.

 

Αλλά και η φωτιά δένει τους ανθρώπους μεταξύ τους. Το κύμα συγκίνησης που προκάλεσε αποτελεί απόδειξη ότι, παρά τις σκοτεινές δυνάμεις διχασμού που βρίσκονται πλέον σε εξέλιξη, όλοι ζούμε μαζί. Τη στιγμή που οι εθνικισμοί αποτελούν ανερχόμενο κίνδυνο, το να μοιράζεσαι τη θλίψη καθιστά ξαφνικά τα σύνορα χωρίς νόημα. Όταν η πολιτική πολώνει, η αγάπη για τον πολιτισμό έχει τη δύναμη να ενώσει. Όταν ο εξτρεμισμός χωρίζει μουσουλμάνους από χριστιανούς και θρησκευόμενους από αθεϊστές, όλες αυτές οι μορφές πίστης και η απουσία τους πενθούν μαζί. Ένα κτήριο που υψώθηκε για τη δόξα του Θεού αντιπροσωπεύει και την ενότητα του ανθρώπινου πνεύματος.

Το κτήριο θα ξαναχτιστεί. Το πρωί μετά την πυρκαγιά το πλήθος των Παριζιάνων που πορεύθηκαν στον καθεδρικό τους ναό να πενθήσουν την καταστροφή βρήκαν αντί γι’ αυτό παρηγοριά. Μπορεί το βέλος του ναού να χάθηκε, όμως οι δύο πύργοι του παραμένουν – και φαίνεται πιθανόν ότι όλο το κτήριο θα ξαναζωντανέψει. Όπως η πυρκαγιά, έτσι και η προσπάθεια να ξαναχτιστεί ενώνει τον κόσμο. Μέσα σε 24 ώρες, 600 εκατομμύρια ευρώ είχαν συγκεντρωθεί από επιχειρήσεις και πλούσιους ανθρώπους, ενώ δρομολογήθηκαν σειρά πρωτοβουλιών crowdfunding. Σκανάρισμα του κτηρίου με λέιζερ, σε υψηλή ανάλυση, που είχε γίνει προ ολίγου καιρού θα μπορούσε να βοηθήσει.

Η Notre Dame ποτέ δεν θα ξαναείναι η ίδια, αλλά αυτό είναι το σωστό. Όπως έχει γράψει ήδη για τη Notre Dame ο Βίκτoρ Ουγκό: «Τα μεγάλα κτήρια, όπως και τα μεγάλα βουνά, είναι έργο των αιώνων. Το έργο τέχνης συχνά αλλάζει καθώς δημιουργείται. Αρχιτέκτονας είναι ο χρόνος, οικοδόμος είναι το έθνος».

 

© The Economist. Μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε από τις Εκδόσεις Κέρκυρα Α.Ε., έπειτα από ειδική άδεια. Το πρωτότυπο αγγλικό κείμενο βρίσκεται στο www.economist.com