Μετά την Κορυφή των Βρυξελλών

Οικονομική Επιθεώρηση, Μάιος 2019, τ. 982
BREXIT από τον Τhe Economist

Η ΕΕ επέτρεψε στην Τερέζα Μέι να αναβάλει το Brexit μέχρι τον Οκτώβριο. Θα είναι όμως πρωθυπουργός μέχρι τότε;

Εδώ και καιρό είναι φανερό πως η Τερέζα Μέι δεν ελέγχει και πολλά πράγματα. Έχει περιορισμένο έλεγχο επί του Κοινοβουλίου, του Συντηρητικού Κόμματος ή και της ίδιας της της κυβέρνησης. Έχει ακόμη λιγότερη επιρροή επί της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως έγινε φανερό στην Κορυφή της 10ης Απριλίου – άλλη μία Κορυφή της ΕΕ για το Brexit.

Η Τ. Μέι είχε ζητήσει από τους Ευρωπαίους ηγέτες να επιμηκύνουν το χρονικό όριο του Άρθρου 50 για το Brexit –αρχικά ήταν για τις 29 Μαρτίου, αναβλήθηκε για τις 12 Απριλίου– μέχρι τα τέλη Ιουνίου. Όπως και προηγουμένως, οι επιθυμίες της εν πολλοίς αγνοήθηκαν. Στο πλαίσιο μακρού δείπνου (χωρίς την Τ. Μέι) οι ηγέτες της ΕΕ των 27 αποφάσισαν να το παρατείνουν μέχρι τις 31 Οκτωβρίου, με ενδιάμεση συζήτηση ελέγχου τον Ιούνιο. Το ότι θα δινόταν άλλη μία αναβολή στο Brexit είχε γίνει φανερό εδώ και καιρό. Κανείς δεν στήριξε στα σοβαρά (πλην ορισμένων περιθωριακών Συντηρητικών) το ενδεχόμενο να βρεθεί η Βρετανία άμεσα εκτός ΕΕ, χωρίς συμφωνία. Για τους 27 μεγάλη σημασία είχαν οι απόψεις του Λίο Βαράντκαρ (του Ιρλανδού πρωθυπουργού), η χώρα του οποίου θα υπέφερε περισσότερο από ένα Brexit χωρίς συμφωνία. O ίδιος επιθυμούσε μακρά παράταση της διαδικασίας του Άρθρου 50. Μπορεί οι ηγέτες της ΕΕ να είχαν φτάσει σε σημείο απόγνωσης με την Τ. Μέι, όμως κανείς δεν ήθελε να παραβλέψει τις απόψεις του Λ. Βαράντκαρ.

Πάντως, η επίτευξη συμφωνίας δεν υπήρξε εύκολη υπόθεση. Πολλοί ήταν οι ηγέτες που ήθελαν μεγαλύτερη αναβολή– ενός έτους, αν μη τι άλλο για να αποφύγουν το ενδεχόμενο να τους ζητείται κάθε τόσο να εγκρίνουν βραχύτερες παρατάσεις. Όμως ο Γάλλος πρωθυπουργός Εμανουέλ Μακρόν ζητούσε βραχύτερο όριο, προκειμένου ακριβώς να αυξήσει την πίεση επί των Βρετανών να πάρουν μια απόφαση. Μακρότερη αναβολή θα έδινε απλώς στους βουλευτές του Ουεστμίνστερ περισσότερη χρονική άνεση τσακωμού παρά για εξεύρεση του είδους του Brexit που θα επιθυμούσαν. Ο τελικός συμβιβασμός ήταν να προσφερθούν στη Βρετανία άλλοι έξι μήνες – μέχρι το φθινόπωρο.

Τι θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσα σ’ αυτή την περίοδο; Οι Βρετανοί βουλευτές έχουν ήδη καταψηφίσει τρεις φορές το σχέδιο συμφωνίας εξόδου της χώρας από την ΕΕ. Οι ηγέτες της Ένωσης είναι κατηγορηματικοί ότι η συμφωνία εξόδου –που περιλαμβάνει το αντιδημοφιλές backstop για την Ιρλανδία, προκειμένου να αποφευχθεί «σκληρό σύνορο» στη χώρα αυτή– δεν είναι δυνατόν να αλλάξει. Κατέστησαν μάλιστα σαφές ότι, ακόμη και στην περίπτωση που υπάρξει Brexit χωρίς συμφωνία, μια τέτοια ρύθμιση θα αποτελούσε προϋπόθεση για τη διαπραγμάτευση της όποιας εμπορικής συμφωνίας μεταγενέστερα. Εκείνο που θα ήταν ευτυχείς να κάνουν θα ήταν να αλλάξουν την πολιτική δήλωση σχετικά
με τις μελλοντικές σχέσεις, ώστε να γίνει το Brexit ηπιότερο, ενδεχομένως με την προσθήκη μόνιμης τελωνειακής ένωσης ή και συμμετοχής στην Ενιαία Αγορά. Όπως συμβαίνει και με πολλούς στο Λονδίνο, έτσι και οι Ευρωπαίοι ηγέτες δυσπιστούν με τις συζητήσεις μεταξύ της Τερέζα Μέι και του επικεφαλής των Εργατικών Τζέρεμι Κόρμπιν. Και, μετά από δύο γύρους ενδεικτικών ψηφοφοριών στη Βουλή των Κοινοτήτων, αμφιβάλλουν αν θα υπάρξει σαφής πλειοψηφία βουλευτών για οποιαδήποτε εκδοχή Brexit. Παρόλες όμως αυτές τις αμφιβολίες, έκριναν καλύτερο να αναβάλουν για άλλους έξι μήνες παρά να δεχθούν ανοιχτή κρίση τώρα.

Μεγαλύτερη ανησυχία εγείρει το τι θα γίνει με μια Βρετανία που θα παραμείνει μέλος για διάστημα μεγαλύτερο από εκείνο που σχεδιαζόταν. Μια πρώτη δυσχέρεια είναι οι προγραμματιζόμενες για τα τέλη Μαΐου Ευρωεκλογές […]. Όμως, οι φόβοι ότι οι Βρετανοί ψηφοφόροι θα μπορούσαν να εκλέξουν αντισυμβατικούς βουλευτές καθησυχάζονται μέχρις ενός σημείου από την επίγνωση ότι ανάλογα θα συμβούν και σε πολλές άλλες χώρες.

Μεγαλύτερη είναι η ανησυχία ότι η Βρετανία θα μπορούσε να διαταράξει την τακτική λειτουργία της ΕΕ, ασκώντας βέτο – όπως ήδη πρότειναν κάποιοι οπαδοί του Brexit. H Κορυφή της ΕΕ ζήτησε από την Τ. Μέι διαβεβαιώσεις ότι δεν θα δράσει ανεύθυνα. Ο αληθινός όμως φόβος αφορά το πόση διάρκεια θα έχει η ίδια η Βρετανή πρωθυπουργός. Το πόσο ευάλωτη είναι και πόσο κύρος έχει χάσει είναι φανερό σε όλους – όπως καταφανείς είναι και οι συνωμοσίες μεταξύ Συντηρητικών βουλευτών για τη διαδοχή της. Οι ίδιοι της οι υπουργοί είχαν αρχίσει να μιλούν ανοιχτά για το ποιος θα μπορούσε να είναι ο καλύτερος υποψήφιος διάδοχός της. Οι Συντηρητικοί είναι πιθανόν να τα πάνε άσχημα στις τοπικές εκλογές του Μαΐου και ακόμη χειρότερα στις Ευρωεκλογές – πράγμα που θα επαυξήσει την πίεση προς την πρωθυπουργό να αποχωρήσει.

Μέχρι το τέλος Μαΐου
Η ανησυχία στην ΕΕ είναι μήπως κάθε ενδεχόμενος διάδοχος της Τερέζα Μέι αποδειχθεί σκληρότερος οπαδός του Brexit από την ίδια – όπως π.χ. ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Μπόρις Τζόνσον. Ένας σκληρότερης γραμμής ηγέτης θα μπορούσε να θεωρήσει λογικότερο ένα Brexit χωρίς συμφωνία, ενδεχομένως αφού πρώτα κερδίσει μία ακόμη βουλευτική εκλογή. Μπορεί η ΕΕ να βρήκε την Τ. Μέι κουραστική, όμως έχει συνειδητοποιήσει ότι ο διάδοχός της μπορεί να είναι ακόμη χειρότερος. […] Στις Βρυξέλλες ο μεγαλύτερος φόβος μπορεί να μην ήταν γύρω από την αδυναμία της πρωθυπουργού, ή γύρω από τον διάδοχό της. Ήταν μήπως η Βρετανία δεν κατορθώσει να αποφασίσει τι θέλει ακόμη και μέχρι τον Οκτώβριο. Όπως παραδέχθηκε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ντόναλντ Τουσκ μετά την Κορυφή του Απριλίου, κάτι τέτοιο θα μπορούσε να φέρει κι άλλες μεταμεσονύκτιες Συνόδους Κορυφής προκειμένου να δοθούν κι άλλες παρατάσεις.

 

© The Economist. Μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε από τις Εκδόσεις Κέρκυρα Α.Ε., έπειτα από ειδική άδεια. Το πρωτότυπο αγγλικό κείμενο βρίσκεται στο www.economist.com