Ο θερμότερος Σεπτέμβριος

Του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Η Κυβέρνηση Μητσοτάκη – και οι φαινομενικά ισχνοί μηχανισμοί που στρατεύονται στην εξωτερική πολιτική της – δικαιούται να θεωρεί ότι στο άτυπο Συμβούλιο των υπουργών Εξωτερικών της περασμένης εβδομάδας (και στο συνολικότερο περιβάλλον πιέσεων: εδώ ανήκει το τηλεφώνημα – σάντουιτς Τραμπ, σε Μητσοτάκη-Ερντογάν-Μητσοτάκη) τα πήγε όσο καλά γινόταν, με δεδομένη την περιορισμένη ωρίμανση των «Ευρωπαϊκών». Ίσως και … λίγο καλύτερα!

Αυτή η επιτυχία στον χώρο των διπλωματικών χειρισμών, που ήρθε να συμπληρώσει τις διμερείς τοποθετήσεις (ιδίως από Γαλλία/Μακρόν: «η Τουρκία καταλαβαίνει μόνο από πράξεις». από Ισραήλ/επιτετραμμένος στην Άγκυρα: «Δεν έχουμε πρόθεση να εγκαταλείψουμε την συμφωνία [ΑΟΖ] με την Κύπρο ή να υπογράψουμε οποιαδήποτε συμφωνία με την Τουρκία») οι οποίες συνόδευσαν κινήσεις στρατιωτικού χαρακτήρα στην Ανατολική Μεσόγειο, θα ήταν βέβαια σφάλμα να παραπλανήσει. Σίγουρα δεν θάπρεπε με τίποτε να δημιουργήσει ψευδαίσθηση «ασφαλείας».

Ο Σεπτέμβριος που ανοίγεται μπροστά μας, με τις Τουρκικές δηλώσεις με ευκαιρία και την «Εορτή της Νίκης» (της 30ης Αυγούστου) που σήμανε πριν 98 χρόνια για την Ελλάδα την Μικρασιατική τραγωδία, υπόσχεται/απειλεί να είναι ο θερμότερος όλων των εποχών. Στο τέλος του βρίσκεται η Κορυφή της ΕΕ (24-25/9) όπου θα συζητηθούν συνολικά οι ΕυρωΤουρκικές σχέσεις και όπου – αν δεν υπάρξει εξέλιξη στις Τουρκικές συμπεριφορές – θα υπάρξει ουσιαστική τοποθέτηση των «27» επί πλέγματος κυρώσεων προς την Άγκυρα. Η τοποθέτηση Ερντογάν – μετά την ανακοίνωση των Ευρωπαϊκών θέσεων – ότι «όσοι προσπαθούν να βγάλουν την χώρα μας εκτός Ανατολικής Μεσογείου είναι οι ίδιοι που προσπάθησαν πριν ένα αιώνα να προχωρήσουν σε κατοχή της πατρίδας μας», δείχνει κάτι σημαντικό: ότι ασφαλώς στην εσωτερική του πολιτική σκηνή, όμως και προς την διεθνή κοινότητα, η Άγκυρα προσπαθεί και θα προσπαθήσει την δική της αναθεωρητική διεκδικητικότητα να την αντιστρέψει/μεταφράσει σε άμυνα κατά των Ελληνικών κινήσεων. Το γεγονός και μόνο αυτό, δείχνει πώς οι Ελληνικές (και Κυπριακές) κινήσεις απέδωσαν.

Το ΤΙ απέδωσαν, βέβαια, θέλει προσοχή στην ερμηνεία. Και καλύτερο σημείο για να ισορροπήσουμε τα πράγματα δεν υπάρχει από την δήλωση Μέρκελ, όπως αυτή έγινε την ώρα που ήδη προχωρούσε η σύνοδος των ΥΠΕΞ των «27». Ήταν η πιο επίσημη και η πιο θεσμική αναγνώριση. «Ολοι, ως Κράτη-μέλη της ΕΕ, έχουμε ασφαλώς την υποχρέωση να λάβουμε πολύ σοβαρά υπόψη μας τα δικαιώματα και τα ζητήματα που θέτουν οι Έλληνες φίλοι μας […] και να τους στηρίξουμε». Δύσκολα θα φανταζόταν κανείς σαφέστερη δήλωση στήριξης! Διαβάστε όμως και το τέλος φράσης της Μέρκελ: «[…] και να τους στηρίξουμε σε όσα έχουν δίκιο». Στήριξε, αλλά σε εκείνο που θα κριθεί ότι «οι φίλοι μας οι Έλληνες» έχουν δίκιο.

Θέλει μεγάλη υπευθυνότητα ο χειρισμός της Ελληνικής κοινής γνώμη στον θερμό Σεπτέμβριο που έρχεται, για αυτήν ακριβώς την ισορροπία που χρειάζεται να συνειδητοποιηθεί.

Διαβάζοντας την λίστα των μέτρων και κυρώσεων (γιατί ΑΥΤΗΝ την φορά, μνημονεύονται κυρώσεις που θα βρίσκονται στο τραπέζι της Κορυφής των «27» τον Σεπτέμβριο…) που κατετέθηκε στην άτυπη Σύνοδο των ΥΠΕΞ από τον Χοσέπ Μπορρέλλ, βλέπει κανείς μεν ορισμένα περιγραφικά μέτρα όπως «καταχώριση των πλοίων που εμπλέκονται σε παράνομες ερευνητικές δραστηριότητες της Τουρκίας» (πρόκειται για τα πολύτιμα support vessels) ή όπως «ενίσχυση των καταχωρίσεων για ενέργειες της Τουρκίας σε θαλάσσιες ζώνες Κύπρου και Ελλάδας σε υφιστάμενο καθεστώς κυρώσεων κατά Τουρκίας» (επέκταση των άνευρων μέτρων στην περίπτωση Κύπρου). Βλέπει όμως και πιο αιχμηρές αναφορές, όπως για «τομεακές κυρώσεις, προμήθειες υλικού για έρευνες στον ενεργειακό τομέα»), για «απαγόρευση δανεισμού προς Τουρκία από κρατικές τράπεζες της ΕΕ» (ακούγεται βαρύ, αλλά… κρατικές τράπεζες πλην KfW και CNC ποιες υπάρχουν;…) καθώς και για «ενδεχόμενο μείωσης Ευρωπαϊκών κονδυλίων προς Τουρκία». Η τελευταία αναφορά στην λίστα Μπορρέλλ, εκείνη για την «δυνατότητα εξέτασης απαγόρευσης ταξιδιών σε ορισμένα πρόσωπα/travel ban», έχει ρητή αναφορά σε «περίπτωση μη-συμμόρφωσης της Τουρκίας μέχρι τον Σεπτέμβριο», δηλαδή έχει ρητή χρονική πρόβλεψη…

Ενδιάμεσο συμπέρασμα: το Ευρωπαϊκό χαρτί παίχτηκε από την Ελλάδα. Και απέδωσε αυτά. Πέρασμα από «μέτρα» σε «κυρώσεις». Αναφορά πεδίων. Κατάστρωση καταλόγου εναλλακτικών εις διάθεσιν των αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων των «27». Χρονικός ορίζοντας, τώρα, η Κορυφή Σεπτεμβρίου. Βέβαια, λίγη αυτοσυγκράτηση στις εκφράσεις θα χρησίμευε: τελεσίγραφο/ultimatum προς την Τουρκία δεν είναι τίποτε από τα παραπάνω! Αν κάτι, επιτυχία της Ελληνικής πλευράς ήταν ότι, σε επίπεδο ΥΠΕΞ, δεν αναφέρθηκαν παράλληλα με τα επαπειλούμενα μέτρα/κυρώσεις και οι συζητούμενες θετικές πρόνοιες για την συνέχιση των Ευρωτουρκικών σχέσεων, σε μια λογική συνολικού οδικού χάρτη/roadmap: αυτά, έμειναν για την Κορυφή.

Έτσι, λοιπόν, μπαίνουμε στον θερμότερο Σεπτέμβριο πολλών-πολλών χρόνων. Όπου όλα τα παραπάνω θα συνεκτιμηθούν ως προς την αποτελεσματικότητά τους με τις εξελίξεις επί του πεδίου. «Επί του πεδίου»: με κινήσεις πολεμικών πλοίων και αεροσκαφών, με ΝAVTEX, με ασκήσεις με πραγματικά πυρά, με σεισμικές έρευνες εδώ και γεωτρήσεις εκεί, με απειλές και αντιπαραθέσεις «στην κόψη». Ακούγεται σοκαριστικό αυτό, εν σωτηρίω έτει 2020, αλλά έτσι είναι.