Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Τάκης Αναστόπουλος, Πρόλογος Νικηφόρου Διαμαντούρου

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδησ

Ένας κατεξοχήν πιστός της ευρωπαϊκής ενοποίησης περιγράφει εκείνο που θεωρεί (και θεωρείται, από πολλούς) κεντρικό κινητήρα της ενοποιητικής διαδικασίας: την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Tην οποία έχει ζήσει σ’ όλη του την επαγγελματική ζωή και μάλιστα από τα «εσώτατα σπλάχνα» (η περιγραφή, του Ν. Διαμαντούρου), τη Γενική Γραμματεία της Επιτροπής. Ο Τάκης Αναστόπουλος πίστεψε εμφανώς στον ρόλο της ως καθοδηγητή και κινητήρα του «ευρωπαϊκού βολονταρισμού», της προώθησης δηλαδή της ενωσιακής λειτουργίας μέσα από μια «τεχνοκρατική αντίληψη της πολιτικής». (Εδώ, μια παρένθεση: ο συγγραφέας δεν έχει συμπεριλάβει αντίστοιχα τον ισχυρότερο μοχλό της ευρωπαϊκής ενοποίησης που υπήρξε –με ακόμη μεγαλύτερη αυτοσυνειδησία– το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο).

Είναι προς τιμήν του Τ. Αναστόπουλου ότι συνειδητοποίησε και παραδέχεται/καταθέτει ευθέως το ότι μπορεί η Επιτροπή όπως την έζησε να είναι «στην καρδιά της Ευρώπης», ή να θεωρεί ότι είναι στονπυρήνα της οικοδόμησης της Ευρώπης, όχι όμως και «στην καρδιά των Ευρωπαίων». Αυτή η πραγματικότητα μιας οντότητας του διεθνούς συστήματος που θέλει να θεωρείται Κράτος (και συνεπώς να λειτουργεί με αντίστοιχη συνεκτικότητα ως παίκτης στη διεθνή σκακιέρα) χωρίς όμως την ύπαρξη λαού –ακόμη περισσότερο: με την απουσία/ανυπαρξία δήμου!– δεν μπόρεσε τελικώς να προσπεραστεί απ’ εκείνους που στρατεύθηκαν στα κοινοτικά όργανα.

Ο homoeuropeanicus –έτσι βαφτίζει ο Αναστόπουλος τη νομενκλατούρα των Βρυξελλών– ίσως να υπήρξε, αλλά αρκετά παλιότερα. Βαθμιαία, αποδυναμώθηκε. Στη φάση της τελευταίας δεκαετίαςο κοινοτικός χαρακτήρας του ευρωπαϊκού οικοδομήματος –η méthodecommunautaire– υπεχώρησε προτροπάδην. Παράδειγμα, κοντινό στην ελληνική μας εμπειρία: το ΔΝΤ προσκλήθηκε να κρατήσει τα ηνία της Τρόικας ακριβώς λόγω δυσπιστίας των κρατών-μελών προς τις (όποιες) ικανότητες της Επιτροπής· η ίδια η Επιτροπή (παρόλη την πολιτικότητα του Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ) περισσότερο εκλήθη να λειτουργεί ως ένα είδος μεγάλης Γραμματείας του Συμβουλίου στις μείζονες πρωτοβουλίες της δεκαετίας: ακόμη και ο ρόλος της στην πανδημία (προμήθεια εμβολίων, πιστοποιητικά κυκλοφορίας/GreenPass) κατ’ ανάθεσιν έτρεξε. Αντίστοιχα δε ίσχυσαν και με τη διαμόρφωση του Ταμείου Ανάκαμψης/NextGeneration ΕU. Όμως αυτά, ο Τάκης Αναστόπουλος δεν τα πρόλαβε. Οι «πρωτοβουλίες» της Επιτροπής προκύπτουν όλο και περισσότερο καθ’ υπαγόρευσιν εμπειρογνωμόνων των κρατών-μελών…

Το κεντρικό ερώτημα που θέτει το βιβλίο αυτό έγκειται στο αν η σημερινή Ευρώπη (και ο ρόλος της Επιτροπής σ’ αυτόν) ισορροπεί προς σταυροδρόμι ή αδιέξοδο: εδώ κατατίθεται από τον συγγραφέα ως προσωπική στάση η άποψη –ευρύτερης κυκλοφορίας στους διαδρόμους των Βρυξελλών…– ότι «κάθε δυσκολία μπορεί να εξελιχθεί σε ευκαιρία». Έτσι κάπως, για παράδειγμα, βλέπει το Brexit ως συντελεστή υποχώρησης των χωρών Βίσεγκραντ/Κεντρευρώπης. Πλην όμως η στάση των χωρών αυτών –στην οποία προσέρχεται σιγά-σιγά και η Ελλάδα…– δεν καταλήγει πλέον καθοδηγητική π.χ. για το Προσφυγικό/Μεταναστευτικό;

Μια τελευταία παρατήρηση, που ήδη τέθηκε υπαινικτικά: το βιβλίο αυτό δεν ολοκληρώθηκε από τον ίδιο τον Τάκη Αναστόπουλο, ο οποίος έφυγε πρόωρα (το 2019): ήταν πολύτιμη η απόφαση της Λουίζας Αναστοπούλου –και των εκδοτών, που είχαν άλλωστε παραγγείλει τη δημιουργία του βιβλίου, το 2016– να δημοσιευθεί η δουλειά που άφησε σε σχεδόν ολοκληρωμένο χειρόγραφο ο Τάκης, με τη βοήθεια της επιμελήτριας Άννας Κερώση και την επιστημονική στήριξητου Νίκου Καραπιδάκη.

 

*Η καρδιά της Ευρώπης: Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Τάκης Αναστόπουλος, Πρόλογος Νικηφόρου Διαμαντούρου, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2021, σελίδες 244, τιμή εκδότη: 16 ευρώ