Οι όμορφες διεθνείς συνθήκες όμορφα καίγονται

Του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Τώρα τελευταία, με την εμμονική αναθεωρητική στάση της Ερντογανικής Τουρκίας που αρθρώνεται γύρω από την προϊούσα αμφισβήτηση της Συνθήκης της Λωζάννης, ευαισθητοποιηθήκαμε στην Ελλάδα – ως κοινή γνώμη, ως πολιτικό σύστημα, ως δημόσια συζήτηση – γύρω από το φαινόμενο της παραβίασης διεθνών συνθηκών ή/και της επιλεκτικής-ιδιοτελούς ερμηνείας τους. Είναι αιφνιδιαστικά παράδοξο, ότι η ίδια Τουρκία μόλις πήγε να χαλαρώσει την ένταση (απόσυρση Ορούτς Ρέις) επανήλθε επιθετικά θέτοντας θέμα αποστρατικοποίησης της Χίου, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 13 της … ίδιας αυτής συνθήκης της Λωζάννης! Η χθεσινή τουρκική «αντι-Navtex» παρακάμπτει την πραγματικότητα του δικαιώματος νόμιμου άμυνας (σε εκδοχή anticipatory self-defense) του άρθρου 51 της Χάρτας των Ηνωμένων Εθνών μπροστά στην Τουρκική συμπεριφορά  την συγκεντρωμένη αποβατική δύναμη κοκ.

Επειδή ένα μίνιμουμ ειλικρίνειας σ’ αυτά τα ζητήματα είναι χρήσιμο ως φόντο, ίσως θάταν υποβοηθητικό να έχουμε κατά νουν πόσο συνηθισμένη είναι αυτή η πρακτική  της κακομεταχείρισης των διεθνών συνθηκών ακόμη και σε περιπτώσεις χωρών που προβάλλουν εαυτές ως πυλώνες του διεθνούς δικαίου. Νωπή είναι π.χ. η αποχώρηση των ΗΠΑ από το Σύμφωνο των Παρισίων για το κλίμα (υπεγράφη το 2015 από 195 χώρες, τέθηκε σε ισχύ το 2016, ο Πρόεδρος Τραμπ το κατάγγειλε τον Ιούλιο του 2017 αποσύροντας τις ΗΠΑ με ισχύ από 2020). Ήδη βέβαια οι ΗΠΑ είχαν αποφύγει να κυρώσουν το Πρωτόκολλο του Κυότο (1997) για το κλίμα…

Ήδη, το 2000 επί Προεδρίας Κλίντον, οι ΗΠΑ υπέγραψαν μεν το Καταστατικό του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (Ρώμη, 1998), όμως ρητώς επιφυλάχθηκαν να το κυρώσουν μέχρι να δουν… πώς θα λειτουργήσει το ΔΠΔ: ενώ το Καταστατικό είχε ήδη τεθεί σε ισχύ, ο Πρόεδρος Μπους είχε δηλώσει ότι δεν θα υποβληθεί στην διαδικασία κύρωσης από την Γερουσία. Γενικώς στα θέματα δικαιωμάτων, βέβαια, οι ΗΠΑ έχουν μιαν αλλεργία: ούτε στην Συνθήκη για την Απαγόρευση των Ναρκών, ούτε στην Σύμβαση κατά των Βασανιστηρίων προσήλθαν – αλλά τουλάχιστον εκείνες τις διεθνείς συμφωνίες δεν τις υπέγραψαν καν εξαρχής!

Πολύ βαρύτερη η πρακτική των ΗΠΑ να αποσυρθούν – το 2015 – από την πολυμερή συμφωνία για την πυρηνική συμμόρφωση του Ιράν (συμμετείχαν τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, συν η Γερμανία, συν η ΕΕ), η οποία συνέχισε να ισχύει αποδυναμωμένη μεταξύ Τεχεράνης και των Ευρωπαίων. αλλά και η θορυβώδης απόσυρση από την ΤΡΡ/ην Εταιρική Εμπορική Συμφωνία του Ειρηνικού (καθώς και η υπό την πίεση απειλής επαναδιαπραγμάτευση της NAFTA/Συμφωνίας Ελεύθερου Εμπορίου του Β. Ατλαντικού), πάλιν επί Τραμπ.

Βέβαια… η Αμερική είναι η Αμερική, έστω και σε φάση απόσυρσης από τα διεθνή. Όμως αυτές ακριβώς τις ημέρες βλέπουμε μιαν άλλη, παλαιά «Μεγάλη Δύναμη» αλλά τώρα πλέον μεσαία, το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και Βόρειας Ιρλανδίας (ας αναφέρουμε την πλήρη ονομασία, που ανταποκρίνεται στην παλαιά αίσθηση μεγαλείου) να αρνείται ευθέως μιαν εντελώς πρόσφατη συμβατική της δέσμευση και να προχωράει σε μονομερή αναθεώρηση βασικού συμβατικού όρου. Η χώρα που υπήρξε από τους ιδρυτικούς συντελεστές του διεθνούς δικαίου/του δικαίου των  συμβάσεων – έφερε ανενδοίαστα στην Βουλή των Κοινοτήτων (και ήδη ψήφισε σε πρώτο στάδιο) «νόμο για την εσωτερική αγορά», που μονομερώς μεταβάλλει τις πρόνοιες της Συμφωνίας ΕΕ-Βρετανίας για το Brexit. Αντικείμενο: το καθεστώς της Β. Ιρλανδίας, η τελωνειακή του διάσταση και η αποφυγή «αυστηρού συνόρου» με την Δημοκρατία της Ιρλανδίας/Eire.

Όμως η ουσία της υπόθεσης έχει μικρότερο ενδιαφέρον από την ευθεία παραβίαση μιας συνθήκης που μόλις πριν λίγους μήνες οριστικοποιήθηκε/επικυρώθηκε. Ηδη ξεκίνησαν παραιτήσεις νομικών συμβούλων της Βρετανικής Κυβέρνησης, αλλά η λόγω Κυβέρνηση συνέχισε την πρακτική παράκαμψης μιας βαριάς διεθνούς συμφωνίας. Η δε ΕΕ εξετάζει προσφυγή στο Δικαστήριο της ΕΕ κατά του Ην. Βασιλείου.