Με θέμα την ψήφο Ελλήνων του εξωτερικού

 

Σε μια συνδυασμένη διοργάνωση του Ιδρύματος Ωνάση, της διαΝΕΟσις, της Ομάδας Ελληνικών Σπουδών Πολιτικής Επιστήμης Μεγ. Βρετανίας και του Προγράμματος για την Ελληνική Διασπορά του SEESOX/Κέντρου Νοτιοανατολικών Σπουδών της Οξφόρδης, επιχειρήθηκε μια δομημένη παρουσίαση της προβληματικής που – με καθυστέρηση σχεδόν δυο 10ετιών – δεν μπορεί πλέον να συνεχίσει να παραβλέπεται. Επισήμως παρουσιάστηκε ως «συμμετοχή των Ελλήνων του Εξωτερικού στο πολιτικό γίγνεσθαι, πιο άμεσα κωδικοποιημένο είναι γνωστό ως «ψήφος των Ελλήνων του εξωτερικού». Ετσι όπως πλησιάζουμε ταχύτατα σε εκλογές (και προσέξτε το αυτό, σε ενδεχόμενες αλλεπάλληλες αναμετρήσεις αν μάλιστα ριζώσει η απλή αναλογική), αλλά και έτσι όπως η έννοια «Ελληνες του εξωτερικού» έχει πυκνώσει δυσοίωνα τα τελευταία χρόνια, το θέμα αυτό αποκτά όλο και πιο κεντρική πολιτική λειτουργία.

Ο Αλέξανδρος Κιτροέφ (του Haverford College, ΗΠΑ) θύμισε την παραδοσιακή συμβολή των Ελλήνων του εξωτερικού στην προώθηση και στήριξη θεμάτων ελληνικού ενδιαφέροντος. Βήματα όπως η δημιουργία της Γ.Γ. Απόδημου Ελληνισμού ή αργότερα του Συμβουλίου Αποδήμου Ελληνισμού φάνηκε να παίζουν κάποιο συντονιστικό ρόλο, αλλά οι δυσλειτουργίες που προέκυψαν απο την κομματική «αξιοποίηση» δεν επέτρεψαν να αποκτήσει η διασπορά την συγκροτημένη εμβέλεια που θα μπορούσε. Η νέα γενιά/το νέο κύμα μετανάστευσης των χρόνων της κρίσης δημιουργεί εντελώς διαφορετικές συνθήκες.

Για τον Δημήτρη Χριστόπουλο της Παντείου, η συνταγματική επιταγή να έχουν όλοι οι πολίτες την δυνατότητα συμμετοχής στην πολιτική διαδικασία έρχεται σε αντιπαράθεση με την υποχρέωση να διασφαλίζεται ότι οι προσερχόμενοι έχουν ουσιαστικό δεσμό με την χώρα. Τέσσερεις δυνατότητες/διαδικασίες ανοίγονται: (α) Ειδική διαδικασία ψηφοφορίας για τους απόδημους, (β) Ειδικό εκλογικό μέτρο, που να ανταποκρίνεται στην ύπαρξη αποδήμων (μεγαλύτερο δηλαδή όσων ισχύουν για τους εν Ελλάδα) (γ) Ορισμός ορίου παραμονής στο εξωτερικό (π.χ. 25ετία στην Σουηδία, 15ετία στην Μεγ. Βρετανία) πέραν του οποίου χάνεται το δικαίωμα ψήφου (δ) Έλεγχος δεσμού με την πατρίδα/genuine link, προκειμένου να αναγνωρίζεται συμμετοχή. Γι αυτόν, σημαντικό είναι να μάθουμε/να γνωρίζουμε ποιοι όντως βρίσκονται στο εξωτερικό/πόσοι διακινούνται από και προς την χώρα: σήμερα, περί τα 2.000.00 ανθρώπους που είναι εγγεγραμμένοι στους Ελληνικούς εκλογικούς καταλόγους – δηλαδή έχουν την Ελληνική ιθαγένεια, κατά το ισχύον σύστημα – βρίσκονται εκτός χώρας. Επεσήμανε ο Δ. Χριστόπουλος ότι η παραδοσιακή σύνδεση της ιδιότητας του δημότη με εκείνην του πολίτη δημιουργεί στην Ελλάδα πρόσθετο πρόβλημα («οι Αρκάδες κάτοικοι Αστοριας»). Ενώ σχετικά με την απροθυμία του νομοθέτη να προχωρήσει σε υλοποίηση δέσμευσης να καθιερωθεί ψήφος των αποδήμων  που ισχύει ευθέως από το Σύνταγμα του 2001, επεσήμανε ότι η «αδιόρατη βούληση, αδιόρατου εκλογικού σώματος» είναι εκείνο που φοβίζει την πολιτική τάξη.

Για την Άννα-Ειρήνη Μπάκα (του Παν/μίου Χονγκ Κονγκ και της Εθνικής Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου) χρειάζεται να μην ξεχνούμε ότι τον 19ο αιώνα ίσχυε ψήφος Ελληνων του εξωτερικού. Όμως στην σύγχρονη εποχή, οι πρωτοβουλίες να καθιερωθεί δικαίωμα ψήφου Ελλήνων του εξωτερικού – τέσσερεις τουλάχιστον φορές στην Μεταπολίτευση – δεν κατέληξαν. Το δικαίωμα ψήφου θεωρείται ανθρώπινο δικαίωμα, πλην όμως η αναζήτηση ευρύτερου consensus για το πώς θα ισχύσει, με διάσταση συνταγματική αλλά και ακόμη περισσότερο πολιτική, δύσκολα επιτυγχάνεται. Στην Εθνική Επιτροπή συζητήθηκε η λυση της θέσπισης ορίου απουσίας (αυτό όμως έχει συνταγματική προβληματικότητα) , αλλά και η απόδοση δικαιώματος ψήφου για π.χ. 3 ειδικά έδρες Επικρατείας. Η διάκριση μεταξύ συμμετοχικής ψήφου και ψήφου εκπροσώπησης αποτελεί χρήσιμη προσέγγιση στην συζήτηση: χώρες με ισχυρή μετανάστευση (Γαλλία, Ιταλία, Πορτογαλία) ακολουθούν την δεύτερη λογική. Όσον αφορά την τεχνική διάσταση, η επιστολική ψήφος ή πάλιν η λειτουργία ειδικών εκλογικών κέντρων στα Προξενεία δείχνουν τον δοκιμασμένο απ’ άλλες χώρες δρόμο.

Σύμφωνα με τον Παύλο Ελευθεριάδη (του Παν/μίου Οξφόρδης), ο οποίος προσήλθε ως υποψήφιος βουλευτής του ΠΟΤΑΜΙΟΥ στις εκλογές του 2015, έχει ενδιαφέρον το ότι σ’ αυτήν του την εμπειρία αντιμετωπίσθηκε ως ξένος. Γι αυτόν, η ψυχική αυτή αντίδραση πάει πίσω σε παλιότερες εμπειρίες – έχει να κάνει με την βαθύτερα επιφυλακτική σχέση των Ελλήνων με την Δύση, την αποφυγή της εξωστρέφειας.