Περί Ευρωπαϊκών αξιών – στην πράξη

 

Τόλμημα, στην Ελλάδα του 2019, να οργανωθεί μια συζήτηση για τις Ευρωπαϊκές αξίες – μάλιστα με την εξειδίκευση του θέματος σε Προκλήσεις και Προοπτικές – καθώς μπορεί οι Ευρωεκλογές να βρίσκονται σε απόσταση αναπνοής, μπορεί η Κυβέρνηση/ο ΣΥΡΙΖΑ να αναζητά με Ευρωπαϊκή αγκύρωση την στροφή-επέκτασή του προς την Κεντροαριστερά, μπορεί η Αξιωματική Αντιπολίτευση/η Ν.Δ. να προσπαθεί να μην της γυρίσει επικίνδυνα αρνητικά η παράδοση του Ευρωπαϊκού κόμματος (τώρα που στο Μακεδονικό έλαβε μια θέση απολύτως «απέναντι»),όμως το ενδιαφέρον για «Ευρωπαϊκή συζήτηση» παραμένει ισχνό. Προσχηματικό. Στην ευρύτερη κοινή γνώμη, απόν.

Το τόλμημα αυτό, πάντως, έκανε το Ινστιτούτο για την Μεσόγειο του EPLO, φέρνοντας μαζί Παύλο Τσίμα, Τζώρτζη Παγουλάτο, Μαριλένα Κοππά και Λουκά Τσούκαλη για διαφορετικές προσεγγίσεις σ’ αυτήν την θεματική. Γιατί μπορεί οι Ευρωπαϊκές αξίες όπως τις απαρίθμησε ο οργανωτής Γ. Βαρουξάκης να είναι από κοινού αναγνωρισμένες – Ελευθερία, Δημοκρατία, Κράτος Δικαίου, Θεμελιώδη Δικαιώματα – και μάλιστα να έχουν αποκρυσταλλωθεί στα κριτήρια της Κοπεγχάγης, πλην όμως οι προκλήσεις που έχουν τελευταίως αναδυθεί στην Ευρωπαϊκή συζήτηση, τόσο με την απογείωση του Ευρωσκεπτικισμού (αν μη του αντιΕυρωπαϊσμού σε ορισμένες χώρες) όσο και λόγω εξωγενών παραγόντων (απομάκρυνση των ΗΠΑ από το φιλελεύθερο consensus) καθιστούν ακριβώς την πορεία προς τις κάλπες του Μαΐου αληθινή αναμέτρηση στο πεδίο των αξιών. Άμα, δηλαδή, τις βλέπει κανείς ειλικρινά, στην πράξη…

Στην τοποθέτηση του Παύλου Τσίμα, η έμφαση δόθηκε στο ότι ακριβώς στις Ευρωεκλογές του Μαΐου υπάρχουν ισχυρές πιθανότητες – με την υποχώρηση των Χριστιανοδημοκρατών/ΕΛΚ και των Σοσιαλδημοκρατών, οι οποίοι παγίως συνεργάζονται έως τώρα στο Ευρωκοινοβούλιο και έδιναν ενιαία πλατφόρμα στην ΕΕ – δεύτερη δύναμη να αποτελέσουν αθροιστικά οι (τρεις, ανόμοιες) Ευρωσκεπτικιστικές ομάδες. Ενώ, δε, υπάρχει μια μικρή ανάκαμψη των φιλο-Ευρωπαϊκών τοποθετήσεων της κοινής γνώμης, οι πολιτικές δυνάμεις να εγκατασταθούν στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση. Επεσήμανε ο Τσίμας το παράδοξο, ενώ τα αιτήματα προστασίας από την παγκοσμιοποίηση, ή πάλι αντίθεσης στην μετανάστευση, δεν γίνεται να βρουν «λύση» παρά μόνο μέσα από υπερεθνικές προσεγγίσεις, όμως η αντανακλαστική κίνηση είναι να αναζητηθεί καταφύγιο σε εθνική αναδίπλωση.

Ο Τζ. Παγουλάτος αναζήτησε στην διεύρυνση των ανισοτήτων, τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε εθνικό επίπεδο (αλλ’ ακόμη και στο εσωτερικό του επιχειρηματικού κόσμου) τα χρόνια της παγκοσμιοποίησης και ήδη της οικονομικής κρίσης, την ρίζα μη-ορθολογικών προσεγγίσεων οι οποίες τείνουν να επικρατήσουν. Θύμισε ότι κύμα Ευρωσκεπτικισμού είχε υπάρξει και την δεκαετία του ΄80, που όμως υποχώρησε (βέβαια, τότε, υπήρξαν πολιτικές για την καταπολέμηση και των περιφερειακών ανισοτήτων -Πακέτα Ντελόρ – και των εργασιακών/κοινωνικών-Κοινωνικό Ταμείο). Πάντως για τον Παγουλάτο το πλέον προβληματικό στοιχείο είναι ότι οι νεότεροι δεν δείχνουν πλέον εμπιστοσύνη στην πολυκομματική δημοκρατία: ένα 55% των νέων στην Ιταλία προσβλέπουν στον «ισχυρό ηγέτη». Ενώ και η επιμονή της Ευρώπης στο ανεπίστροφο της ολοκλήρωσης δίνει αντίστροφες αντιδράσεις – όρα Brexit.

Η Μαριλένα Κοππά δεν δίστασε να πει το «Πάσχει η Δημοκρατία στην Ευρώπη», με μια αντίθεση του εμείς/εσείς να έχει δημιουργήσει γύρω από το ταυτοτικό και το αντιφιλελεύθερο έναν νέο, σταθερά ισχυροποιούμενο πόλο. Γι’ αυτήν, η αδυναμία της Ένωσης να προχωρήσει σε βαθύτερες μεταρρυθμίσεις και η εξαΰλωση του Κέντρου σε Ευρωπαϊκό επίπεδο (αλλά και μια αίσθηση ήττας, υποχώρησης μετά το σοκ του Brexit) θα κάνουν τις Ευρωεκλογές πεδίο αποτύπωσης νέων ισορροπιών.

Για τον Λουκά Τσούκαλη, η ίδια η συνειδητοποίηση του τι αποτελεί φιλελεύθερη δημοκρατία (δηλαδή οι περιορισμοί της άσκησης εξουσίας της πλειοψηφίας, η αποδοχή θεσμικών αντίβαρων και του κράτους δικαίου) έχει πάει πίσω στα χρόνια μας. Η άνθηση κομμάτων και κινημάτων που αμφισβητούν αυτό που θεωρούμε «Ευρωπαϊκές αξίες» , η επικράτηση της ισχύος του συνόλου έναντι του ατόμου ή πάλιν ο εθνικισμός (με έμφαση όμως και στην κοινωνική πολιτική) είναι φαινόμενα που δεν πρέπει να χώνονται κάτω από το χαλί. Η ταχύτητα αλλαγής φέρνει ανασφάλεια, ακόμη και φόβο (εκείνων που δεν κατορθώνουν να ανταπεξέλθουν). Εκεί δε που υπήρξαν μεγάλες ανισότητες στην Δύση – Μεγ. Βρετανία, ΗΠΑ  εκεί σημειώθηκαν και οι μείζονες εκρήξεις – Brexit, Τραμπ.Το θέμα, για τον Τσούκαλη, δεν είναι η διάγνωση αλλά η στροφή προς αντιμετώπιση των βαθύτερων φαινομένων. Όπως όμως έχει δείξει η υπόθεση του μεταναστευτικού/προσφυγικού, αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο στην πράξη, πάλι.

Κατακλείδα: μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και ζωηρή συζήτηση. Όμως… το πάνελ αποτελούσε κάτι σαν 15-20% των ανθρώπων στην αίθουσα του εκπληκτικά αναπαλαιωμένου κτιρίου του EPLO στην οδό Πολυγνώτου/στην Ρωμαϊκή Αγορά στην Πλάκα. Αποθαρρυντικό.