Ο ευεργετισμός σήμερα

 

Ως «συλλογικούς οργανικούς διανοούμενους» περιέγραψε η Ματούλα Τομαρά-Σιδέρη (που έχει γράψει το «Ευεργετισμός και νεοελληνική πραγματικότητα», το οποίο ήδη κυκλοφορεί και ως «Benefaction in Modern Greece: Theory and History») τους σύγχρονους ευεργέτες που λειτουργούν στην σημερινή Ελληνική πραγματικότητα, στα πλαίσια χθεσινής ημερίδας για τον Ευεργετισμό στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Αφού περιέγραψε τις μεγάλες γενεές ευεργετών του 19ου και 20ου αιώνα, με την δημιουργία στο νεοσύστατο Ελληνικό Κράτος εκτεταμένης κοινωνικής υποδομής – από νοσοκομεία και εκπαιδευτικά ιδρύματα μέχρι στάδια, δημόσια κτίρια, οδικό δίκτυο αλλά και… το θωρηκτό «Αβέρωφ» – προσγείωσε την συζήτηση στις σημερινές ανάγκες. Της κοινωνίας της γνώσης αλλά και της οικονομικής κρίσης.

Στην τοποθέτησή της, η Μ. Τομαρά-Σιδέρη θύμισε κάτι το αυτονόητο: ο ευεργετισμός δεν αποτελεί κάποιου είδους υποχρέωση. Αντιθέτως είναι μια έκφραση προσωπικής πραγμάτωσης, αποτελεί κοινωνική επίγνωση αλλά και ένταξη σε ένα κλίμα ιστορικής συνείδησης. Υπ’ αυτήν την έννοια απεύθυνε μιαν έκκληση στην Πολιτεία – να αρχίσει και πάλιν η απόδοση του τίτλου του Ευεργέτη σε όσους προσέρχονται σ’ αυτήν την ιδιαίτερη δραστηριότητα.

Καθώς η διοργάνωση λάμβανε χώραν στο Πάντειο Πανεπιστήμιο – στο αμφιθέατρο του κτιρίου της Πρυτανείας -, άλλοτε Πάντειο, που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του ΄30 ως Ελευθέρα Σχολή Πολιτικών Οικονομικών Επιστημών με βάση κληροδότημα του Αλεξάνδρου Πάντου (ο τάφος του βρίσκεται στο προαύλιο της Σχολής) ο οποίος κατέλιπε το σύνολο της παρουσίας του (450.000 δραχμές της εποχής) προς τον σκοπό αυτό, δόθηκε το στίγμα αυτής της περίπτωσης. Ακολούθησε από την Ευαγγελία Γεωργουτσογιάννη του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου η αναφορά την περίπτωση του Παναγή Χαροκόπου, σε κληροδότημα του οποίου στηρίχθηκε η δημιουργία της Χαροκόπειας Σχολής, που στόχευση είχε την οικιακή οικονομία. Ήδη από το 1906 είχε εμπνευσθεί την δημιουργία μιας τέτοιας σχολής, πιστεύοντας ότι εκεί, στην εκπαίδευση σε τεχνικούς ιδίως κλάδους και με την αναβάθμιση των γυναικών υπήρχε μέλλον: η Χαροκόπειος δημιουργήθηκε το 1915-20, και μετεξελίχθηκε σταδιακά στο σημερινό Πανεπιστήμιο.

Δυο σημερινές πρωτοβουλίες περιγράφηκαν εν συνεχεία. Εκείνη του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη και εκείνη του Ιδρύματος Ευγένιου Ευγενίδη.

Με λειτουργία κυρίως τα τελευταία 10 χρόνια, το Ίδρυμα Αικ. Λασκαρίδη ιδρύθηκε το 1992. Έχει ταυτισθεί η παρουσία του με την λειτουργία της Βιβλιοθήκης Λασκαρίδη στο νεοκλασικό κτίριο, που άλλοτε στέγαζε το Γαλλικό Ινστιτούτο Πειραιά. Το Ίδρυμα τρέχει σειρά εκπαιδευτικών προγραμμάτων, στα οποία μετέχουν περί τους 30.000 ενδιαφερόμενοι τον χρόνο τόσο στην έδρα του όσο και σε σχολεία της περιφέρειας (η αρχή έγινε στα πυρόπληκτα του 2007, αλλά προστέθηκαν και απομακρυσμένες περιοχές: Γιάννενα, Έβρος, Φωκίδα, Σαμοθράκη). Επίσης προγράμματα «δεύτερης ευκαιρίας» έχουν προωθηθεί σε φυλακές όπως των Θηβών, του Κορυδαλλού ή του Αυλώνα (ανηλίκων). Δυο διαδικτυακές πύλες – Travelogues και Topos Text- αποτελούν προβολή της προσέγγισής του στην σημερινή τεχνολογική εποχή.

Το Ίδρυμα Ευγενίδου, που έχει ταυτισθεί με το (ήδη ψηφιακό) Πλανητάριο που λειτουργεί μαζί με σειρά εκπαιδευτικών προγραμμάτων στην Λεωφόρο Συγγρού λίγο πριν το Δέλτα, ξεκίνησε το 1956 με βάση δωρεά του εφοπλιστή Ευγένιου Ευγενίδη με σκοπό «να συμβάλει στην εκπαίδευση νέων Ελληνικής ιθαγένειας στο επιστημονικό και τεχνικό πεδίο». Πιστεύοντας βαθύτερα στην αξία της τεχνικής εκπαίδευσης, ο Ευγενίδης και η αδελφή του Μαριάνθη Σίμου, προώθησαν προγράμματα εκπαίδευσης τεχνικού περιεχομένου, ιδίως με έμφαση στα επαγγέλματα της θάλασσας. Εγχειρίδια ναυτικής εκπαίδευσης με την στήριξη του Ιδρύματος χρησιμοποιούνται σε όλο τον κλάδο των ναυτικών σπουδών.