Η «Ευρωπαϊκή απάντηση» στον κορωνοϊό: μην έχουμε μιαν ακόμη γραφειοκρατική τερατογένεση!

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Αντικείμενο αυτού του σημειώματος, να βοηθήσει τον αναγνώστη να κοιτάξει στην κρυστάλλινη σφαίρα του τι θα συμβεί με. τους σχεδιασμούς της «Ευρώπης» για αντιμετώπιση των επιπτώσεων από την κρίση του κορωνοϊού. Προτάσεις Ευρωπαϊκής Επιτροπής, νέο πέρασμα σε Eurogroup – τα γνωστά. Γιατί μπορεί η κάθε χώρα να αξιοποιεί το πάγωμα των περιορισμών Βρυξελλών (στραβά μάτια στις κρατικές ενισχύσεις, αναστολή της απαγόρευσης ελλειμμάτων) προκειμένου να κρατήσει όρθια την οικονομία της, μπορεί και να έχει προκύψει ένα μέτωπο υπέρ της χορήγησης ενισχύσεων/grants αντί της επέκτασης των δυνατοτήτων δανεισμού τύπου ESM (μέτωπο στο οποίο ορθώς προσήλθε ο ημέτερος Κυριάκος Μητσοτάκης, αλλά χωρίς πολλήν επιμονή σε επίπεδο Eurogroup στην συνέχεια), όμως το σημαντικό να δούμε τώρα είναι πώς/με ποιον τρόπο/με ποιες προϋποθέσεις θα επιδιωχθεί η τροφοδότηση της επανεκκίνησης, το reboot των οικονομιών. Και πού/πώς χωράει η «Ελληνική περίπτωση» (που βλέπουμε με το μετέωρο βήμα των Ευρωρυθμίσεων για τον τουρισμό, πόσο οριακά αντιμετωπίζεται).

Γιατί, π.χ. η Γερμανία πάει να στρέψει ολόκληρους παραγωγικούς κλάδους στο περιβαλλοντικό αύριο (ηλεκτροκίνηση αυτοκινήτων, ήπιες ενεργειακές πηγές), ή πάλιν η Ιταλία σε ενισχύσεις στην μέσω κατανάλωσης ενεργειακή μετάβαση (μεγάλης κλίμακας ενεργειακές αναβαθμίσεις, ηλεκτρικά ποδήλατα αντί για μηχανάκια). Ενώ σ’ εμάς, μένουμε αμφίθυμοι στο τι συγκεκριμένο θα επιδιώξουμε – πλην στήριξης του τουρισμού, του Ελληνικού καζίνο ή πάλι της προσδοκίας για απολιγνιτοποίηση δι’ εισαγωγής τεχνολογίας.

Εκείνο, πάντως, που παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή δια της  – διακοσμητικής, πλην επίμονης – Προέδρου Ούρσουλας φον ντερ Λάιεν, την οποία είχε στοργικά επιτιμήσει σε επίπεδο Κορυφής η Καγκελάριος Μέρκελ όταν πρωτοέφθασαν στο προσκήνιο οι σχεδιασμοί της Επιτροπής («καλό θα ήταν να μας ενημερώνετε προηγουμένως»), ήταν μια παράλληλη προσέγγιση του 7ετούς Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου της ΕΕ μαζί με το – νέα ονομασία – Σχέδιο Ανάκαμψης της μετα-τον-κορωνοϊό Ευρωπαϊκής οικονομίας.

Ήδη δυο βασικές αρχές επιστρατεύθηκαν ώστε να «θεραπεύσουν» αντιδιαμετρικές αντιρρήσεις/απαιτήσεις  που έχουν προβληθεί. Όλος ο σχεδιασμός περνάει μέσα από Προγράμματα όπου τους όρους και τις διαδικασίες (θα) ορίζει η Επιτροπή. Συνεπώς αποκρούεται εδώ ο φόβος για helicopter money, που κατέτρεχε π.χ. τους Γερμανούς. Αφετέρου, όμως, «θα περιλαμβάνονται και επιχορηγήσεις/grants» άρα κάτι ικανοποιείται από το σχετικό αίτημα του Νότου (προσοχή! και πάλι με κανόνες και διαδικασίες αυστηρού ελέγχου της διάθεσης των κονδυλίων).

Η σχεδιαζόμενη Κοινοτική παρέμβαση κατά ένα της μέρος θα αποτελείται από την υλοποίηση και επέκταση πρωτοβουλιών οι οποίες ήδη έχουν αποφασισθεί και προωθούνται: SURE για την ενίσχυση της απασχόλησης. πόροι ESM μέχρι 2% του ΑΕΠ κάθε χώρας, με περιορισμένους όρους/conditionality. χρηματοδότηση επενδύσεων μέσω Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Πιο δοκιμασμένα εργαλεία – μέσω Ευρωπαϊκού Προϋπολογισμού, όπως το Horizon (Πρόγραμμα Πλαίσιο για την Έρευνα) ή το RescEU (για την Ευρωπαϊκή Πολιτική Προστασία) – θα ενταθούν. (Έως εδώ, η γνώριμη συνταγή: ανακύκλωση γνωστών πρωτοβουλιών, αλλαγή ετικέτας).

Κατά ένα δεύτερο μέρος, θα δούμε – πρόθεση! – να διαμορφώνεται Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων. Εδώ, δυο παρατηρήσεις: πρώτον, αυτό θα λειτουργεί με πόρους που θα βασισθούν σε εγγυήσεις των κρατών μελών, άρα με financial engineering και μέσω διαδικασιών Επιτροπής/Προϋπολογισμού. Δεύτερον, ενώ γίνεται αναφορά σε «αλυσίδες αξίας που θα τονώσουν την ανθεκτικότητα/resilience των ευρωπαϊκών οικονομιών» ως παράδειγμα δίνεται ο – όχι και τόσο ευρύς – φαρμακευτικός τομέας. Στην καλύτερη των περιπτώσεων, να αναζητήσουμε εδώ την συμβολή του Ευρωπαϊκού βραχίονα στην αναζήτηση εμβολίου και/ή αντιϊκών φαρμάκων όπου είδαμε τι προκάλεσε (υπόθεση Sanofi/Pasteur, η οποία βρήκε χρηματοδότηση και τεχνική στήριξη κυρίως στις ΗΠΑ οπότε… πήγε να στρέψει εκεί την παραγωγή εμβολίου) η έως τώρα διστακτικότητα/σούρσιμο της «Ευρώπης»; Και για να έχουμε μια αίσθηση των μεγεθών: ήρκεσε μια  συνάντηση δωρητών ιδιωτικού και δημοσίου τομέα, με απλώς αμφιτρύωνα την Επιτροπή, για να συγκεντρωθούν 7,4 δις ευρώ για την μάχη κατά του κορωνοϊού… την στιγμή που οι θεσμικές συζητήσεις για Ταμείο Στρατηγικών Επενδύσεων μπουσουλάνε.

Επόμενο βήμα, η δημιουργία Ταμείου Φερεγγυότητας Επιχειρήσεων. Αυτό μάλλον μεταφράζεται σε ενέσεις κεφαλαιακής στήριξης σε «εθνικούς πρωταθλητές». Στους οποίους πρώτα θα δίνεται διπλή σφραγίδα: βιωσιμότητας (άρα ισχυρές δομές) και υψηλής προτεραιότητας (άρα πολιτικών επιλογών). Βλέπετε πολλές πιθανότητες Ελληνικής συμμετοχής;

Η τελευταία διάσταση – που είναι περίπου βέβαιο ότι θα λειτουργήσει πρώτη – θα είναι μια ενίσχυση του Ταμείου Συνοχής (άρα, σαφώς και αυστηρά εντός Προϋπολογισμού) με τις δυο γνώριμες στοχεύσεις του παρελθόντος – επιδίωξη της «κλιματικής ουδετερότητας» και προώθηση της ψηφιακής μετάβασης – να συμπληρώνονται με μια τρίτη: την επιδίωξη της ανθεκτικότητας/ελαστικότητας. Αυτή θα είναι η νέα κωδική ονομασία: resilience. Με δεδομένη την εμπειρία μας από την χρήση των πόρων Ταμείου Συνοχής , μην βιαζόμαστε.

Αρκετά θολή η κρυστάλλινη σφαίρα! Ενώ για μιαν οικονομία σαν την Ελληνική, οι δυνατότητες που ανοίγονται – αν δεν υπάρξει (α) ισχυρή και (β) έμπειρη τεχνική διαπραγμάτευση – θα αποδειχθούν περιορισμένες. Οι διαδικασίες σε επίπεδο Βρυξελλών, γιατί εκεί βρίσκεται η αυριανή ουσία, να μην αποβούν «μια ακόμη γραφειοκρατική τερατογένεση, όπως η ΚΑΠ». Με προαπαιτούμενα και διαδικασίες «μυστηριώδους θρησκείας, με σκοτεινό τελετουργικό και ανώτατους ιερείς που το επιτηρούν». Δεν μπορούμε να αναφερθούμε ονομαστικά στην πηγή της διατύπωσης – όμως ας πιστέψει ο αναγνώστης ότι είναι όσο πλησιέστερη στα Κοινοτικά γίνεται.