Προκόπης Παυλόπουλος για Ελευθέριο Βενιζέλο

 

Στην χθεσινή παρουσίαση του – σημαντικού από πολλές πλευρές – βιβλίου του Νίκου Παπαδάκη για τον Ελευθέριο Βενιζέλο (ο Ν. Παπαδάκης, Γενικός Διευθυντής του Ιδρύματος Βενιζέλου στα Χανιά, είναι άοκνος μελετητής του φαινομένου του μεγάλου Κρητικού πολιτικού) το πάνελ των παρουσιαστών συνδύαζε την ιστορική γνώση και την προσέγγιση πολιτικής επιστήμης: Κώστας Κωστής, Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Ηλίας Νικολακόπουλος. Οπότε, το γεγονός ότι την βραδιά έκλεισε ομιλία του Προέδρου της Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλου θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι είχε περίπου εθιμοτυπική διάσταση. Ή έστω ότι ήταν απόδοση τιμής.

Όμως οι τοποθετήσεις Παυλόπουλου πήγαν πολύ παραπέρα. Δεν θα σταθούμε στο ότι με μεγάλη προσοχή (και σαφήνεια, σημαντικό τέτοιες μέρες!) στάθηκε με αφορμή την διαδρομή Ελευθερίου Βενιζέλου και στο πάντα καυτό μέτωπο της Συνθήκης της Λωζάνης, αλλά και στην γενικότερη υπόθεση της εφαρμογής/της δεσμευτικότητα του διεθνούς δικαίου.

Θα δώσουμε, αντιθέτως, κάποια άλλα στοιχεία ομιλίας Παυλόπουλου – εκείνα που προσέγγισαν το φαινόμενο Ελευθερίου Βενιζέλου ως ηγέτη. Δείτε τα, αξίζουν: Στάθηκε πρώτα-πρώτα στο στοιχείο της «βαθιάς μόρφωσης και λόγιας συγκρότησης» που εξαρχής παρακολουθούσε τον Βενιζέλο (μέχρι να μπορεί να μεταφράσει Θουκυδίδη από το πρωτότυπο, τα δύσκολα χρόνια της εξορίας…), που όμως συνδυαζόταν με επίγνωση της ζωής, της καθημερινότητας των ανθρώπων. Στάθηκε εν συνεχεία στην διάσταση της ωρίμανσης του Βενιζέλου μέσα από το καμίνι των συγκρούσεων, των μεγάλων και βαρύτατων αποφάσεων, από τα καίρια χρόνια του Κρητικού Αγώνα, μέχρις αργότερα των Βαλκανικών και του Παγκοσμίου Πολέμου –και τούτο χωρίς ποτέ να σβήσει το προσηνές του χαρακτήρα του.

Χειρίστηκε ο Παυλόπουλος με μαεστρία το πώς, στην πολυτάραχη διαδρομή του, στάθηκε ο Βενιζέλος προσηλωμένος στην αρχή της λαϊκής κυριαρχίας, στην δημοκρατική λειτουργία – ώστε να «περισώζονται» εκ του αποτελέσματος και οι περίοδοι εκείνες όπου βρέθηκε να παρεκκλίνει, με κινηματικές λογικές και πρακτικές. Προπάντων, όμως ανέδειξε τον πυρήνα της ηγετικότητας, που έγκειται στο να μην ακολουθεί κανείς το λαϊκό ρεύμα, αλλά να ανοίγει δρόμους/να λαμβάνει θέσεις: αυτό αναδεικνύει και η αναμέτρησή του με το πλήθος στην Πλατεία Συντάγματος το 2010, όπου ο κόσμος απαιτούσε «Συντακτική!» αλλά ό ίδιος έμεινε σταθερός στην Αναθεωρητική. (Η οποία, βεβαίως, λειτούργησε ως Συντακτική στην πράξη – αλλ’ αυτή είναι άλλη ιστορία).

Αυτό, ο Παυλόπουλος το ανέδειξε ως στοιχείο αντίδρασης του Βενιζέλου προς τον λαϊκισμό, ως απόδειξη του ότι ο ηγέτης οφείλει να ηγείται/να τραβά μπροστά και όχι να ακολουθεί/να έπεται των προτιμήσεων του λαού. Την διάσταση αυτή, η ανάλυσή του την έδεσε με άλλες δυο πτυχές του χαρακτήρα του Βενιζέλου: πρώτα την ικανότητά του να δίνει όραμα (πλην όμως όχι με την λογική της ουτοπίας ή της χίμαιρας), κι εδώ συνέδεσε με τις επιλογές του στην διεθνή σκηνή (τις οποίες παραλλήλισε – αρκετά αναμενόμενο! – με την Ευρωπαϊκή προοπτική κατά Καραμανλή: ήταν και η μέρα όπου ο Γιουνκέρ είχε πει τον καλό του λόγο για τα Ελληνοτουρκικά…).

Κι έκλεισε ο Πρ. Παυλόπουλος την διαδρομή αυτή με την δευτερη αναφορά, στο «περίσσευμα ψυχής» Βενιζέλου, στην ικανότητά του να προσπερνά τα πάθη – να λειτουργεί ως «διαχρονικός Κινκινάτος», ακόμη και όταν περιθωριοποιούνταν – με κορύφωση τον άτυπο, σωτήριο ρόλο του όταν κλήθηκε χωρίς επίσημη ιδιότητα να περισώσει (αυτός, αρχιτέκτονας της Συνθήκης των Σεβρών) ό,τι μπορούσε να περισωθεί μετά την Μικρασιατική Καταστροφή με την Συνθήκη της Λωζάννης.

Μια κατάθεση με την παραδοσιακή, πρότυπη λογική του testimonial/της μαρτυρίας/της αναφοράς στον Γκρέκο.