Κάποια στοιχεία για το «τι συνέβη»

Του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Το τι αληθινά – ακόμη περισσότερο: το τι ακριβώς – συνέβη με την παρολίγον ανάφλεξη των ΕλληνοΤουρκικών την περασμένη εβδομάδα, με την προαναγγελία δια ΝAVTEX εξόδου του ερευνητικού/σεισμογραφικού Ορουτς Ρέις για έρευνες σε περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου που εν πολλοίς θα βρισκόταν άνω της Ελληνικής υφαλοκρηπίδας (και τούτο σε χρονικό συντονισμό με το άνοιγμα της ΑγιαΣοφιάς ως τζαμιού πλέον για την τελετουργική προσευχή της Παρασκευής), θα το μάθουμε εν καιρώ. Ίσως και μετά από πολύν καιρό, όπως συνέβη και μετά τις εξόδους του Χόρα στο Αιγαίο (1976), μετά το αντίστοιχο αλλά βαρύτερο επεισόδιο με το Σισμίκ (1987) αλλά και στην συνέχεια  των Ιμίων (1996): Πρακτικό Βέρνης (1976), συναντήσεις Νταβός (1986 και 1988), ΕλληνοΤουρκική προσέγγιση (Ανακοινωθέν Μαδρίτης – 1997, συμφωνία Ελσίνκι – 1999).

Μάλιστα, η συζήτηση αυτή θα έχει νόημα αν οι τωρινές εξελίξεις δεν «ξεφύγουν», όπως π.χ. πήγε να συμβεί με την Τουρκική απόκρουση πληροφοριών περί Ελληνικής άσκησης νοτίως του Καστελόριζου, μόλις άρχισε να συμμαζεύεται η ένταση γύρω από το Ορούτς Ρέις, με τους στόλους να επιστρέφουν από την διασπορά στους ναυστάθμους.

Πάντως, επειδή οι φήμες και πάλι πύκνωσαν – και θα συνεχίσουν, συχνά μεταμφιεσμένες σε αναλύσεις – ας έχουμε κρατήσει μερικές ενδείξεις για την διαδρομή των γεγονότων. Ας ξεκινήσουμε με την στρατιωτική πτυχή, που είναι και η πιο σημαντική εν προκειμένω, αλλά και η πιο αδιαφανής (και ορθώς). Εδώ, τα επιτελεία συνέστησαν – και η πολιτική ηγεσία απεδείχθη, ασυζήτητα ως φαίνεται – να «βγει ο Στόλος» κατά το πρότυπο του 1987, πάντως να ισχύσει άμεσα πλήρης επιφυλακή, σε απάντηση/πρόληψη της εξέλιξης των Τουρκικών κινήσεων καθώς πάνω από 15 πλοία (τα 5 φρεγάτες) είχαν αρχίσει να αναπτύσσονται από τους ναυστάθμους του Ακσάζ αλλά και της Φώκαιας. Μάλιστα η επιφυλακή ομόφωνα αποφασίστηκε να διατηρηθεί μέχρι και την λήξη της NAVTEX για τον πλου του Ορουτς Ρέις (2 Αυγούστου), ακόμη και όταν αυτό παρέμενε στο αγκυροβόλιό του έξω από την Αττάλεια.

Όμως, άμα δει κανείς στον χάρτη πού βρίσκεται το Καστελόριζο και πού οι κύριες βάσεις του Ελληνικού Π.Ν., γρήγορα αντιλαμβάνεται ότι το «να βγει ο Στόλος» δεν είχε την έννοια της εποχής Σισμίκ στο Αιγαίο. Ούτε και την ανακοπή ανάλογης πορείας του άλλου τουρκικού σεισμογραφικού, του Μπαρμπαρός (2018) από την φρεγάτα Νικηφόρος Φωκάς, νοτιότερα προς την Κύπρο.

Φαίνεται λοιπόν ότι η ταυτόχρονη ανάπτυξη υποβρυχίων και πυραυλακάτων στην ευρύτερη σχεδιασμένη πορεία του Ορούτς Ρέις, μαζί και με την επίδειξη διάθεσης για πλήρη κινητοποίηση μονάδων (mirroring της Τουρκικής κίνησης) ήταν εκείνο που επελέγη. Ακόμη περισσότερο: φαίνεται ότι η ηγεσία ΓΕΕΘΑ (Φλώρος) και Στόλου (Παναγιώτης Λυμπέρης, γιος του Α/ΓΕΕΘΑ στην κρίση των Ιμίων) ζήτησαν και έλαβαν την άμεση ενεργοποίηση κανόνων εμπλοκής/ROE για όλη την πιθανή εξέλιξη του επεισοδίου. Η σύμπτωση (προγραμματισμένης, κατά διευκρίνηση, και μάλιστα από το Λιμενικό) δέσμευσης περιοχής νοτίως του Καστελόριζου για άσκηση (26-31 Ιουλίου) δημιούργησε πρόσθετη αίσθηση επιφυλακής – ασχέτως αν «συμμαζεύτηκε» εν κινήσει.

Βέβαια, όπως πάντα, οι κρίσεις με στρατιωτικό ένδυμα κρίνονται στο πολιτικό πεδίο. Εκεί, όλοι ζήσαμε τις υψηλού προφίλ διπλωματικές προσπάθειες, με τις κλιμακούμενης σοβαρότητας δηλώσεις κέντρων ισχύος (ΗΠΑ, Ευρωπαϊκών χωρών, ΕΕ, Ρωσίας) , με τις ευθείες αναφορές σε κυρώσεις επί της Τουρκίας (Γαλλία), με την σαφή ανάληψη μεσολαβητικού ρόλου από την Γερμανία (προεδρεύουσα του Συμβουλίου υπουργών της ΕΕ, κυρίως όμως…. Γερμανία).

Εδώ, τρεις συν μια παρατηρήσεις, χρονικά δοσμένες. Ακόμη και πριν την άτυπη τριμερή συνάντηση στο Βερολίνο Χέκερ-Σουρανή-Καλίν, υπήρχε η αίσθηση ότι στην Ελλάδα είχε υποδειχθεί (υπερΑτλαντικά: από πού αλλού;) να μην παραλείψει να δεχθεί διαμεσολαβητική προσπάθεια στα ΕλληνοΤουρκικά, οποθενδήποτε προερχόμενη. Το «κάψιμο» της συνάντησης εκείνης από Μεβλούτ Τσαβούσογλου μάλλον επίσπευσε το επόμενο στάδιο: την κάπως μελοδραματική, μεταμεσονύκτια τηλεφωνική παρέμβαση Μέρκελ – και μάλιστα με τον τρόπο δημοσιοποίησης τα χαράματα της επομένης (ώρες μη-συνήθεις για την Ευρωπαϊκή τουλάχιστον διπλωματική πρακτική).

Η επόμενη στάση αφορά την αίσθηση «ανάληψης ευθύνης/αλλαγής βάρδιας» στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, με πρόδηλη πλέον την διστακτικότητα-προς-απομάκρυνση των ΗΠΑανάληψη ευθύνης είτε στην λογική Γερμανίας που είδαμε (έκκληση για «συνετό διάλογο» προς τις δυο πλευρές), είτε σ’ εκείνην Γαλλίας («δεν είναι δυνατόν η ασφάλεια στην Μεσόγειο να επαφίεται σε τρίτους», Σύνοδος των «7» του Νότου).

Ώσπου ο κύκλος – αυτός, τουλάχιστον – έκλεισε με την ανακοίνωση/ «ανέβασμα» της είδησης για διάπλου του Σουέζ από το πυρηνικό αεροπλανοφόρο των ΗΠΑ Ντουάιτ Αϊζενχάουερ, με συνοδευτική ομάδα πλοίων, με προορισμό νότια της Κρήτης – εκεί όπου ήταν η αρχικά αναμενόμενη παρουσία του Ορουτς Ρέις, πριν την NAVTEX για Καστελόριζο… – και για σχεδιασμένη κοινή άσκηση των F-18/Hornet του με Ελληνικά F-16 που διεξήχθη το περασμένο Σαββατοκύριακο.. Βέβαια, η Τουρκική πλευρά δεν βράδυνε να ανακοινώσει ότι το Αϊζενχάουερ θα κάνει ασκήσεις (και;) με τουρκικές ναυτικές δυνάμεις.

Eνας κύκλος κλείνει, άλλος ανοίγει; Πάντως η βαριά δήλωση Ερντογάν: «Ορίστε, βγείτε στο πεδίο. Αν δεν έχετε τέτοιο σκοπό, το συντομότερο αρχίστε τις διαπραγματεύσεις», απευθυνόμενη προς μιαν Ελλάδα που έχει μεν δηλώσει προθυμία για διάλογο – παρά το βαρύτατο κλίμα, με την συμβολική επιβάρυνση ΑγιαΣοφιάς – αλλά θέλει να τεθούν όρια σ’ αυτές, δείχνει ότι κάθε βήμα θα είναι ναρκοθετημένο: το πώς, θα το μάθουμε και αυτό μετά από πολλά χρόνια.