Οικονομική Επιθεώρηση, Σεπτέμβριος 2020, τ. 998

EΚΘΕΣΗ ΠΙΣΣΑΡΙΔΗ του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Μια συζήτηση που άξιζε να γίνει …και που μας περιμένει το φθινόπωρο

 

Αν η ένταση στα ελληνοτουρκικά, που έφθασε να αποτελεί ζήτημα σε ευρωπαϊκή αν μη διεθνή κλίμακα, καθώς η Ανατολική Μεσόγειος βρέθηκε στο επίκεντρο σοβαρών ανησυχιών (για ΕΕ, ΝΑΤΟ, ΗΠΑ, Γαλλία, Γερμανία, Ισραήλ) δεν είχε ξεφύγει, αν και η πανδημία της Covid-19 δεν είχε αρχίσει να βαραίνει και πάλι με τη δυσοίωνη παρουσία της, τότε το φετινό καλοκαίρι θα είχε εν πολλοίς χρησιμεύσει για τη δημόσια συζήτηση γύρω από την Έκθεση Πισσαρίδη για την ελληνική οικονομία.

Περί τίνος πρόκειται; Με αφορμή την ανάγκη να προσέλθει η Ελλάδα με Εθνικό Σχέδιο στη διεκδίκηση πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης της ΕΕ/Next Generation ΕU, παράλληλα όμως και με σημαντικές διαρθρωτικές προσαρμογές, η Ενδιάμεση Έκθεση Πισσαρίδη έθεσε τα ζητήματα, περιέγραψε την κατάσταση, κατέθεσε κατευθύνσεις – και άφηνε περιθώρια τόσο για συζήτηση όσο και για συγκεκριμενοποίηση/επέκταση προτάσεων για τα επόμενα βήματα της οικονομίας.

Η ίδια η σύνθεση της Επιτροπής Πισσαρίδη ήρθε να επικαιροποιήσει δουλειά που έχει ήδη γίνει στο Beyond Austerity/MIT Press (Πέρα από τη λιτότητα/Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2017), έργο συλλογικό, με συντονιστές Πισσαρίδη-Βέττα-Μεγήρ-Βαγιανό, που είχε αποτυπώσει μια πλήρη κριτική για την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας με προτάσεις εξόδου από την εποχή των Μνημονίων.

Η κεντρική προσφορά της Έκθεσης Πισσαρίδη, ήδη στην ενδιάμεση εκδοχή της με την οποία «φύγαμε για διακοπές», ήταν μια διεξοδική παρουσίαση των διαρθρωτικών αδυναμιών –διαχρονικά, πάντως μετά τη δεκαετία βύθισης των Μνημονίων– της ελληνικής οικονομίας. Οι βασικοί στόχοι που τίθενται για το αύριο (η βελτίωση του κατά κεφαλήν πραγματικού εισοδήματος, με παράλληλη όμως ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, και τούτο με αύξηση τόσο της παραγωγικότητας όσο και της εξωστρέφειας της ελληνικής οικονομίας και με στόχευση προς διεθνώς εμπορεύσιμα· η μεγέθυνση των επιχειρήσεων, η βελτίωση της θέσης της μισθωτής εργασίας, η μείωση της φορολογίας, η ελάφρυνση στις ασφαλιστικές εισφορές σε προοπτική νέου Ασφαλιστικού, το ενεργειακό κόστος, αλλά και θέματα πιο διαρθρωτικά όπως η ψηφιακή μετάβαση, οι παρεμβάσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα και την κατάρτιση, ακόμη και η επιτάχυνση στην απονομή δικαιοσύνης) είναι στόχοι που δύσκολα θα βρουν αντίθεση. Τουλάχιστον στη γενική εκφορά τους. Πιο συγκεκριμένες προθέσεις/προτάσεις πολιτικής, όπως εκείνες που αφορούν π.χ. το Ασφαλιστικό ή τα προβλήματα εκπαίδευσης, ανοίγουν όντως κύκλους συζήτησης όπου αναμενόμενες ήταν εξαρχής οι διαφοροποιήσεις.

 

Πώς η δημόσια συζήτηση ούτε καν ξεκίνησε

Εδώ κάπου έρχονται στο προσκήνιο οι κοινωνικοί εταίροι ως φορείς συζήτησης για τις προσεγγίσεις της Έκθεσης Πισσαρίδη και επιδίωξη/πηγή μιας κάποιας συναίνεσης. Από κυβερνητικής πλευράς, αναφέρθηκε εξαρχής ως επιθυμητή και η προσέλευση –στη συζήτηση, επί της ουσίας, υποθέτει κανείς…– των πολιτικών δυνάμεων: έτσι, όντως, χτίζονται οι συναινέσεις. Ούτως ή άλλως, οι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης και οι συνακόλουθες παρεμβάσεις στις δομές της οικονομίας που επιδιώκονται θα εκτείνονται σε περισσότερες από μία εκλογικές περιόδους.

Παρευθύς όμως ανακύπτει ένα πρώτο ερώτημα: ΠΟΙΟΙ κοινωνικοί εταίροι; Από την πλευρά του εργοδοτικού συνδικαλισμού, στο μέτρο που κεντρικό ρόλο διεκδικεί ο ΣΕΒ, πολλές από τις επιλογές του Σχεδίου Πισσαρίδη έχουν ήδη ενσωματωθεί στις θέσεις του Συνδέσμου. Όμως… πού θα βρει κανείς –σε τέτοια συζήτηση– τη ΓΣΕΕ (ή και την ΑΔΕΔΥ, π.χ. για την ελάφρυνση του διοικητικού φόρτου, για την πάντα αναμενόμενη «καλή νομοθέτηση», για την ακόμη πιο αναμενόμενη από εποχής Θόδωρου Παπαλεξόπουλου/Στέφανου Ματθία γνήσια κωδικοποίηση ή για την ψηφιακή μετάβαση στο Δημόσιο εις βάθος, όχι μόνο στην «καλή εκκίνηση» Πιερρακάκη); Είχαμε κάποια ενδιαφέροντα δείγματα δραστηριοποίησης του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ (όπως π.χ. στο Πρόσφατο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων: Τρέχουσα Κατάσταση και Προοπτικές της Εργασίας), όμως προσέλευση των εργατικών συνδικάτων στην κεντρική συζήτηση για το «πού πάμε;» δεν έχουμε δει εδώ και χρόνια.

Αλλά και η πλευρά των μικρομεσαίων, καθώς και των επιτηδευματιών/ελεύθερων επαγγελματιών, πόσο έχει προσέλθει οργανωμένα στον δημόσιο διάλογο; Όταν π.χ. ακούμε από Πισσαρίδη για ενίσχυση της μισθωτής εργασίας ως μέσου καταπολέμησης της παραοικονομίας, πόσο έτοιμος είναι ένας ολόκληρος κόσμος επαγγελματιών, που βούλιαξε τα χρόνια των Μνημονίων στις εισφορές και τις επιβαρύνσεις, να προσέλθει στη συζήτηση που τον αφορά;

Ασφαλώς, η αληθινή πρόκληση είναι να ανοίξει η συζήτηση γύρω από το Σχέδιο Πισσαρίδη στις πολιτικές δυνάμεις – πάντως στα πολιτικά κόμματα. Αν ήμασταν όντως «Ευρώπη», θα λέγαμε και στην κοινωνία των πολιτών: ας μείνουμε όμως στην πολιτική σκηνή. Εδώ, η ατμόσφαιρα βαραίνει. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός, που συγκρότησε την Επιτροπή Πισσαρίδη, έσπευσε να διευκρινίσει ότι «η Επιτροπή είναι ανεξάρτητη και οι προτάσεις της δεν αποτελούν κυβερνητικές αποφάσεις». Καθώς και ότι «οι αποφάσεις για το Αναπτυξιακό Σχέδιο θα ληφθούν από την κυβέρνηση κατόπιν του ευρύτατου διαλόγου που θα διεξαχθεί στη χώρα». Με άλλα λόγια, ο Κυριάκος Μητσοτάκης την πήρε μια κάποια απόσταση από το πρώτο κείμενο της Ενδιάμεσης Έκθεσης…

Αναμενόμενο βέβαια ήταν τα πρώτα ήδη στοιχεία της Έκθεσης Πισσαρίδη να αποτελέσουν εκκίνηση πολιτικής αντιπαράθεσης. «Ανατριχιαστική», κατά την Έφη Αχτσιόγλου, η Έκθεση, καθώς «αντιμετωπίζει τους εργαζομένους αποκλειστικά ως πρόβλημα». «Περισσότεροι φόροι για τους πολλούς, φοροελαφρύνσεις για τους λίγους, καμία ουσιαστική ενίσχυση του κοινωνικού κράτους» κατά τον Ευκλείδη Τσακαλώτο. Επιλογή της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης να συστήσει «αντι-Επιτροπή» με επικεφαλής Λούκα Κατσέλη – ο Αλέξης Τσίπρας είχε άλλωστε σπεύσει να ζητήσει κατάθεση της Έκθεσης για άμεση έναρξη της δημόσιας συζήτησης.

Προηγήθηκε μάλιστα και πρωτοβουλία Βαγγέλη Βενιζέλου/«Κύκλου Ιδεών» για τη δημιουργία Παρατηρητήριου «για την αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης», με συμμετοχή στελεχών όπως ο Γ. Μανιάτης, ο Κ. Καρτάλης, ο Θ. Τσαυτάρης, ο Αντ. Τριφύλλης, ο Γ. Γιαννούσης, ο Αλ. Κρητικός, με πολύπλευρη τεχνογνωσία.

[Μια τελευταία σκέψη: όσοι εισφέρουν καλά λόγια για τα επιμέρους μέλη και για τη συνολική δομή της Επιτροπής Πισσαρίδη, ας αποφύγουν την αυτοπαγίδευση της λαμπρής και τότε (μέσα δεκαετίας του ‘80) Επιτροπής Σπράου· όπου η διατύπωση ότι απαρτιζόταν από «τα καλύτερα μυαλά της Ελλάδος» βοήθησε να υπονομευθεί η ίδια η αποδοχή του έργου της…]

Το φετινό καλοκαίρι μάλλον χαμένο πήγε για την Έκθεση Πισσαρίδη ως προς την ουσιαστική συζήτηση. Βέβαια, η αλήθεια είναι ότι και οι Βρυξέλλες –όπου «αναμένονται» προκειμένου να εγκριθούν οι προς υποβολήν προτάσεις Εθνικών Σχεδίων μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου και να ξεκλειδώσει η χρηματοδότησή τους– δεν είναι σε υψηλή ετοιμότητα: μόλις μετά τις 16 Αυγούστου εγκαταστάθηκε Task Force, που μάλιστα θα λειτουργεί στο πλαίσιο της Γενικής Γραμματείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και υπό την άμεση καθοδήγηση (υποτίθεται) της προέδρου της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.