Μπορεί το τέλος της πανδημίας να μην έχει φθάσει ακόμη, όμως ήδη διαφαίνονται στοιχεία που θα αφήσει πίσω της

Πότε επιτέλους θα τελειώσεις; Επί ενάμιση χρόνο, η Covid-19 επιτίθεται στη μια χώρα μετά την άλλη. Μόλις κανείς νομίσει ότι ο κορονοϊός ηττήθηκε, μια νέα του μετάλλαξη επανέρχεται στο πεδίο – μεταδοτικότερη από τις προηγούμενες. Καθώς όμως ο αριθμός των εμβολιασμών ξεπερνάει πλέον παγκοσμίως τα 3 δισεκατομμύρια, αρχίζουν να έρχονται στο προσκήνιο εικόνες της ζωής μετα-την-Covid. Ήδη, δύο πράγματα γίνονται φανερά: η τελική φάση της πανδημίας θα είναι παρατεταμένη και οδυνηρή, και ο κόσμος μετά την Covid-19 θα είναι διαφορετικός.

Ένας Δείκτης Κανονικότητας, τον οποίο διαμορφώνει ο Economist, αντικατοπτρίζει τα δύο αυτά στοιχεία. Ορίζοντας τον προ πανδημίας μέσο όρο ως 100, παρακολουθεί στοιχεία όπως οι πτήσεις, τα ταξίδια ή το λιανικό εμπόριο σε 50 χώρες (οι οποίες συγκεντρώνουν το 76% του συνολικού πληθυσμού της υφηλίου). Σήμερα, ο δείκτης αυτός «γράφει» 66, σχεδόν το διπλάσιο εκείνου που καταγραφόταν τον Απρίλιο του 2020.

Όμως τα τραύματα που αφήνει πίσω του το πέρασμα της Covid-19 γίνονται φανερά σε πολλές χώρες. Στη χειρότερη θέση του δείκτη βρίσκει κανείς τη Μαλαισία, που γνωρίζει κύμα κρουσμάτων έξι φορές χειρότερο απ’ ό,τι τον Ιανουάριο και καταγράφει μέτρηση μόλις 27. Ο βασικός λόγος είναι ότι οι εμβολιασμοί στη χώρα εκείνη παραμένουν ατελείς.

Στην υποσαχάρια Αφρική, όπου το κύμα της Covid-19 παραμένει φονικό, μόλις 2,4% του πληθυσμού άνω των 12 ετών έχει εμβολιασθεί. Ακόμη και στις ΗΠΑ, όπου υπάρχει επάρκεια εμβολίων, μόλις το 30% των κατοίκων του Μισισιπί ή της Αλαμπάμα έχει πλήρη προστασία. Μολονότι παγκοσμίως θα παραχθούν περί τις 11 δισ. δόσεις εμβολίων μέσα στο 2021, θα περάσουν μήνες μέχρις ότου όλες αυτές οι δόσεις συναντηθούν με τα αντίστοιχα μπράτσα ανθρώπων – περισσότερο διάστημα δε, αν οι πλούσιες χώρες συνεχίσουν να κρατούν απόθεμα δόσεων μήπως και τις χρειαστούν.

Την έλλειψη εμβολιασμών επιδεινώνει η παρουσία νέων μεταλλάξεων. Η Delta, που πρωτοεμφανίσθηκε στην Ινδία, είναι από δύο έως τρεις φορές πιο μεταδοτική απ’ ό,τι ο αρχικός ιός που ξεκίνησε από τη Γιουχάν. Τα κρούσματα τρέχουν τόσο γρήγορα, ώστε στα νοσοκομεία τα κρεβάτια εξαντλούνται αμέσως, ενώ και το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό δεν επαρκεί, ορισμένες φορές ούτε το οξυγόνο – και τούτο ακόμη και σε χώρες όπου ένα 30% του κόσμου έχει ήδη εμβολιαστεί. Οι σημερινές μεταλλάξεις διαδίδονται και μεταξύ εμβολιασμένων ατόμων. Ναι μεν μέχρι στιγμής καμία μετάλλαξη δεν κατόρθωσε να σπάσει την ικανότητα των εμβολίων να προλαμβάνουν σχεδόν όλες τις περιπτώσεις βαριάς νόσησης και θανάτου, όμως η επόμενη μετάλλαξη μπορεί αυτό να το πετύχει.

Τίποτε απ’ όλα αυτά, πάντως, δεν αλλάζει ένα γεγονός: τελικά η πανδημία θα καταλαγιάσει, ακόμη κι αν ο ίδιος ο ιός κατορθώσει να επιβιώσει. Για όσους έχουν την τύχη να έχουν ήδη εμβολιασθεί πλήρως και να έχουν πρόσβαση στις νέες θεραπείες, πρόκειται ήδη για μη φονική ασθένεια. Στη Βρετανία, όπου κυριάρχησε η Delta, το ποσοστό θνητότητας είναι πλέον 0,1%, σχεδόν όσο και για την εποχική γρίπη. Πρόκειται ασφαλώς για επικίνδυνη κατάσταση, ωστόσο διαχειρίσιμη. Αν κάποια μετάλλαξη απαιτήσει διαφοροποιημένο εμβόλιο, δεν θα χρειαστεί πολύς χρόνος μέχρις ότου αυτό να δημιουργηθεί […].

Για την ώρα, φαίνεται ότι εκείνο που θα αφήσει πίσω η πανδημία θα ακολουθήσει το προηγούμενο των περασμένων τέτοιων εμπειριών. Ο Νικόλας Χρηστάκης του Yale αναφέρει τρεις μεταβολές: η αίσθηση συλλογικής απειλής φέρνει αύξηση της κρατικής εξουσίας· η ανατροπή της καθημερινότητας οδηγεί σε νέα αναζήτηση νοήματος· η εγγύτητα του θανάτου, που φέρνει τάση προφύλαξης όσο η πανδημία σαρώνει, προκαλεί παράτολμα αντανακλαστικά όταν προσπεράσει. Το καθένα απ’ αυτά τα φαινόμενα θα σημαδέψει την κοινωνία με τον δικό του τρόπο.

Όταν στις πλούσιες χώρες οι άνθρωποι κλείστηκαν στα σπίτια τους με τα λοκντάουν, μαζί τους οχυρώθηκε και το Κράτος. Έγινε ο κύριος δίαυλος ενημέρωσης, η πηγή επιβολής κανόνων, η πηγή χρημάτων, τελικά δε και η πηγή των εμβολίων. Σχεδόν έκπληκτοι, οι πολιτικοί που περιόρισαν τις ελευθερίες των πολιτών είδαν τους περισσότερους να τους χειροκροτούν…

Υπάρχει έντονη ακαδημαϊκή συζήτηση για το κατά πόσον τα λοκντάουν «αξίζαν τον κόπο». Όμως η κληρονομιά κυβερνητικού παρεμβατισμού που άφησε πίσω της η πανδημία είναι ήδη φανερή. Αρκεί να δει κανείς τους σχεδιασμούς Μπάιντεν για δημόσιες δαπάνες: όποιο κι αν είναι το πρόβλημα (ανισότητα, άτονη οικονομική ανάπτυξη, ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων), η προτιμητέα λύση φαίνεται να είναι πλέον ένα μεγαλύτερο, πιο παρεμβατικό Κράτος.

Υπάρχουν όμως ενδείξεις και για μια ανανεωμένη αναζήτηση νοήματος εκ μέρους των ανθρώπων. Αυτό, με τη σειρά του, έρχεται να ενισχύσει τη μετάβαση προς ταυτοτικές πολιτικές – και μάλιστα τόσο στα δεξιά όσο και στα αριστερά του πολιτικού φάσματος. Όμως, η εξέλιξη αυτή πηγαίνει και βαθύτερα. Σχεδόν ένας στους πέντε πολίτες σε Ιταλία και Ολλανδία, σύμφωνα με τις μετρήσεις κοινής γνώμης της Pew, δήλωνε ότι η πανδημία έχει στρέψει τις χώρες περισσότερο προς τη θρησκεία. Σε Ισπανία και Καναδά, δύο στους πέντε απάντησαν ότι έχουν ενισχυθεί οι οικογενειακοί δεσμοί.

Αλλά και η διαχείριση του ελεύθερου χρόνου έχει μεταβληθεί. Ο κόσμος δηλώνει ότι είχε κατά 15% περισσότερο διαθέσιμο χρόνο. Στη Βρετανία, ένα 50% των νεαρών γυναικών διέθεσαν χρόνο για το διάβασμα βιβλίων. Οι εκδότες, πάλι, κατέγραψαν επιδρομή νέων συγγραφέων. Ορισμένα απ’ αυτά τα φαινόμενα μπορεί να υποχωρήσουν: τα μίντια φοβούνται μια «ύφεση προσοχής» του κοινού. Όμως κάποιες απ’ αυτές τις μεταβολές θα περιμείνουν.

Παράδειγμα: μπορεί κάποιοι να αποφασίσουν ότι θέλουν να ξεφύγουν από την προ-πανδημίας εργασιακή μονοτονία, και η κατάσταση στις αγορές εργασίας του σήμερα να τους βοηθάει σ’ αυτό. Στη Βρετανία, το 2020 γνώρισε αύξηση των αιτήσεων για ιατρικές σπουδές κατά 20%. Στις ΗΠΑ, η δημιουργία νέων επιχειρήσεων βρίσκεται στο ανώτατο σημείο μετά το 2004, οπότε άρχισαν οι σχετικές μετρήσεις. Ένας Αμερικανός στους τρεις που μπορεί να εργασθεί από το σπίτι το επιλέγει για 5ήμερη απασχόληση (σύμφωνα με έρευνες). Ορισμένοι εργοδότες ζητούν από τους εργαζομένους τους να επιστρέψουν στο γραφείο, άλλοι προσπαθούν να τους προσελκύσουν με κίνητρα.

Τέλος, η αναζήτηση της διακινδύνευσης. Η αρχή είναι ότι άμα γλιτώσεις από μια αρρώστια που θα μπορούσε να σου κοστίσει τη ζωή, τότε θεωρείς ότι ανήκεις στους τυχερούς – και αναδέχεσαι πλέον τον κίνδυνο. Τα χρόνια μετά την ισπανική γρίπη, πριν από έναν αιώνα, δίψα για περιπέτεια εκδηλώθηκε παντού – από τη σεξουαλική ζωή μέχρι την τέχνη και μέχρι τη μέθη της ταχύτητας. Αυτή τη φορά, οι νέες επιλογές μπορεί να είναι από το ταξίδι στο διάστημα μέχρι τη γενετική μηχανική, την εικονική πραγματικότητα και την τεχνητή νοημοσύνη.

Ήδη προτού έρθει στο προσκήνιο η Covid-19 η ψηφιακή επανάσταση, η κλιματική αλλαγή και η άνοδος της Κίνας έδειχναν να οδηγούν στο τέρμα της τη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων, με ηγέτη τη Δύση. Η πανδημία θα επισπεύσει αυτήν την αλλαγή.

© The Economist. Μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε από τις
Εκδόσεις Κέρκυρα Α.Ε., έπειτα από ειδική άδεια. Το πρωτότυπο
αγγλικό κείμενο βρίσκεται στο www.economist.com