Κράτος και πολιτική στην Ελλάδα του 20ού αιώνα

Επιμέλεια: Γιάννης Βούλγαρης, Κώστας Κωστής, Σωτήρης Ριζάς

 

Συλλογικό έργο με συνεισφορές 27 πολιτικών επιστημόνων, μελετητών των διεθνών σχέσεων, ιστορικών, νομικών, οικονομολόγων κ.ο.κ., και με ενδιαφέρουσα συντονιστική λειτουργία του τρίο Γ. Βούλγαρη (του οποίου είναι η εισαγωγή), Κ. Κωστή (που οδηγεί τα συμπεράσματα) και Σ. Ριζά, λειτουργεί ως εγχείρημα αναζήτησης/αυτογνωσίας, με επίκεντρο την επίδραση του κρατικού φαινομένου στην πορεία της Ελλάδας στον κεντρικό γι’ αυτήν 20όαιώνα. Υπό κάποια έννοια, αποτελεί μια στοχευμένη συνεισφορά στην κυλιόμενη συζήτηση –που δεν έγινε τελικά όσο επιδιώχθηκε– για τα 200 χρόνια Ελληνικού Κράτους. Αν είναι αλήθεια ότι η Ελλάδα «θα βρεθεί στην επόμενη δεκαετία ή εικοσαετία απέναντι στην ανάγκη να κάνει επιλογή ανάμεσα σε ανάπτυξη, παγκοσμιοποίηση/συμμετοχή στη ζώνη του ευρώ και δημοκρατία», τότε η διδαχή, οι πικρές εμπειρίες, οι βιωμένες αναζητήσεις του 20ού αιώνα είναι ένας οδηγός.

Η γνήσια μεταιχμιακή φάση στην οποία βρισκόμαστε –ιδίως μετά τη δεκαετία των Μνημονίων, ήδη με δεδομένη και την επίδραση της κρίσης από την πανδημία του κορονοϊού– δεν «κληρονόμησε» μόνον ακανθώδη προβλήματα από τον 20ό αιώνα· κουβαλάει και όλη την πραγματικότητα του κοινωνικού μετασχηματισμού και των αναζητήσεων θέσης της στο διεθνές σύστημα, με βάση τα οποία η Ελλάδα έζησε τον καθοριστικό αυτό αιώνα. Αιώνα «τόσο αντιφατικό και πολυδιάστατο, ώστε οι απόπειρες ερμηνευτικής ενοποίησής του να εγείρουν αμέσως αντιρρήσεις»: η εισαγωγική αυτή παρατήρηση ανήκει στον Γιάννη Βούλγαρη. Στην καίρια γεωπολιτική διάσταση (παρούσα από την ίδια τη γέννηση του Ελληνικού Κράτους) ήρθε να προστεθεί η δύσκολη κυοφορία των πειθαρχιών του κρατικού φαινομένου (με όλη την έξωθεν επιβολή), συν η πάντοτε παρούσα δυσχέρεια μετάπλασης της σχέσης των Ελλήνων με την εξουσία/με τις εξουσίες σε μηχανισμό προόδου, ή τουλάχιστον σε συντελεστή κοινής πορείας.

Ο ρόλος της ιδεολογίας/των ιδεολογιών· η λειτουργία των οικονομικών επιλογών· η βαρύτητα των γεωπολιτικών οριζουσών· η ανασφαλής σχέση Κράτους και κομμάτων με την (προσγειωμένη στην ελληνική πραγματικότητα) δημοκρατία· η όχι-πάντα-ειρηνική εξέλιξη των σχέσεων του Ελληνικού Έθνους με το Ελλαδικό Κράτος· η συνεχώς επανερχόμενη διερεύνηση του πού τελικά ανήκει ο Έλληνας/η Ελλάδα (διόλου παράξενο, το «ανήκομεν εις την Δύσιν» περισσότερο ως αίτημα και ευχή παρά ως διαπίστωση και βεβαιότητα ειπώθηκε από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή). Τα μικρά δοκίμια του τόμου καλύπτουν όλες αυτές τις πτυχές με αρκετή ποικιλία προσεγγίσεων, ακόμη και διακριτές διαφορές ιδεολογικής/πολιτικής κλίσης: ωστόσο κατορθώνουν να λειτουργήσουν ως συνολική πρόταση ανάγνωσης της συναρπαστικής –εν τέλει–πορείας της Ελλάδας στον δύσκολο αυτό 20ό αιώνα.

Ο αναγνώστης που θα διατρέξει τις σελίδες αυτού του βιβλίου, αν μάλιστα διασπάσει την κατάταξη των συνεισφορών σε θεματικές ενότητες και το διαβάσει (και ξαναδιαβάσει) διαγώνια και ανασυνθέτοντας, θα έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία.

 

Ο μεγάλος μετασχηματισμός: Κράτος και πολιτική στην Ελλάδα του 20ού αιώνα, Επιμέλεια: Γιάννης Βούλγαρης, Κώστας Κωστής, Σωτήρης Ριζάς, Εκδόσεις Πατάκη/Διαδρομές ιστορίας, Αθήνα 2021, σελίδες 716, τιμή εκδότη: 32 ευρώ