Προδημοσίευση •

ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΑΚΗΣ

Καινοτομία & Βιομηχανικός μετασχηματισμός στην Ελλάδα 1950-1973

Σε ένα συναρπαστικό βιβλίο που περιηγείται και ξεναγεί τον αναγνώστη στην ελληνική βιομηχανία των χρόνων της ακμής, ο Λευτέρης Αναστασάκης ανατινάσσει μια σειρά από μύθους. Όπως ότι η βιομηχανία δεν παρήγαγε ικανοποιητική εγχώρια πρ4οστιθέμενη αξία, ότι οι επιχειρήσεις/επιχειρηματίες ουδέποτε επένδυσαν δικά τους κεφάλαια ή ότι το ανθρώπινο δυναμικό δεν εξελίχθηκε, ούτε αξιοποιήθηκε αρκετά – ιδίως υπό την έννοια της ανάπτυξης τεχνολογικών λύσεων.

Όταν φεύγουν από τη μέση οι μύθοι τη θέση τους έρχεται να καταλάβει η πληροφόρηση – και η ανάλυση. Ακολουθούν επιλεγμένα αποσπάσματα από το βιβλίο που κυκλοφορεί τον επόμενο μήνα από τις εκδόσεις economia Publishing.

διαβάστε, επίσης, αποσπάσματα από το δεύτερο και το τρίτο κεφάλαιο

Κεφάλαιο 6 Α. Γ. Πετζετάκις

Η σημαντικότερη ελληνική ευρεσιτεχνία με βιομηχανική παραγωγή και διεθνή αξιοποίηση

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 6

Με βάση την ανάλυση που προηγήθηκε, μπορούν να συνοψισθούν οι απαντήσεις στα τρία ερωτήματα που τέθηκαν στην αρχή του Κεφαλαίου.

Ο Αριστόβουλος Πετζετάκιςαναγνώρισε την ανάγκη της παγκόσμιας αγοράς σωλήνων για ανάπτυξη ενός ανθεκτικού και οικονομικού ελαστικού σωλήνα και με την εφεύρεσή του την κάλυψε, πριν από τις παγκόσμιες εταιρείες παραγωγής πλαστικών, που επεδίωκαν το ίδιο. Στον 20ό αιώνα η τεχνολογική πρόοδος κατέστησε εφικτή την υποκατάσταση των απολύτως παραδοσιακών σωλήνων κατασκευής σωλήνων από ξύλο ή μόλυβδο από τους αντίστοιχους χυτοσιδηρούς. Το 1935 άρχισαν να χρησιμοποιούνται αρχικά σε μικρή κλίμακα, κυρίως στις ΗΠΑ, πλαστικοί σωλήνες, που καταλάμβαναν σταδιακά μερίδιο αγοράς παγκοσμίως. Εστιάζοντας μόνο στον κλάδο των εύκαμπτων σωλήνων, τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες η συντριπτικά μεγαλύτερη ποσότητα εύκαμπτων σωλήνων κατασκευάζονταν από βουλκανισμένο ελαστικό. Ο Αριστόβουλος Πετζετάκις το 1960 δημιούργησε μια νέα κατηγορία προϊόντων παγκοσμίως, τους εύκαμπτους πλαστικούς σωλήνες PVC με μηχανική αντοχή. Η τεχνολογία δημιουργήθηκε αρχικά στο προσωπικό ερευνητικό εργαστήριο του ίδιου του Πετζετάκι, μετά αναπτύχθηκε σε ημιβιομηχανική και τελικά σε εφαρμοσμένη βιομηχανική κλίμακα. Οι σωλήνες αυτοί κατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας αγοράς εύκαμπτων σωλήνων, αφήνοντας μόνον ένα μικρό τμήμα στους ελαστικούς σωλήνες για πολύ ειδικές εφαρμογές. Το εμπορικό όνομα των σωλήνων της Πετζετάκις, Heliflex, χαρακτήρισε για δεκαετίες την κατηγορία των σωλήνων. Ο λόγος που επικράτησαν ήταν ότι συνδύαζαν τις αρετές του ελαστικού σωλήνα (ευκαμψία και αντοχή), χωρίς κανένα από τα ελαττώματά του (υψηλή τιμή, αβέβαιη διαθεσιμότητα πρώτης ύλης και μεγάλο βάρος). Από τις καταθέσεις ευρεσιτεχνιών στις ΗΠΑ είναι φανερό στον σημερινό ερευνητή ότι ανάλογη λύση αναζητούσαν ευρωπαϊκές, αμερικανικές και ιαπωνικές εταιρείες, πλην όμως ο Πετζετάκις βρήκε και κατοχύρωσε πρώτος μια απολύτως καινοτομική και εφαρμόσιμη σε βιομηχανική κλίμακα λύση.

Ο Αριστόβουλος Πετζετάκις όντως κατέστη systembuilder, μετατρέποντας την ευρεσιτεχνία του σε ένα παγκόσμιο δίκτυο συνεργαζόμενων εταιρειών και εργοστασίων, με χρήση νομικών εργαλείων και πρωτοπόρων διοικητικών μεθόδων. Ο Αριστόβουλος Πετζετάκις με αριστοτεχνικές κινήσεις, συνδυάζοντας τεχνολογική καινοτομία, εμπορική ευελιξία και νομική κατοχύρωση της ευρεσιτεχνίας του, δημιούργησε μια παγκόσμια εταιρεία, με έδρα την Ελλάδα και εξαγωγές σε περισσότερες από 50 χώρες. Με σημερινή ορολογία θα χαρακτηριζόταν ως Glocal (Global + local). Η δημιουργία των licensees εταιρειών δημιούργησε ταυτοχρόνως έσοδαγιατηνεταιρεία, αλλάκαιέναδίκτυοδέκασυνεργαζόμενωνεργαστηρίωνεφαρμοσμένηςβιομηχανικήςέρευναςσεισάριθμεςκολοσσιαίεςεταιρείεςπαγκοσμίως. Ουσιαστικά η Πετζετάκις αντέστρεψε την παγκόσμια τάση της έρευνας και ανάπτυξης στον κλάδο των εύκαμπτων σωλήνων υπέρ μιας μικρής χώρας, κάτι εξαιρετικά δύσκολο, δεδομένου ότι σύμφωνα με τον Hobsbawm: «Η έρευνα και ανάπτυξη απέκτησε καίρια θέση στη διαδικασία οικονομικής μεγέθυνσης και για αυτόν τον λόγο ενισχύθηκε η ήδη εξαιρετικά πλεονεκτική θέση των ανεπτυγμένων οικονομιών της αγοράς, σε σχέση με τις υπόλοιπες οικονομίες»73. Η Glocal προσέγγιση χρησιμοποιήθηκε και στις αρχές της δεκαετίας του ‘70, όταν ο Πετζετάκις δημιούργησε την υποκατηγορία των σωλήνων σκληρού PVC με ενσωματωμένη μούφα, που ουσιαστικά εξοβέλισε τους παραδοσιακούς σωλήνες από πηλό, τσιμέντο ή μόλυβδο από την αποχέτευση.

Η Πετζετάκις δημιούργησε και μεταλαμπάδευσε τεχνογνωσία εφαρμοσμένης έρευνας και παραγωγής σε δεκάδες μηχανικούς και τεχνίτες στην Ελλάδα και σε εκατοντάδες ομολόγους τους σε Ευρώπη, τις ΗΠΑ και την Αυστραλία. Κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών ανάπτυξης του Heliflex, ο Πετζετάκις συνεργάστηκε με ένα σύνολο Ελλήνων και ξένων (στις licensees εταιρείες) μηχανικών, επιστημόνων και τεχνικών, οι οποίοι επέλυαν συνεχώς τα πρώτα προβλήματα παραγωγής ή αναζητούσαν νέες εφαρμογές για τους σωλήνες Heliflex. Στο εξωτερικό, μέσω των licensees και των κοινοπρακτικών εταιρειών, εκατοντάδες τεχνικοί έμαθαν να παράγουν εύκαμπτους πλαστικούς σωλήνες με μηχανική αντοχή και αργότερα σωλήνες από σκληρό PVC, βάσει των ευρεσιτεχνιών Πετζετάκι. Έλληνες και ξένοι τεχνικοί αντάλλαξαν μεταξύ τους τεχνικές εφαρμογές και βρήκαν εφαρμόσιμες λύσεις, πάντα με τον συντονισμό της μητρικής Πετζετάκις. Οι μέθοδοι διοίκησης που ανέπτυξε ο Αριστόβουλος Πετζετάκις, χάρη στο έμφυτο ταλέντο του αλλά και την εισαγόμενη σε αυτόν τον τομέα τεχνογνωσία των licensees, ήταν πρωτοποριακές σε σχέση με την ελληνική πραγματικότητα.

Παράλληλα, το ελληνικό τμήμα της ομάδας εργάστηκε και πέτυχε νέες ανακαλύψεις στον τομέα των εύκαμπτων και σκληρών σωλήνων από PVC. Ακόμη και μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Αριστόβουλου Πετζετάκι το 1973, οι Έλληνες μηχανικοί, επιστήμονες και τεχνικοί της εταιρείας εφάρμοσαν σε βιομηχανική κλίμακα την ιδέα για τον ελικοειδή σωλήνα μεγάλης διαμέτρου. Ο πυρήνας των στελεχών του 1973, εμπλουτιζόμενος με νέα μέλη, βοήθησε την εταιρεία να συνεχίσει να αναπτύσσεται για λίγες ακόμα δεκαετίες μετά τον θάνατο του Αριστόβουλου, έχοντας πάντα ως κίνητρο την εφαρμοσμένη τεχνολογική πρωτοπορία. Πολλοί από τους Έλληνες-μέλη της ομάδας στελέχωσαν ανταγωνίστριες εταιρείες της Πετζετάκις, μετά τη λήξη της πρώτης ευρεσιτεχνίας. Μόνο στην Ελλάδα δημιουργήθηκαν περίπου δέκα ανταγωνιστικές εταιρείες από τεχνικά στελέχη που είχαν υψηλές θέσεις στην Πετζετάκις ή από επιχειρηματίες που απέσπασαν στελέχη της Πετζετάκις.

Το τεχνικό αποτύπωμα Πετζετάκι στον κλάδο των σωλήνων είναι διαρκές, αφού και σήμερα σημαντικό μέρος των πλαστικών σωλήνων παγκοσμίως παράγεται με τις μεθόδους Πετζετάκι. Επίσης, υπάρχουν 2 μέθοδοι ISO για τη μέτρηση των αντοχών σωλήνων τύπου Heliflex.

διαβάστε, επίσης, απόσπασμα από το τρίτο κεφάλαιο