Οικονομική Επιθεώρηση, Σεπτέμβριος 2020, τ. 998
ΑΝΑΛΥΣΗ του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Από τα μέτωπα του κορονοϊού και της οικονομίας μέχρι την παρ’ ολίγον ανάφλεξη των ελληνοτουρκικών

Σχεδόν δεν χωρούν στον ορίζοντα της αντίληψης μιας πιεσμένης κοινής γνώμης –κι ας έχει μάθει η ελληνική κοινή γνώμη από υπέρθερμα καλοκαίρια…– τα συνωθούμενα γεγονότα του φετινού καλοκαιριού.

Ακόμη και οι απουσίες γεγονότων (παράδειγμα: ο μη ανασχηματισμός των αρχών Αυγούστου, που μετά από μακρά κυοφορία εισέφερε μόνον την προσέλευση του Πάνου Τσακλόγλου στο καίριο χαρτοφυλάκιο της Κοινωνικής Ασφάλισης και την αναβάθμιση του Νίκου Παπαθανάση στο επίσης σημαντικό της Βιομηχανίας, με παράλληλο ψαλίδισμα των αρμοδιοτήτων Γιάννη Βρούτση και Αδώνιδος Γεωργιάδη) είχαν τη σημασία τους. Άλλωστε, μια πρόσκαιρη –μάλλον– απουσία, εκείνη των ματαιωμένων διερευνητικών επαφών Ελλάδας-Τουρκίας μετά την υπογραφή ελληνο-αιγυπτιακής συμφωνίας για την οριοθέτηση ΑΟΖ, βρίσκεται εντελώς στο κέντρο της βαρύτερης ακολουθίας γεγονότων: εκείνης που αφορά την ένταση στα ελληνοτουρκικά σε φόντο συνολικής γεωπολιτικής αστάθειας.

Η επανεκκίνηση της πανδημίας Covid-19

Ενώ όμως και τα γεωπολιτικά ασφαλώς προηγούνται σε βαρύτητα, αλλά και τα της οικονομίας έχουν καθοριστική σημασία, εκείνο το αποτύπωμα που –πρώτο– αφήνει στην αντίληψη του μέσου ανθρώπου το καλοκαίρι που μας πέρασε είναι εκείνο που αφορά την πανδημία του κορονοϊού. Ενώ, δηλαδή, όλοι μπήκαμε στον Ιούλιο μιλώντας για εμβόλια και θεραπείες (και είναι αλήθεια ότι η έρευνα προχώρησε ταχύτατα και η ανάδειξη θεραπευτικών πρωτοκόλλων έκανε μεγάλα βήματα, οι δε φάσεις προόδου για τα εμβόλια επιταχύνθηκαν εντυπωσιακά), ενώ το πολύ-πολύ συζητούσαμε για το «δεύτερο κύμα» φθινόπωρο-χειμώνα, ο Αύγουστος μας επιφύλαξε ανώμαλη προσγείωση. Και ήδη επικίνδυνη – πολλαπλά.

Μέσα σε τρεις εβδομάδες είχαμε περίπου όσα κρούσματα είχαμε στη βασική φάση της πανδημίας. Εγκατασταθήκαμε σε άνω των 200 κρουσμάτων, επί μέρες. Οι εντατικές απέκτησαν πάλι ζήτηση, οι διασωληνώσεις πλήθυναν. Περιπτώσεις όπως του Πόρου, της Πάρου/Αντιπάρου, της Μυκόνου, της Χαλκιδικής οδήγησαν σε νέες εκδοχές όχι μεν lockdown αλλά σημαντικών περιορισμών τύπου curfew. Που, όταν επεκτάθηκαν και στην Αθήνα, με κλείσιμο της εστίασης-αναψυχής στις 12 το βράδυ, ήδη και σε αρκετές περιοχές της Βόρειας Ελλάδας (Πέλλα, Πιερία) και τη Λέσβο, δημιούργησαν ένα ουσιαστικότατο «πάγωμα». Μέχρι και ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιστρατεύθηκε για έκκληση προς όσους επιστρέφουν από διακοπές να επιλέξουν μόνοι τους περιορισμό κινήσεων και επαφών τους. Η υπόθεση του ανοίγματος των σχολείων δεν άργησε να λάβει διαστάσεις όχι απλώς ηράκλειου άθλου, αλλά επεκτεινόμενης αντιπαράθεσης «αρμοδίων», δασκάλων/καθηγητών, συνδικαλιστών, γονέων.

Ενώ πρόσθετο μέτωπο άνοιξε γύρω από τη μάσκα στα σχολεία (από ποια ηλικία; πού; με τι ευθύνες;), αλλά και για τη μάσκα γενικότερα. Θα ζήσουμε ως φαίνεται μέρες «μάσκας»/«αντιμάσκας». Η ένταση όμως αυτή κινδυνεύει να υπονομεύσει και τη συζήτηση για τα εμβόλια, όπου είχε επιτευχθεί μια «υποχώρηση» της αντι-εμβολιαστικής κίνησης, μέχρις ότου… π.χ. η AstraZeneca, της οποίας μάλλον θα δοκιμάσουμε πρώτα το εμβόλιο, ζήτησε επισήμως περιορισμό της νομικής της ευθύνης σε περίπτωση παρενεργειών, και τούτο τη στιγμή που στις ΗΠΑ ο Ντόναλντ Τραμπ κατήγγειλε την FDA ότι καθυστερεί την έγκριση του εμβολίου Οξφόρδης/AstraZeneca που ο ίδιος θέλει να επισπευσθεί για πριν από τις αμερικανικές εκλογές του Νοεμβρίου. Τίποτε που να χτίζει εμπιστοσύνη… Η ανάγκη να υπάρξει συγκρατημένη προσέγγιση της νέας φάσης της Covid-19 «με συνεργασία των επιχειρήσεων με την κυβέρνηση, με συνεννόηση με τις πολιτικές δυνάμεις και με φορείς εργαζομένων και εργοδοτών», σύμφωνα με την υπόδειξη Ηλία Μόσιαλου, δεν δείχνει να αναγνωρίζεται.

 

 

 

Τα δύσκολα αρχίζουν με την προσπάθεια αναθέρμανσης της οικονομίας

Η επιδείνωση στο μέτωπο της πανδημίας, υγειονομικά, φέρνει μπροστά πιο γρήγορα τα προβλήματα σε επίπεδο οικονομίας. Η αγωνιώδης προσπάθεια να «κρατηθεί» ο τουρισμός ούτε στην αρχή της σεζόν πέτυχε (το α΄ 6μηνο έμειναν οι τουριστικές εισπράξεις κάτω από τα 600 εκατ. ευρώ, έναντι των 5,4 δισ. του αντίστοιχου διαστήματος του 2019: στοιχεία από την Τράπεζα της Ελλάδας), ενώ ο τρόπος με τον οποίο «σκόνταψε» ο Αύγουστος υγειονομικά μετά την αρχική διαφημιστική καμπάνια περί πλήρους ασφάλειας, με την Ελλάδα να μπαίνει σε κόκκινες λίστες χωρών όπως η Φινλανδία ή η Νορβηγία (καραντίνα στην επιστροφή), τη δε καθοριστική TUI να σταματάει κρατήσεις, υπονόμευσε τις προοπτικές του φθινοπώρου.

Είναι ασφαλώς θετικό το ότι η εξασφαλισμένη για την ώρα ρευστότητα –τα +/- 35 δισ. του μαξιλαρακιού (τα μισά όντως διαθέσιμα), συν η συνεχιζόμενη πρόσβαση στις διεθνείς αγορές– επιτρέπει διαδοχικά κύματα μέτρων στήριξης, επιχειρήσεων και εργαζομένων. Πάντως, ο ίδιος ο υφυπουργός Οικονομικών Θόδωρος Σκυλακάκης εξηγούσε –και εν όψει ΔΕΘ– ότι τα σχεδιαζόμενα μέτρα περαιτέρω μείωσης της φορολογίας θα χρειαστεί να παραμείνουν μέχρι τη λήξη της υγειονομικής κρίσης. Για την ώρα, η έμφαση είναι στη στήριξη, με δημοσιονομικούς πόρους.

Πριν από μερικούς μήνες/προ-Covid, ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξηγούσε ότι «στα ζητήματα που αφορούν τον κόσμο της εργασίας αποτυπώνονται οι ιδεολογικές διαφορές», για να ακούσει από τον Αλέξη Τσίπρα το «η ανάπτυξη της οικονομίας θα έρθει μέσα από τη συρρίκνωση των δικαιωμάτων της εργασίας […] με απορρύθμιση της αγοράς εργασίας, με άρση προστατευτικών διατάξεων για τους εργαζομένους και τελικά μείωση του μέσου μισθού», ενώ τη Φώφη Γεννηματά να αναφέρεται στο «νέο μεγάλο πρόβλημα που είναι “οι εργαζόμενοι φτωχοί” […] με την αντιμετώπιση της ανεργίας από τη λειτουργία της αγοράς».

Με την προετοιμαζόμενη τώρα ανακοίνωση πρόσθετων μέτρων (η ακριβής διατύπωση ήταν «για τη στήριξη του κόσμου της εργασίας και της πραγματικής οικονομίας»), με την υπεράσπιση του διστακτικού προγράμματος ΣΥΝ-εργασία και της χρηματοδοτικής στήριξης όσων βρίσκονται σε αναστολή, ή πάλι της επέκτασης των επιδομάτων ανεργίας, επιδιώκεται από κυβερνητική πλευρά να δοθεί εικόνα μέριμνας για τα εργασιακά: «Το πρόγραμμά μας δεν αφήνει κανέναν ακάλυπτο». Ενώ από τα έδρανα της αντιπολίτευσης συνεχίζουν οι αναφορές σε αποσάθρωση, αν μη κατάρρευση των εργασιακών δικαιωμάτων.

Ήδη, το Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ (Ιούλιος 2020, δηλαδή με την πραγματικότητα της Covid ριζωμένη στην οικονομία) διατυπώνει την ανησυχία μήπως «το διττό σοκ προσφοράς και ζήτησης που προκάλεσε το lockdown» μετατραπεί, επιμηκυνόμενο, «σε μετασχηματισμό του εξωγενούς υγειονομικού σοκ σε ενδογενή υφεσιακή διαδικασία».

 

 

 

Το εκκρεμές από φόβους θερμού επεισοδίου σε μεσολάβηση για διάλογο

Ως εντελώς ιδιαίτερο φόντο σ’ αυτά τα προβλήματα λειτουργεί η γεωπολιτική ένταση στην περιοχή, που για μας επικεντρώνεται στην παρ’ ολίγον ανάφλεξη των ελληνοτουρκικών. Την ώρα που σύρονται οι γραμμές αυτές, μετά από διαδοχικές φάσεις όξυνσης που έφεραν Ελλάδα και Τουρκία στο όριο θερμού επεισοδίου –η πρόσκρουση φρεγατών και το κυνηγητό υποβρυχίων τέθηκαν υπόψη συνόδων των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ καθώς και των δομών ασφαλείας– γινόταν και πάλι προσπάθεια από πλευράς ΕΕ/γερμανικής προεδρίας να επανασυνδεθεί το νήμα κάποιου είδους διαλόγου Ελλάδας-Τουρκίας.

Η ψηφισμένη ήδη στα Κοινοβούλια των δύο χωρών συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ Ελλάδας/Αιγύπτου, σε αντιπαράθεση με την αντίστοιχη διεκδίκηση του MOU Τουρκίας/Λιβύης, είναι η μία πραγματικότητα. Η τουρκική αναθεωρητική διεκδικητικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, μετά από συμβολικές κινήσεις άλλης τάξεως (τζαμί η Αγια-Σοφιά, ύστερα και η Μονή της Χώρας), ήδη δε και μετά από νέες αποκτήσεις συστοιχιών S-300 από τη Ρωσία, δεν επιτρέπει αισιοδοξία – όσο κι αν συμμερίζεται την τοποθέτηση (στο προηγούμενο τεύχος της Ναυτεμπορικής) της Ντόρας Μπακογιάννη ότι «στην εξωτερική πολιτική ούτε υπήρξε ούτε υπάρχει η λογική “δεν συνομιλώ με κάποιους”».