Πολύτιμα ντοκουμέντα από το

Διπλωματικό και Ιστορικό Αρχείο του ΥΠΕΞ

Επιμέλεια: Φωτεινή Τομαή

Καθώς ήδη βρισκόμαστε μετά την συμπλήρωση 40 χρόνων από την ενεργοποίηση της ένταξης της Ελλάδας στις (τότε) Ευρωπαϊκές Κοινότητες, η παραδοσιακή εορταστική αναφορά στην «Ημέρα της Ευρώπης» που τιμά την Διακήρυξη του Ρομπέρ Σουμάν (9 Μαϊου 1950), δηλαδή της αρχής της πορείας της Ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης τιμήθηκε με διάφορους τρόπους.

Ένας από τους πιο ενδιαφέροντες είναι να κάνει κανείς ένα άλμα πίσω, σε δυο εκδόσεις που την πρωτοβουλία τους είχε η Υπηρεσία του Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του ΥΠΕΞ, πριν 18 και 15 χρόνια, και στις οποίες είχαν συμπεριληφθεί δυσεύρετα ντοκουμέντα από την πορεία (και τον ρόλο) της Ελλάδας στα πλαίσια εκείνου που επεκράτησε να ονομάζουμε Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση.

*    *    *

τόμος Α΄(2003): Η κρίσιμη εικοσαετία 1948-1968

Στον πρώτο τόμο έχουν περιληφθεί στοιχεία που παρακολουθούν τα εντελώς πρώτα βήματα της «Ευρώπης», προτού καν αποκρυσταλλωθεί η έννοια της Ευρωπαϊκής  Οικονομικής Κοινότητας (Συνθήκη της Ρώμης, 25 Μαρτίου 1957), ακόμη- ακόμη της Κοινότητας Άνθρακα-Χάλυβα (1954). βήματα τα οποία, ωστόσο, από πολύ νωρίς παρακολούθησε η Ελλάδα, προτού καν ξεκινήσει την δική της προσπάθεια που έδωσε (1961) την Συμφωνία Σύνδεσης. Στον τόμο αυτόν, πέρα από το τεκμηριακό υλικό υπάρχουν καταθέσεις του Βύρωνος Θεοδωρόπουλου, του Γεωργίου Κοντογεώργη, του Ιωάννη Πεσμαζόγλου (όλων με καθοριστικό ρόλο στην φάση εκείνη) καθώς και του Π.Κ. Ιωακειμίδη που προσήλθε κάπως αργότερα, καθώς και της Φωτεινής Τομαή,  εμπνεύστριας του εγχειρήματος της έκδοσης. (Προλογίζει ο Γιώργος Παπανδρέου, ως ΥΠΕΞ).

τόμος Β΄(2006): Από το πάγωμα της Συμφωνίας Σύνδεσης στην ένταξη στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες (1968-1981)

Στον δεύτερο τόμο, από την πικρή ιστορία του παγώματος της Συμφωνίας Σύνδεσης επί Επταετίας, μέχρι τις διόλου-απλές-και ευθύγραμμες διαπραγματεύσεις που οδήγησαν – τον Μάιο του 1979 – στην υπογραφή της Πράξης Προσχώρησης, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1981, ιχνηλατείται η παράλληλα τεχνοκρατική και πολιτική, ανηφόρα που οδήγησε στην ένταξη. Πέραν των Β. Θεοδωρόπουλου – Γ. Κοντογεώργη, προσέρχονται και ο Γεώργιος Ράλλης και ο Στέφανος Σταθάτος με κομβικούς ρόλους  – και πάλιν η συντονίστρια της προσπάθειας Φωτεινή Τομαή. (Εδώ, προλόγισε η Ντόρα Μπακογιάννη, στην δική της βάρδια ως ΥΠΕΞ).

*    *    *

Στην ιστορική εισαγωγή της Φωτεινής Τομαή στον δεύτερο τόμο, που προσεγγίζει διεξοδικά τις προσπάθειες να προχωρήσει ο προενταξιακός διάλογος, καταγράφεται η – ακόμη και με προσωπικές παρεμβάσεις – επένδυση Κωνσταντίνου Καραμανλή, ώστε να αποσυνδεθεί η Ελληνική περίπτωση από την «ενιαία πολιτική» της ΕΟΚ απέναντι στις υπό ένταξη χώρες. Ιδίως όταν (και εδώ η συνηχηση με το σήμερα είναι ενδιαφέρουσα) προέκυψαν και χρησιμοποιούνταν αποτρεπτικά οι ΕλληνοΤουρκικές διαφορές. Χαρακτηριστική η έκκληση Καραμανλή προς τον Ιταλό Πρωθυπουργό Αντρεόττι: «Πρέπει λοιπόν να τελειώνομε και να μας πει η Ευρωπαϊκή Κοινότης αν μας θέλει ή όχι. Εάν μας θέλει, τότε να αφήσει τις λεπτομέρειες και να προχωρήσει στις μεγάλες γραμμές […]. Ασχέτως, και πέραν των αριθμών υπάρχει το μείζον θέμα της Ευρωπαϊκής αλληλεγγύης […]. Εχομε κοινή μοίρα σ’ αυτήν την περιοχή του κόσμου και με την ένταξή μας θα σταθεροποιηθούν και θα ενισχυθούν τα κοινά μας συμφέροντα. Θα σταθεροποιηθεί η Δημοκρατία».

Το  γεγονός ότι είχε προηγηθεί η 7χρονη Δικτατορία και το πάγωμα της Συμφωνίας Συνδέσεως, ασφαλώς χρωμάτισε την μετά το 1974 περίοδο. Ωστόσο, έχει σημασία να καταγραφεί το πώς – αναδεικνύεται αυτό από την αντίστοιχη εισαγωγή στον πρώτο τόμο – η Ελλάδα είχε υποστηρίξει την ανάγκη να δημιουργηθεί «μεγάλη Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών», γύρω από την συνεργασία των «Έξη» όταν όμως οι προσπάθειες για δημιουργία μεγάλης ΕΖΕΣ έφθασαν σε αδιέξοδο και δημιουργήθηκε η μικρή ΕΖΕΣ των «Επτά» «η προσοχή της Ελλάδας στράφηκε εξ ολοκλήρου και αποκλειστικά προς την ΕΟΚ και την σύνδεσή της μ’ αυτήν».

*    *    *

Πολύτιμο υλικό για όποιον θέλει να δει πώς προέκυψαν όσα σήμερα θεωρούνται δεδομένα στις σχέσεις της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Ενωση.

ΑΔΠ