Η Ευρώπη των Ελλήνων: Πρότυπο, απειλή, προστάτις (1833-1857), Λίνα Λούβη

του Αντώνη Α. Παπαγιαννίδη

 

Ο ρόλος των ξένων, των «Δυνάμεων» (προπάντων της Ευρώπης), στη διαδρομή της Ελλάδας στις πρώτες ιδίως φάσεις του ελεύθερου βίου της είναι ένα θέμα που έχει συζητηθεί, ιδεολογηθεί αλλά και χρησιμοποιηθεί πολιτικά όσο λίγα. Η προσέγγιση, τώρα, της 200ετηρίδας έδωσε νέα δυναμική στη συζήτηση αυτών των θεμάτων.

Η δουλειά αυτή της Λίνας Λούβη, που στηρίζεται κατά μεγάλο μέρος σε αναδίφηση του ελληνικού Τύπου της εποχής του Όθωνα αλλά αξιοποιεί και σειρά ακαδημαϊκών εργασιών γύρω από αυτό το αντικείμενο, έρχεται να φωτίσει στιγμιότυπα αλλά και να αποκαταστήσει το συνεχές αυτής της διαδρομής, που εξηγεί το πώς οι Έλληνες της εποχής «είδαν» τις συμπεριφορές των Ευρωπαίων. Αλλά και το πώς, σε ένα φαινόμενο αντικατοπτρισμού, η εικόνα της Ελλάδας που υπήρξε στις καγκελαρίες και στην κοινή γνώμη των ευρωπαϊκών χωρών ερχόταν να επηρεάσει τις θέσεις των Ελλήνων της εποχής, να οχυρώσει τις συμπάθειες ή εχθρότητες προς Άγγλους, Γάλλους, Ρώσους.

Οι διατυπώσεις που συναντά κανείς είναι –αναμενόμενο– ζωηρές. «Βεβαιούμεν τους ολίγους εξανδραποδισθέντες εις τον ξενισμόν ότι η Ελλάς δεν δύναται να υποστεί αιχμαλωσίαν τοιαύτην»· «Οι «πεφωτισμένοι λαοί» δεν θα πολεμήσουν ποτέ τους Έλληνες, «τους πρωτοτόκους αυτών αδελφούς»· «Πούήσθε εσείς οι Άγγλοι, όταν ημείς, μετά του Θεμιστοκλέους, εστρέψαμεν οπίσω τους της Ασίας;».

Από τη διαμάχη γύρω από τη σκοπιμότητα παραχώρησης Συντάγματος σε έναν «ανώριμο» λαό, ή πάλι γύρω από τις επιπτώσεις που θα μπορούσαν να έχουν στην Ελλάδα τα ευρωπαϊκά κινήματα των μέσων του 19ου αιώνα, μέχρι τη διεξοδική πραγμάτευση του θρησκευτικού/εκκλησιαστικού ζητήματος και την αναζήτηση βυζαντινών ριζών, κυρίως όμως η συνολική διχοτομία Ανατολής-Δύσης, επανέρχονται ανά τις σελίδες και φωτίζουν άλλοτε την ανάδυση της «Μεγάλης Ιδέας» στις πρώτες εκδοχές της και άλλοτε την αναζήτηση ενός σταθερότερου ανήκειν.

Σε όλα όμως αυτά τα βήματα, η αντίληψη σχετικά με την «οφειλή» που υπάρχει από τις ευρωπαϊκές χώρες προς την Ελεύθερη Ελλάδα έρχεται να συνδυαστεί με την περίπου έκπληκτη ανακάλυψη ότι οι χθεσινοί προστάτες του μικρού οθωνικού βασιλείου μεταβάλλονταν σε αυστηρούς επιτηρητές του δημοσίου (και διεθνούς) βίου της νεόκοπης χώρας.

Η Ευρώπη των Ελλήνων: Πρότυπο, απειλή,προστάτις (1833-1857), Λίνα Λούβη, Εκδ. Αλεξάνδρεια,Αθήνα 2020, σελίδες 344, τιμή εκδότη: 16,96 ευρώ