Σε κοινοπραξίες με πανεπιστήμια άλλων χωρών της ΕΕ έχουν προχωρήσει 6 ελληνικά ΑΕΙ  – Αριθμεί ήδη 41 κόμβους το δίκτυο Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή

 

Οικονομική Επιθεώρηση, Αύγουστος 2021, τ. 1009

Εκπαίδευση του Απόστολου Λακασά

Κοινά προγράμματα, εικονικά πανεπιστημιακά κάμπους, κοινές διδασκαλίες από καθηγητές διαφορετικών ΑΕΙ, ανάπτυξη της διά βίου εκπαίδευσης. Πρόκειται για ορισμένα από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, τα οποία λόγω πανδημίας θα εξελιχθούν ουσιαστικά σε virtual inter-universities. Μάλιστα, το 96% των ΑΕΙ της Ευρωπαϊκής Ένωσης θεωρούν ότι θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν καλύτερα την πανδημία του κορονοϊού εάν είχε προχωρήσει η κοινοπραξία του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου στην οποία μετέχουν. Ο λόγος για τη νέα πρόκληση που έθεσε η Ευρωπαϊκή Ένωση για τον ακαδημαϊκό της χάρτη, η οποία συμπυκνώνεται στη δημιουργία των Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων. Ήδη έχουν δημιουργηθεί τα πρώτα 41 Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια, με τη συμμετοχή έξι ελληνικών ΑΕΙ. «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανταποκρίνεται στη δημιουργία θεσμών που θα δίνουν τη δυνατότητα στους φοιτητές να σπουδάσουν εντός των ευρωπαϊκών συνόρων και στην ανώτατη εκπαίδευση να αξιοποιήσει κονδύλια. Ο ευρωπαϊκός εκπαιδευτικός χώρος θα γίνει πραγματικότητα για τους πολλούς», ανέφερε ο Μαργαρίτης Σχοινάς, αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Ειδικότερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέλαβε το 2017 την πρωτοβουλία για τη δημιουργία δικτύων Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων. Με τον τρόπο αυτό θα ενισχυθεί η ενδοευρωπαϊκή έρευνα και ακαδημαϊκή γνώση, με κύριο σκοπό τα ευρωπαϊκά ΑΕΙ να ανταγωνιστούν τα συνεχώς ανερχόμενα, ασιατικά αλλά και τις παραδοσιακές δυνάμεις των αμερικανικών πανεπιστημίων.

Η Επιτροπή έχει προτείνει το εγχείρημα να αναπτυχθεί σε τρεις φάσεις, ξεκινώντας από την ίδρυση δικτύου πανεπιστημίων με κοινή παροχή προγραμμάτων σπουδών με χρήση μεθόδων εξ αποστάσεως φοίτησης. Το σχέδιο ήταν οι κοινοπραξίες ΑΕΙ να αποτελούνται από τρία έως οκτώ πανεπιστήμια χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ ετέθησαν και γεωγραφικοί περιορισμοί. Ενδεικτικά, θα προκριθεί τυχόν γεωγραφική διασπορά των ΑΕΙ σε κάθε πρόταση.

Στα Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια συμμετέχουν διαφορετικοί τύποι ιδρυμάτων, από πολυτεχνεία, πανεπιστήμια που εξειδικεύονται στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, αλλά και ιδρύματα που εστιάζουν στις εφαρμοσμένες επιστήμες και τις τέχνες. Από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμάται ότι τελικά θα συμμετάσχουν σε κάποιο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο περίπου 280 πανεπιστήμια από τις χώρες-μέλη, τα οποία θα έχουν έδρα όχι μόνο στην πρωτεύουσα κάθε χώρας αλλά και σε περιφέρειες. Αυτό ακριβώς δίνει μία ακόμη δυναμική στις συνεργασίες, καθώς προωθείται η ευρωπαϊκή ιδέα. Συγκεκριμένα, το έργο που θα παράγουν τα Ευρωπαϊκά ΑΕΙ να λειτουργεί και ως προστιθέμενη αξία για την περιοχή κάθε μέλους της κοινοπραξίας.

Εμβληματικά ελληνικά πανεπιστήμια μπήκαν μεταξύ των πρώτων στη μάχη της διεκδίκησης μίας θέσης στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα. Χαρακτηριστικά, το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ήταν μεταξύ των πρώτων που διερεύνησαν τη δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου. Στην πρώτη φάση δημιουργήθηκαν 17 Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια και σε αυτά μετείχαν το ΕΚΠΑ, το ΑΠΘ και το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Στη δεύτερη φάση από τις 62 αιτήσεις κοινοπραξιών που υποβλήθηκαν έγιναν δεκτές οι 24, στις οποίες μετέχουν συνολικά 165 πανεπιστήμια από 26 κράτη-μέλη και άλλες χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα Erasmus+. Στη δεύτερη φάση μπήκαν στο εγχείρημα το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο, το Πολυτεχνείο Κρήτης, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ενώ συμμετέχουν και δύο κυπριακά (το Πανεπιστήμιο της Κύπρου και το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου). Συνολικά, ο προϋπολογισμός για τα 41 Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια είναι 287 εκατομμύρια ευρώ, ενώ καθένα θα πάρει πάνω από 7 εκατομμύρια ευρώ από τα προγράμματα Erasmus+ και Horizon 2020.

Ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών Θάνος Δημόπουλος

«Φιλοδοξία είναι η δημιουργία ενός ενιαίου πανεπιστημιακού χώρου, όπου οι φοιτητές, οι πανεπιστημιακοί, οι ερευνητές και το διοικητικό προσωπικό θα μετακινούνται και θα συνεργάζονται», αναφέρει στην Οικονομική Επιθεώρηση ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών Θάνος Δημόπουλος. Ενδεικτικό της δυναμικής του εγχειρήματος είναι ότι η κοινοπραξία των οκτώ ΑΕΙ στην οποία μετέχει το ΕΚΠΑ μπορεί, εν δυνάμει, να εμπλέξει συνολικά 384.000 φοιτητές και 55.000 μέλη διδακτικού και μη διδακτικού προσωπικού.

Μεταξύ των στόχων, όπως ορίστηκαν από το ελληνικό ίδρυμα, είναι «η ενίσχυση των πολυάριθμων υπαρχουσών συνεργασιών μεταξύ των πανεπιστημίων σε ένα πρόγραμμα δομικής ολοκλήρωσης-ενσωμάτωσης που υπερβαίνει τις συνηθισμένες συνεργασίες μεταξύ πανεπιστημίων, η αύξηση της κινητικότητας κυρίως μεταξύ των πανεπιστημίων-μελών του δικτύου. Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην καλλιέργεια ευρωπαϊκών επαφών και την ενίσχυση των ήδη υπαρχουσών συνεργασιών με περιοχές της Μεσογείου και της Αφρικής στον τομέα της έρευνας, της εκπαίδευσης και της καινοτομίας». «Στόχος μας επίσης είναι τα κοινά ερευνητικά, διεπιστημονικά προγράμματα και η χρηματοδότηση κοινών έργων, αλλά και η ενίσχυση καινοτόμων παιδαγωγικών μεθόδων, όπως άλλωστε επιβάλλουν και οι νέοι όροι που διαμορφώνονται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση μετά την πανδημία», παρατηρεί ο Θ. Δημόπουλος.

Ο πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης Περικλής Μήτκας

Από την πλευρά του ο πρόεδρος της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης Περικλής Μήτκας ήταν από τους ένθερμους υποστηρικτές της ιδέας των Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων και για τον λόγο αυτό ενέπλεξε το ΑΠΘ στο εγχείρημα όταν ήταν πρύτανης στο ίδρυμα. Μιλώντας στην Οικονομική Επιθεώρηση εστίασε στη σημασία να συμμετάσχουν όσο περισσότερα ελληνικά ΑΕΙ, καθώς ενισχύουν την εξωστρέφειά τους. Όπως εξήγησε ο ίδιος, τα μαθήματα θα γίνονται στα αγγλικά και θα είναι δωρεάν. Σε κάθε Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο θα εμπλακούν μόνο ορισμένα τμήματα κάθε μεμονωμένου ΑΕΙ, οι φοιτητές των οποίων θα μπορούν να παρακολουθήσουν τα μαθήματα του κοινού προγράμματος σπουδών είτε εξ αποστάσεως είτε, εάν το επιλέξουν, στην έδρα ενός άλλου ΑΕΙ. Η διαφορά από το Erasmus είναι ότι οι φοιτητές που θα μετέχουν στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο υποχρεωτικά θα πρέπει να ολοκληρώνουν τα μαθήματά τους σε αυτό και δεν θα μπορούν να επιστρέφουν για το ίδιο μάθημα στο ΑΕΙ τους.

Γι’ αυτό άλλωστε απαιτείται να γίνουν σημαντικά βήματα. Συγκεκριμένα, κρίνεται ότι θα απαιτηθεί νομοθετικό πλαίσιο λειτουργίας των Ευρωπαϊκών Πανεπιστημίων, ώστε να διευκρινιστεί ποιον τίτλο θα φέρει το πτυχίο κάθε φοιτητή, δηλαδή εάν το πτυχίο θα χορηγείται από το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο ή από κάθε ΑΕΙ που μετέχει στην κοινοπραξία του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου. Στελέχη του ελληνικού Υπουργείου Παιδείας ανέφεραν στην Οικονομική Επιθεώρηση ότι το θέμα θα αντιμετωπιστεί σε προσεχή νομοθετική ρύθμιση. Σαφώς πρέπει, και σε αυτή την περίπτωση, να τηρηθούν οι λεπτές ισορροπίες ως προς τα επαγγελματικά δικαιώματα και τη φήμη κάθε ΑΕΙ στην ελληνική και διεθνή αγορά εργασίας.

Πλαίσιο: Οι ελληνικές συμμετοχές

Στην Κοινοπραξία CIVIS μετέχει το Πανεπιστήμιο Αθηνών μαζί με τα Aix-Marseille Université (Γαλλία), Universitatea din București (Ρουμανία), Université Libre de Bruxelles (Βέλγιο), Universidad Autónoma de Madrid (Ισπανία), Sapienza Università di Roma (Ιταλία), Stockholm University (Σουηδία) και Eberhard Karls Universität Tübingen (Γερμανία).

Στην Κοινοπραξία EPICUR μετέχει το ΑΠΘ μαζί με τα University of Strasbourg (Γαλλία), University of Amsterdam (Ολλανδία), University of Freiburg (Γερμανία), Karlsruher Institute of Technology (Γερμανία), Adam Mickiewicz University in Poznan (Πολωνία), Université de Haute‐Alsace, Mulhouse (Γαλλία) και το BOKU University of Natural Resources and Life Sciences (Αυστρία).

Στην Κοινοπραξία CONEXUS μετέχει το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών μαζί με τα Fundacion Universidad Catolica de Valencia San Vicente Martir (Ισπανία), Klaipedos Universitetas (Λιθουανία), Sveuciliste U Zadru (Κροατία), Universitatea Tehnica de Contructii Bucuresti (Ρουμανία) και University de La Rochelle (Γαλλία).

Στην Κοινοπραξία EURECA-PRO μετέχει το Πολυτεχνείο Κρήτης μαζί με τα Mittweida University of Applied Sciences (Γερμανία), Silesian University of Technology (Πολωνία), Technical University Freiberg (Γερμανία), University of Leoben (Αυστρία), University of Leon (Ισπανία) και University of Petrosani (Ρουμανία).

Στην Κοινοπραξία INVEST μετέχει το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας μαζί με τα Karelia University of Applied Sciences (Φινλανδία), Slovak University of Agriculture in Nitra (Σλοβακία), University of Agribusiness and Rural Development Plovdiv (Βουλγαρία) και Van Hall Larenstein University of Applied Sciences (Ολλανδία).

Στην Κοινοπραξία ATHENA μετέχει το Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο μαζί με τα Niccolo Cusano University (Ιταλία), Polytechnic Institute of Porto (Πορτογαλία), University of Maribor (Σλοβενία), University of Orleans (Γαλλία), University of Siegen (Γερμανία) και Vilnius Gediminas Technical University (Λιθουανία).