Κοινωφελή ιδρύματα και οργανισμοί: μια (ακόμη) χαμένη ευκαιρία

 

Με μικρά αλλά σταθερά βήματα, ο σύλλογος «ΦΙΛΟΤΗΣ» επιχειρεί να φωτίσει ένα τομέα δράσης που συνήθως αντιμετωπίζεται από την δημοσιότητα με κάτι που πλησιάζει την ευγενική αδιαφορία. Πρόκειται για την λειτουργία των κοινωφελών οργανισμών και ιδρυμάτων, που μόνον ευκαιριακά μαθαίνουμε την ύπαρξη και δράση τους άμα προσπεράσει κανείς τον μαγικό κόσμο των «Μεγάλων» του είδους: του Ιδρύματος Νιάρχου, του Ιδρύματος Λάτση, του Ωνάσειου, του Μποδοσάκειου, του Μπενάκειου , του Ευγενίδειου κοκ. Εδώ ακριβώς χρειάζεται μια πρώτη στάση: τα περισσότερα από τα μεγάλα κοινωφελή ιδρύματα δεν έχουν έδρα στην Ελλάδα, αλλά ανά το εξωτερικό (με ιδιαίτερη προτίμηση το Λιχτενστάιν, η πρωτεύουσα του οποίου Vaduz λειτουργεί ως κυψέλη παρόμοιων εδρών). Ενώ η Ελλάδα είναι η χώρα όπου ιδρύματα όπως το Ζάππειο, το Τοσίτσειο, το Συγγρού κυριολεκτικά σφράγισαν την δημόσια εικόνα με την υπογραφή των μεγάλων ευεργετών του 19ου αιώνα.

Αυτή η διαπίστωση, μαζί και με την ευρύτερη ότι η κατάσταση της κοινωφελούς δράσης γενικότερα – διότι μπορεί τα μεγάλα/ «τα επώνυμα» ιδρύματα να συγκεντρώνουν την προσοχή, όμως τα πολλά μικρότερα/λιγότερο επώνυμα είναι που κινητοποιούν την πιο σημαντική δράση: το δέχονται αυτό και σε χώρες με μεγάλη παράδοση όπως οι ΗΠΑ των ιδρυμάτων Gates και Rockefeller των πολλών δισεκατομμυρίων… – βρίσκεται στην Ελλάδα των τελευταίων δεκαετιών σε υποχώρηση, οδήγησε στην δημιουργία του συλλόγου «ΦΙΛΟΤΗΣ». Ας σημειωθεί ήδη η θεματική των διοργανώσεών του: ενδυνάμωση του έργου των κοινωφελών οργανισμών – αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας ιδρυμάτων και κληροδοτημάτων: βάρος ή ευκαιρία; – ιδιοτέλεια και ανιδιοτέλεια στην Ελληνική κοινωνία, ανάλυση από την Βασίλη Καραποστόλη. Εκείνο που αμέσως προκύπτει από αυτές τις διοργανώσεις, είναι ότι μια διάχυτη βούληση προσφοράς και συμμετοχής, που συνεχίζει να υπάρχει στην Ελλάδα και τους Έλληνες (το έδειξε η κινητοποίηση στην κορύφωση των προσφυγικής κρίσης το 2015-16, το έδειξε δραματικά η ανταπόκριση στην καταστροφή στο Μάτι) μένει αναξιοποίητη και περιθωριοποιημένη λόγω, εν πολλοίς, ενός απαρχαιωμένου, δυσλειτουργικού και αρνητικού θεσμικού πλαισίου.

Το οποίο, έτσι όπως έρχεται και κουμπώνει στα αντανακλαστικά κρατισμού που είναι μεν έμφυτα στην Ελλάδα αλλά «απογειώθηκαν» τα χρόνια της Μεταπολίτευσης, κυριολεκτικά έρχεται και πνίγει, ή πάντως αποθαρρύνει αποτελεσματικότητα όσους ενδιαφέρονται να αφήσουν την σφραγίδα τους προσφέροντας σε κοινωφελή δράση.

Το σωματείο «ΦΙΛΟΤΗΣ», λοιπόν αφενός χαρτογραφεί τον χώρο των Ιδρυμάτων και Κληροδοτημάτων, αφετέρου έχει διαθέσιμη συμβουλευτική υποστήριξη προς τρεις κατευθύνσεις: πρώτον, σε επίδοξους δωρητές, ώστε να μην πελαγοδρομούν προσπαθώντας να υλοποιήσουν τις προθέσεις τους. δεύτερον, σε ιδρύματα που έχουν ήδη συσταθεί και περπατούν μια δύσκολη διαδρομή, γεμάτη διαδικασίες και εγκρίσεις . τρίτον, πρόταση για λύσεις σε «μικρούς δωρητές», οι οποίοι ανέκαθεν κινδυνεύουν να δουν την προσφορά τους να εξανεμίζεται ακριβώς στις διαδικασίες και τα οργανωτικά. Ίσως, πάντως, το πιο ενδιαφέρον σ’ αυτήν την δράση να είναι η ευκαιρία ανθρώπων που δραστηριοποιούνται σ’ αυτό το ιδιότυπο – όσο και να το κάνουμε – πεδίο, να δουν και να ακούν ότι και άλλοι αντιμετωπίζουν ανάλογα με τους ίδιους προβλήματα…

Η τελική λογική: να μην μείνει ο χώρος της κοινωφελούς δράσης μια – ακόμη – χαμένη ευκαιρία.