Η επίκληση του Διεθνούς Δικαίου και ευαίσθητες καμπές της (συνέχεια)

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Βλέπαμε χθες – με παράδειγμα την χρήση της επίκλησης του Διεθνούς Δικαίου σε ζητήματα που ανάγονται στα Ελληνοτουρκικά – πώς μπορεί κανείς να βρεθεί παγιδευμένος, όσο κι αν εκ πρώτης όψεως η αναγωγή στο Διεθνές Δίκαιο δεν μπορεί να ακούγεται παρά ως μια ενάρετη επιλογή.

Ας σταθούμε σήμερα σε μια άλλη περίπτωση: στην επίκληση του Διεθνούς Δικαίου (και του Ευρωπαϊκού παρακολουθήματός του…) στο ζήτημα των χειρισμών του Προσφυγικού/Μεταναστευτικού. Καθώς πλησιάζει η ώρα για να ανοίξει η Ευρωπαϊκή συζήτηση γύρω από την πολιτική Μετανάστευσης και Ασύλου της ΕΕ – βλέπετε, «κρατήθηκε» αυτή η βαριά σε συνέπειες συζήτηση για το β’ 6μηνο του 2020, δηλαδή για την Γερμανική Προεδρία – και όσο γίνεται πλέον φανερό ότι το απολύτως μη-αλληλέγγυο καθεστώς του Δουβλίνου-ΙΙ (που φορτώνει στις χώρες πρώτης άφιξης όλο το βάρος του προσφυγικού/μεταναστευτικού ρεύματος) δεν αντέχεται άλλο, προέκυψε μια ενδιαφέρουσα πληροφορία.

Η Ελλάδα, μαζί και με την Βουλγαρία αλλά και την Κύπρο ως χώρες «πρώτης γραμμής» σ’ αυτήν την πλευρά της Μεσογείου – τα προβλήματα της Ισπανίας, ακόμη περισσότερο της Ιταλίας είναι διαφορετικά – προσέρχεται στην συζήτηση ενός αυριανού «Ευρωπαϊκού Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου» με το αίτημα/απαίτηση να προβλεφθεί έκτακτος μηχανισμός πρόληψης (και άμεσης αντιμετώπισης) για τις περιπτώσεις όπου – όπως τον Φεβρουάριο/Μάρτιο, στις Καστανιές/ΠαζαρΚουλέ, στον Έβρο – παρατηρείται απότομη αύξηση των ανθρώπινων ροών.

Η κίνηση αυτή γίνεται σε μια αληθινά κρίσιμη στιγμή, καθώς τα κόκκινα φώτα κινδύνου αναβοσβήνουν και πάλι – όχι δε μόνον στον Έβρο, σε Καστανιές και νοτιότερα προς Φέρες με αφορμή τον φράχτη, αλλά και στα νησιά του Αιγαίου. Και, από Ελλάδα μεριά, γίνεται η κίνηση με την υπογραφή του Αν. υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου Γ. Κουμουτσάκου, οι υπηρεσίες του οποίου κουβάλησαν μετά την κρίση του Έβρου αγόγγυστα το βάρος να συμμαζέψουν την – τότε – Ελληνική αντίδραση. Η οποία, από πλευράς Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου (και Ευρωπαϊκών παρακολουθημάτων του) είχε κινηθεί στην κόψη του ξυραφιού.

Τι εννοούμε; Ότι μπορεί τότε Ευρωπαίοι υψηλοί οφικιάλιοι να βρέθηκαν – σε θεματική υπερπτήση με ελικόπτερο – στον Έβρο προκειμένου να σηματοδοτήσουν ότι η Ελλάδα, «φυλάγοντας τα δικά της σύνορα φύλαξε και Ευρωπαϊκά», όμως η διακήρυξη/νομοθέτηση/εφαρμογή της πρακτικής (επί ένα μήνα, εκτάκτως) μη- αποδοχής εκ μέρους της Ελλάδας της υποβολής αιτημάτων ασύλου απ’ όσους συλλαμβάνονταν να έχουν περάσει παρανόμως τα σύνορα, βρισκόταν σε ευθεία αντίθεση και με την Σύμβαση της Γενεύης για το Καθεστώς των Προσφύγων με την ρήτρα περί μη-επαναπροώθησης καθώς και με τις Ευρωπαϊκές παραφυάδες της. Η δε αρμόδια Επίτροπός της ΕΕ για την Μετανάστευση και το Άσυλο Ιλβα Γιόχανσον, που είναι τώρα αποδέκτης των ελληνικών αιτημάτων/θέσεων, μαζί με τον Αντιπρόεδρο Μαργαρίτη Σχοινά, είχε τότε (διακριτικά αλλά σταθερά) εναντιωθεί στην Ελληνική πρακτική. Η οποία επεξηγήθηκε ως μορφή κατάστασης έκτακτης ανάγκης, ως προσωρινή κλπ. Ύστερα πάντως έγινε δεκτή  από την Ελληνική πλευρά η υποβολή αιτημάτων ασύλου χωρίς πολλές συζητήσεις. (Προσοχή! υποβολή αιτήματος δεν σημαίνει και αποδοχή/χορήγηση καθεστώτος πρόσφυγα, σημαίνει όμως… υποβολή).

Το γεγονός και μόνο ότι, τώρα, κατατίθεται ως επίσημο αίτημα η δημιουργία έκτακτου μηχανισμού στα πλαίσια (αυριανού) Ευρωπαϊκού Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου, δείχνει αν μη τι άλλο ότι την προηγούμενη φορά η Ελληνική στάση – όσο κι αν χειροκροτήθηκε από τους Ευρωπαίους εταίρους… – δεν κινήθηκε στα πλαίσια του Δικαίου. Να σημειώσουμε ότι εκείνο που ζητείται, για το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο κλπ, από Ελλάδα-Βουλγαρία-Κύπρο, δεν είναι και τόσο βέβαιο ότι «περνάει» (όπως προτείνεται) από πλευράς Διεθνούς ανθρωπιστικού Δικαίου. Πάντως, τουλάχιστον… γίνεται μια προσπάθεια καλλωπισμού των συμπεριφορών!

Ενώ οι αναφορές που γίνονταν, την εποχή της κρίσης στον Έβρο/Καστανιές για νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η οποία δήθεν νομιμοποιούσε παρόμοιες συμπεριφορές, ήταν αρκετά επιδερμικές. Το ΕΔΑΔ (έχει και Έλληνα Πρόεδρο, τον Λίνο Σισιλιάνο) δέχθηκε μεν ότι δεν δικαιούνταν αιτούντες άσυλο να σπάνε ομαδικά τα σύνορα – σε περίπτωση θυλάκων Ισπανικών εδαφών, στην Β. Αφρική – οπότε και μπορούσαν να απωθούνται. Αλλά ρητώς αναφερόταν ότι η ενδιαφερόμενη χώρα – η Ισπανία – παρείχε νόμιμη δυνατότητα, αλλού, υποβολής αίτησης ασύλου…