Η πολιτική, οι πολιτικοί – και η ιστορική μνήμη

 

Η διοργάνωση παρουσίασης/συζήτηση, την περασμένη Πέμπτη στην Στοά του Βιβλίου, με θέμα «Πολιτικό Αρχείο: υστεροφημία ή δεοντολογία;» επανέφερε μια προβληματική που συσχετίζεται με την κακή – κάκιστη! – σχέση που έχει η σύγχρονη Ελλάδα με την μνήμη. Την πρωτοβουλία είχαν: το σχετικά νεόκοπο Ίδρυμα Κωνσταντίνου Σημίτη, που χτίζει το δικό του αρχείο. τα ΑΣΚΙ/Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, που με πρωτεργάτη τον Φίλιππο Ηλιού έχουν το corpus της Ανανεωτικής Αριστεράς, αλλά και της ΕΔΑ. το Μουσείο Μπενάκη, με αρχεία από έγγραφα της Φιλικής Εταιρείας και Φιλελλήνων μέχρι του Ελ.. Βενιζέλου.

Από την υπόμνηση της διατύπωσης του Φίλιππου Ηλιού (την έκανε ο Ηλίας Νικολακόπουλος των ΑΣΚΙ) ότι «στα δικαιώματα του πολίτη πρέπει να ανήκει και το δικαίωμα να γνωρίζει την ιστορία του», διατύπωση που καθιστά την τήρηση/διαφύλαξη και κληροδότηση αρχείου από τις πολιτικές προσωπικότητες περίπου υποχρέωση / «χρέος ιστορίας», μέχρι και την κατάθεση του Κώστα Σημίτη ότι «το αρχείο είναι μνήμη που πληροφορεί και βοηθά το σήμερα, την κατανόηση του περιβάλλοντός μας», η εκδήλωση αυτή ανάδειξε πολλά που δείχνουν πόσος δρόμος έχει να γίνει ακόμη μέχρι να. περάσει στην δημόσια συνείδηση στην Ελλάδα του 21ου αιώνα η κρίσιμη λειτουργία του αρχείου.

Τα προβλήματα της τήρησης και του ανοίγματος των αρχείων παρουσίασαν ο Τάσος Σακελλαρόπουλος (του Μουσείου Μπενάκη) που περιέγραψε τον ανήφορο που συνεπάγεται το στοίχημα των ανοιχτών αρχείων – αλλά και ο Ηλ. Νικολακόπουλος των ΑΣΚΙ, που άφησε να φανεί η δυσκολία που συνεπαγόταν η ταραγμένη περίοδος της μεσοπολεμικής Αριστεράς για το αρχειακό υλικό.

Τα δεσμά που επιβάλλει στον ερευνητή η «ανωνυμοποίηση» που έχει γίνει του συρμού τα τελευταία χρόνια περιέγραψε (και επέκρινε οσάκις πρόκειται για ιστορικά πρόσωπα…) ο Νίκος Αλιβιζάτος, με γνωστές τις ευαισθησίες του περί τα προσωπικά δεδομένα: η τοποθέτηση Αλιβιζάτου έδειξε πόσο προσχηματική είναι φορές-φορές η επιλογή της κλειστότητας στην διαχείριση των αρχείων. Ομοίως ο Γιάννης Βούλγαρης που έφθασε να θεωρήσει την τήρηση αρχείου «μέρος της δραστηριότητας του πολιτικού, πολλώ δε μάλλον αν είχε σημαντικές κρατικές θέσεις». Μιλώντας και ως ενορχηστρωτής μέρους της δημιουργίας του Αρχείου Κωνσταντίνου Καραμανλή, αλλά και της δημοσιοποίησης του 12τομου έργου που εξέδωσε η Εκδοτική Αθηνών μ’ αυτήν την βάση, ο Ευάνθης Χατζηβασιλείου (αφού αφηγήθηκε στιγμιότυπα από την μικρή ιστορία δημιουργίας του Αρχείου) εξήγησε μαχητικά ότι η χρήση κάθε αρχείου υπό την επιστημονική/ιστορική έρευνα επιτάσσει να μην μένει κανείς σε μια μόνο αρχειακή πηγή που κατ’ ανάγκην έχει το στοιχείο της μεροληψίας, αλλά να αξιοποιεί τον ευρύτερο δυνατό αριθμό πηγών. Η αποφυγή της μεροληψίας είναι του ιστορικού, ευρύτερα του χρήστη του αρχείου καθήκον και αυτό καλύπτεται από την χρήση όσο το δυνατόν μη-ομοιογενούς υλικού για την «ανάγνωση» των γεγονότων – κι ακόμη περισσότερο για την ερμηνεία τους. «Απαντώντας» κατ’ αυτόν τον τρόπο στο δίλημμα «δεοντολογία ή υστεροφημία» που είχε ευθέως ανοίξει ο Τ. Σακελλαρόπουλος ως συμφυές με την ύπαρξη αρχείων των πολιτικών.

Συναρπαστική, αν και τεχνική η συζήτηση.