Η διαχείριση του πελώριου Πετρελαϊκού Ταμείου Επενδύσεων της Νορβηγίας αρχίζει να περιπλέκεται

Ο Νικολάι Τάνγκεν διαθέτει περίεργα προσόντα για διαχειριστής του μεγαλύτερου κρατικού Ταμείου Επενδύσεων του κόσμου. Πέρα από την καριέρα του στα χρηματοπιστωτικά, ο σημερινός επικεφαλής της Διαχειριστικής Εταιρείας Επενδύσεων της Norges Bank (ΝBIM), που έχει την ευθύνη για το Πετρελαϊκό Ταμείο Επενδύσεων της Νορβηγίας, κατέχει πτυχία Ιστορίας της Τέχνης, Οικονομικών και Κοινωνικής Ψυχολογίας. Πολλοί Νορβηγοί εκτίμησαν τις κατά καιρούς δημόσια διατυπωμένες σκέψεις του Ν. Τάνγκεν σε θέματα όπως η ηγεσία, οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων και η διεπιστημονική μάθηση την πρώτη χρονιά που βρέθηκε στο πηδάλιο της NBIM. Ωστόσο, το έργο του στον πελώριο κουμπαρά 1,4 τρισεκατομμυρίων δολαρίων της Νορβηγίας είναι βέβαιο ότι θα δυσκολέψει αισθητά στα επόμενα χρόνια.

Στον Ν. Τάνγκεν έριξε ήδη τους προβολείς της δημοσιότητας η δύσκολη διαδικασία ορισμού του, καθώς υπήρξε ενδεχόμενο σύγκρουσης συμφερόντων με το hedge fund AKO Capital, του οποίου ο ίδιος ήταν ιδρυτής. Μετά από μήνες έντονης δημόσιας αντιπαράθεσης, μεταβίβασε τη μετοχική συμμετοχή του σε μη κερδοσκοπικό ίδρυμα προτού αναλάβει το πηδάλιο της NBIM.

Αφού λοιπόν, πρώτα, κατέβαλε ένα σημαντικό τίμημα προκειμένου να αναλάβει τη θέση του, ο Ν. Τάνγκεν δείχνει αποφασισμένος να σημαδέψει με την παρουσία του το Ταμείο Επενδύσεων της Νορβηγίας. Από το ξεκίνημα ήδη της θητείας του, εξήγγειλε τρεις προτεραιότητες: επικοινωνία, ανάπτυξη δεξιοτήτων του προσωπικού και επίτευξη αποδόσεων. Η επικοινωνία του με τα μέσα ενημέρωσης είναι πολύ πυκνότερη απ’ όσο των προκατόχων του, προκειμένου η λειτουργία του NBIM να καταστεί πολύ πιο διαφανής. Τον Ιανουάριο το NBIM άρχισε να δημοσιοποιεί το πώς θα ψηφίζει στις ετήσιες Γενικές Συνελεύσεις εταιρειών όπου συμμετέχει – 5 ημέρες πριν από τη διαδικασία των εν λόγω Γ.Σ. Παραλλήλως όμως, η δημοσιότητα που δημιουργήθηκε γύρω από τον διορισμό του οδήγησε σε κατακόρυφη άνοδο των αιτήσεων για πρόσληψη στο ΝΒΙΜ· επίσης, έχει προσληφθεί αθλητικός ψυχολόγος, με αποστολή να στηρίζει την ψυχολογική ανθεκτικότητα των υπαλλήλων του Ταμείου στις κυκλικές διακυμάνσεις των αγορών.

Σίγουρα, όμως, εκείνο που μετράει περισσότερο είναι οι αποδόσεις που καταγράφει το Ταμείο Επενδύσεων. Η αποστολή του ΝBIM όσον αφορά την επενδυτική προσέγγιση και την κατανομή των συμμετοχών του σε μετοχές και ομόλογα καθορίζεται από το Υπουργείο Οικονομικών. Διαχρονικά, η κατανομή αυτή κινήθηκε αυξητικά προς την κατεύθυνση των μετοχών, για να φθάσει σήμερα στο 70% (βλ. Διάγραμμα). Οι ροές εσόδων που πραγματοποιεί το Ταμείο χρηματοδοτούν περί το ¼ του ετήσιου προϋπολογισμού της Νορβηγίας. Μέχρι στιγμής, οι αποδόσεις πήγαν καλά: στο πρώτο 6μηνο του 2021 το Ταμείο κατέγραφε σε ετήσια βάση απόδοση 9,4% (αν και στο γ΄ 3μηνο της χρονιάς προέκυψε μόλις 0,1% βελτίωση έναντι του προηγούμενου 3μήνου). Από την εποχή του αρχικού σχηματισμού του ως Πετρελαϊκό Ταμείο Επενδύσεων, το ΝΒΙΜ αποδίδει –κατά μέσον όρο– 0,25% περισσότερο (σε ετήσια πάντα βάση) από παγκόσμιο δείκτη μετοχών και ομολόγων.

Ο Ν. Τάνγκεν διαθέτει αξιόλογα περιθώρια χειρισμών στο πλαίσιο της αποστολής που του έχει καθοριστεί. Το ίδιο το πελώριο μέγεθος του Ταμείου σημαίνει ότι ακόμη και μικρές κινήσεις μπορεί να αποφέρουν μεγάλες διαφορές στις αποδόσεις σε απόλυτα μεγέθη. Για πολλά χρόνια αυτός ο κουμπαράς επενδύσεων ακολουθούσε μια λογική επένδυσης σε χρηματιστηριακούς δείκτες: κατείχε –κατά μέσον όρο– 1,4% κάθε εταιρείας ανά τον κόσμο που ήταν εισηγμένη σε Χρηματιστήριο. Όμως, τον περασμένο Απρίλιο, ο Ν. Τάνγκεν ανακοίνωσε ότι εφεξής η έμφαση θα δοθεί σε μια ενεργότερη επενδυτική στρατηγική που αποκαλείται «αρνητική επιλογή». Η στρατηγική αυτή προνοεί ώστε να πωλούνται εκείνες οι συμμετοχές σε εταιρείες που φαίνεται ότι φέρουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Επιδιώκει επίσης να ενισχύσει την ελεγκτική ομάδα λογιστών του Ταμείου, ώστε να αποκλεισθούν οι περιπτώσεις απάτης. (Ακόμη και προτού αναλάβει ο Ν. Τάνγκεν, το ΝΒΙΜ είχε έξυπνα απαλλαγεί από τη συμμετοχή του στη γερμανική εταιρεία πληρωμών Wirecard, η οποία κατέρρευσε όταν αποκαλύφθηκε τρύπα στον ισολογισμό της.)

Ο Ν. Τάνγκεν, ο οποίος εξηγεί ότι προγραμματίζει τη ζωή του σε προσεκτικές φάσεις σαν να ήταν οργανωτικός κομμουνιστής, θεωρεί ότι θα παραμείνει σε αυτή τη δουλειά επί 5 χρόνια. Η συνέχεια της τωρινής θητείας του είναι πιθανό να τον φέρει αντιμέτωπο με πολλές προκλήσεις. Ο μεγαλύτερος πονοκέφαλος γι’ αυτόν είναι ο πληθωρισμός, που είναι αναμενόμενο να πλήξει την αξία και του χαρτοφυλακίου σταθερού εισοδήματος και του μετοχικού μέρους των τοποθετήσεων του Ταμείου. Στο μέλλον διαγράφεται μια σκοτεινή περίοδος χαμηλών αποδόσεων, πράγμα που εντείνεται από το γεγονός ότι οι πολιτικοί δεν θέλουν και τόσο να επενδύει το Ταμείο σε αδιαφανή στοιχεία ενεργητικού μη εισηγμένα σε Χρηματιστήρια – όσο κι αν αυτού του είδους οι τοποθετήσεις αποδίδουν καλύτερα σε πληθωριστικές περιόδους.

Οι χαμηλότερες αποδόσεις, παράλληλα με μια πιο ενεργή στρατηγική επενδύσεων, μπορεί να φέρει περιπλοκές στην επικοινωνιακή διαχείριση. Ο Έσπεν Χένρικσεν της Νορβηγικής Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων του Όσλο ανησυχεί μήπως η συνεχής τριβή του Ν. Τάνγκεν με το κοινό λειτουργήσει ως περίσπαση σε μια «προσέγγιση βαθύτερου αναστοχασμού με βάση αξίες, κατά τη διαχείριση των τοποθετήσεων του Ταμείου». Η μεγάλη πολιτική και χρηματοοικονομική επιτυχία του ΝΒΙΜ οφείλεται –κατά τον Έ. Χένρικσεν– στο ότι ουσιαστικά ακολούθησε για τόσο μεγάλο διάστημα μια de facto λογική επένδυσης σε δείκτες. Μια ενεργότερη στρατηγική, θεωρεί, θα εκθέσει το κρατικό Ταμείο Επενδύσεων σε περισσότερες επικρίσεις.

Σύμφωνα με την Κάρεν Θόρμπερν της Νορβηγικής Σχολής Οικονομικών Επιστημών, ένας άλλος κίνδυνος είναι η ανάμειξη των πολιτικών στη λειτουργία του Ταμείου. Μέχρι τώρα, οι πολιτικοί αρκούνταν να αφήνουν το Ταμείο στην ησυχία του, ώστε να κερδίζει χρήματα. Όμως η κεντροαριστερή κυβέρνηση της Νορβηγίας, που ανέλαβε την εξουσία τον Σεπτέμβριο, δείχνει να ακολουθεί διαφορετική λογική. Στην πρώτη μετεκλογική συνέντευξη, ο πρωθυπουργός Γιόνας Γκαρ Στέρε χαρακτήρισε το Ταμείο «πολιτικού χαρακτήρα» καθώς ανήκει στον νορβηγικό λαό και την εντολή διαχείρισης την παρέχει το Κοινοβούλιο.

Το κυβερνών κόμμα έχει καταστήσει σαφείς τις προθέσεις του να ενθαρρύνει το ΝΒΙΜ να κινηθεί περισσότερο προς την κατεύθυνση περιορισμού, στο χαρτοφυλάκιό του, των συμμετοχών που σχετίζονται με εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Αυτό συνδυάζεται καλά με την επιθυμία του Ν. Τάνγκεν να λειτουργεί ως υπεύθυνος επενδυτής – ενώ δεν υπάρχει λόγος να θέσει σε κίνδυνο τις αποδόσεις του Ταμείου. Ο κίνδυνος όμως είναι η ανάμειξη της πολιτικής στη διαχείριση να μην περιοριστεί σ’ αυτό, και να επεκταθεί πλήττοντας ακριβώς τις αποδόσεις.

Τελικά, εκείνα τα μαθήματα σε ψυχολογική ανθεκτικότητα μπορεί να αποδειχθούν πολύτιμα στον Ν. Τάνγκεν τα επόμενα χρόνια.