Η «απομόνωση της Τουρκίας»

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Με προϋπηρεσία ως υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στις Κυβερνήσεις Νταβούτογλου επί Ερντογάν (δυο φορές στο διάστημα 2014-2016) αλλά και επικεφαλής της Τουρκικής διαπραγματευτικής ομάδας για την ένταξη στην ΕΕ, νωρίτερα Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Τουρκίας στην ΕΕ (το 2005-2009), ο διπλωμάτης καριέρας Βολκάν Μποζκέρ καλείται να αναλάβει – από τον Σεπτέμβριο του 2020 – την Προεδρία της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών. Το γεγονός ότι ο διεθνής Οργανισμός θα γιορτάζει φέτος τα 75 χρόνια από την ίδρυσή του, αλλά και το ότι η Τουρκία προτάθηκε  για την Προεδρία συνολικά από την ομάδα των Ευρωπαϊκών χωρών (στον ΟΗΕ λειτουργούν δομικά 5 μπλοκ χωρών. Τουρκία και Ελλάδας ανήκουν στο Ευρωπαϊκό, Κύπρος στο Ασιατικό) δίνει στην γείτονα αφορμή να θεωρεί ότι ανεβάζει το διεθνές προφίλ της. Το γεγονός, πάλι, ότι ο ΟΗΕ θα συνεχίσει να διασκέπτεται σ’ αυτήν την φάση για τις πιθανές μεταρρυθμίσεις του – πρώτιστη η αναδιάρθρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας και των σχέσεών του με την Γ.Σ. – δίνει και περιεχόμενο ουσίας στην (κανονικά διακοσμητική) θητεία του Προέδρου.

[Η Ελλάδα, σε ανάλογη περίοδο, το 6μηνο Μαΐου-Νοεμβρίου 2020, ασκεί στην Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρώπης. Κι εδώ, συμπίπτει η άσκηση της Προεδρίας με μιαν επέτειο – τα 70 χρόνια από την υπογραφή της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Η επαναστόχευση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών στα χρόνια της πανδημίας του κορωνοϊού και των lock-downs θα είναι, σχεδόν αυτονόητα, κεντρικό πεδίο προβληματισμού. Μιας Προεδρίας που κατ’ ανάγκην ήδη κινείται ψηφιακά/ e-Chairmanship].

Επειδή ξεκινήσαμε με Προεδρίες, στο β΄ 6μηνο της φετινής χρονιάς η – πολύ πιο λειτουργική, αν και αποδυναμωμένη σε σύγκριση με παλιότερες εποχές – Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ θα ασκηθεί από την Γερμανία. Ήδη η Κροατική Προεδρία που λήγει, λειτούργησε ελαφρώς ως «προεισαγωγή» στην Γερμανική Προεδρία. Εκείνο όμως που έχει ιδιαίτερη σημασία για την Προεδρία αυτή, είναι η απόφασή της να προωθήσει νέο Ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου, σε αντικατάσταση του διαβόητου Δουβλίνου, με την θέσπιση «προκαταρκτικής εξέτασης» των αιτούντων άσυλο και την κατανομή τους (εφόσον κριθούν θετικά) σε χώρες της ΕΕ. Η «δίκαιη κατανομή» θα στηρίζεται στον πληθυσμό και την οικονομική ισχύ των χωρών ΕΕ. Ήδη – εύλογο/αναμενόμενο – οι χώρες που περισσότερο πιέζονται από προσφυγιές ροές (Ισπανία, Μάλτα, Ιταλία, Ελλάδα, Κύπρος από Δύση προς Ανατολή) επιδιώκουν να έχουν ισχυρότερο ρόλο στις συζητήσεις επί Γερμανικής Προεδρίας. Όμως… ποια άλλη χώρα καλείται, όχι-και-τόσο-παρασκηνιακά, να εμπλακεί ήδη από τώρα σ’ αυτές τις διεργασίες; Σωστά το μαντέψατε: η Τουρκία!

Η οποία Τουρκία, μιας και στο σημείο αυτό του κειμένου «έχει Γερμανία», ασκεί πιέσεις προκειμένου να υπάρξει επανάληψη των προσπαθειών της Διαδικασίας του Βερολίνου για την Λιβύη. Η αποτυχία του εμπάργκο όπλων – που υποτίθεται ότι, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ εξαρχής, βρήκε πρόσθετο έρεισμα στην Διάσκεψη του Ιανουαρίου (με Τουρκία, χωρίς Ελλάδα) – και η αερογέφυρα Τουρκίας-Λιβύης, αρχικώς μεταφοράς μαχητών, ήδη όμως βαρέος οπλισμού, από Κωνσταντινούπολη προς Μιζράτα/Τρίπολη, κίνηση που βελτίωσε την θέση της Κυβέρνησης αλ-Σάραζ εις βάρος του στρατάρχη Χαφτάρ, έχει δώσει στην Άγκυρα την αίσθηση ακόμη κεντρικότερου παίκτη τις τελευταίες εβδομάδες. Αυτή η αλλαγή ισορροπιών, έχει γίνει αισθητή και στην Ευρώπη: η δράση της Ευρωπαϊκής επιχείρησης «Ειρήνη» /EU NavForMed Irini για ναυτική επιτήρηση, μάλλον θα περιοριστεί σε πληροφορίες για την εμπορία αργού από Λιβύη, στην ανάσχεση δικτύων διακίνησης και εμπορίας ανθρώπων και στην παροχή εκπαίδευσης στις ναυτικές δυνάμεις της Λιβύης. Η Κυβέρνηση αλ-Σάρραζ έχει εναντιωθεί στην διάσταση αστυνόμευσης του εμπάργκο από πλευράς «Ειρήνης». (Επεισόδια όπως της αναχαίτισης Τουρκικού πλοίου με τουρκικά αντιαεροπορικά από Γαλλική φρεγάτα, τον Μάρτιο, δεν έχουν επαναληφθεί). Για όσους ενδιαφέρονται, η «Ειρήνη» υποτίθεται ότι – υπό εναλλασσόμενη Ιταλική και Ελληνική ηγεσία – θα κινητοποιεί ανά ένα πλοίο από Γαλλία, Ιταλία, Ελλάδα και ανά ένα αεροσκάφος επιτήρησης από Γερμανία, Λουξεμβούργο και Πολωνία: για την ώρα, Γάλλοι και Λουξεμβούργιοι φαίνεται να προθυμοποιούνται…

Ας τα έχουμε όλα αυτά υπόψη μας, οσάκις ακούμε στις αναλύσεις της εποχής τα περί «απομόνωσης της Τουρκίας», διεθνώς.

Αν και, μεταξύ μας, το πιο ολισθηρό είναι ο ανασχηματισμός της Τουρκικής Κυβέρνησης ο οποίος – εφόσον προχωρήσει – θα συνδυασθεί ενδεχομένως με το εκ νέου «Ευρωπαϊκό άνοιγμα» Ερντογάν, με ΥΠΕΞ μάλιστα τον (και γαμπρό του) Μπεράτ Αλ Μπαϊράκ. Ο οποίος από υπουργός Ενέργειας παλιότερα, υπηρέτησε ως ΥΠΟΙΚ μέσα στην κρίση. Πρόκειται για τον ίδιο που τουϊτταρε για «ιστορικές ανακαλύψεις των τριών γεωτρυπάνων και δυο ερευνητικών πλοίων [μας] που θα χτυπήσουν το έλλειμμα εξωτερικών συναλλαγών».