«Συζητώντας για την Ευρώπη»

 

Ένα πυκνό σε θέματα και συζητήσεις 3ήμερο διοργανώθηκε από το ΗΑΕC/Ελληνο-Αμερικανικό Κολλέγιο, με χορηγό επικοινωνίας την «Καθημερινή» και με τιτλοφόρηση «Εurope in Discourse: Agendas of Reform».

Σχεδόν αυτονόητα ορισμένα θέματα, όπως η ολοκλήρωση της ΟΝΕ ή οι σχέσεις Ελλάδας-ΕΕ συμπληρώνοντας με την ΕυρωΑτλαντική διάσταση ή και μια ματιά στις σχέσεις Ευρώπης-Ισλάμ. Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όμως είχαν πιο αιχμηρές/εις βάθος απόπειρες προσέγγισης: υπό πολλές οπτικές γωνίες τα θέματα λαϊκισμού ή διαπολιτισμικών εγχειρημάτων, αναπαραστάσεων της «Ευρώπης» ή της «Κρίσης χρέους» στην κοινή γνώμη, λειτουργίας των Μέσων κοινωνικής δικτύωσης ή προβολής των ΓαλλοΓερμανικών σχέσεων ή ακόμη του Brexit στην πολιτική χωρών όπως η Ελλάδα. Σε αντίστοιχα κεντρική θέση η αναζήτηση βιωσιμότητας στα θέματα αξιών μέσα στην ταραχή του Προσφυγικού/Μεταναστευτικού, ή πάλι αποκρυπτογράφησης του (Γερμανικού) στον liberalismus. Σαφώς κάτι το ευρύτερο από το «Συζητώντας για την Ευρώπη» όπως το έχουμε συνηθίσει.

Όμως, ήδη το ξεκίνημα του 3ημέρου με τις κεντρικές τοποθετήσεις – του Επιτρόπου Δημήτρη Αβραμόπουλου και ύστερα, διασταυρωμένα, του Μιχαήλ Κρισανόφκι (Πολωνού, Παν/μιο του Όρεμπρο και του Λίβερπουλ) και του Γιώργου Πρεβελάκη (της Σορβόννης) με συντονιστή τον Τάκη Ιωακειμίδη, έδωσε μιαν αναπάντεχη ευκαιρία να δει κανείς – στα σοβαρά – τι μπορεί να είναι μια μη-επιδερμική συζήτηση για τις επιλογές της «Ευρώπης», σήμερα.

Η τοποθέτηση Αβραμόπουλου, έτσι όπως ερχόταν με φόντο την άτυπη Κορυφή του Σάλτσμπουργκ για το Μεταναστευτικό (σε φόντο ασφάλειας: αυτονόητο αφού η Αυστριακή Προεδρία διοργάνωνε!…) και για την προώθηση του Brexit, είχε την αναμενόμενη ευγενική διάσταση προβληματισμού και ανησυχίας, αλλά με ισχυρή διάσταση καθησυχαστικότητας και «Η Ευρώπη μεριμνά». Σιγά-σιγά, την ίδια στιγμή, καταστάλαζε στο μυαλό όσων παρακολουθούν το πώς η αυστηρή θεσμική λειτουργία/η διαφύλαξη της «κλειστής» λειτουργίας του Κοινοτικού Δικαίου απέκλεισε την αναζήτηση οποιωνδήποτε ελαστικών λύσεων για το Brexit. Με συνέπεια το Λονδίνο να άγεται σε αδιέξοδο, ένα Brexit-χωρίς-συμφωνία να μην μπορεί να αποκλειστεί. Ταυτόχρονα η ανυπαρξία γνήσιας δεσμευτικότητας των κανόνων που έως τώρα επιχείρησαν να ρυθμίσουν το Μεταναστευτικό οδήγησαν στο «δεν έγιναν επαρκείς υποχωρήσεις» στην Κορυφή του Σάλτσμπουργκ.

Μπροστά σ’ αυτήν την τυπικά «Ευρωπαϊκή» παρουσίαση Αβραμόπουλου, η προσέγγιση του Μιχάλ Κρισανόφσκι στο πώς βιώθηκε η έννοια «κρίση» (από την χρηματοπιστωτική/οικονομική μέχρι εκείνην του Μεταναστευτικού/κρίση ταυτοτήτων) από την Ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, καθώς και πώς όχι απλώς αξιοποιήθηκε η υπαρκτή κρίση αλλά και πώς συνειδητά κατασκευάσθηκε ως απειλή προκειμένου να λειτουργήσει ως καταλύτης πολιτικών κινητοποιήσεων, υπήρξε πολύτιμη. Και τούτο γιατί, χτίζοντας στο παράδειγμα της Γερμανίας, της Μεγ. Βρετανίας μπροστά στο Brexit, κι ακόμη περισσότερο της Πολωνίας (η πρώτη δέχθηκε εκατοντάδες χιλιάδες προσφύγων/μεταναστών, η δεύτερη είχε μεν μεταναστευτικό, αλλ’ όχι αυτής της περιόδου/της κρίσης της Συρίας η τελευταία δέχθηκε μερικές δεκάδες – όχι δεκάδες χιλιάδες, απλώς δεκάδες!) και στις λειτουργίες του Τύπου αλλά και των χειριστικών πολιτικών, άφησε να φανεί ποιο θα είναι το διακύβευμα της πορείας προς τις Ευρωεκλογές του ερχόμενου Μαρτίου. Δεν είναι μόνο/δεν είναι τόσο οι εκδοχές λαϊκισμού, είναι η «κανονικοποίηση του αποκλεισμού» εκείνο που κινδυνεύει να οδηγήσει την Ευρώπη του αύριο. Ανομολόγητα, σταδιακά, αλλά αποτελεσματικότατα.

Από διαφορετική άκρια έπιασε το επιχείρημα ο Γιώργος Πρεβελάκης. Υιοθετώντας τον ευρηματικό τίτλο «A room with a view»/ Δωμάτιο με θέα, που τον επεξήγησε ως «Η Ευρώπη και η θάλασσα», επανέφερε την συζήτηση στην πρόκληση της ανοιχτής ή κλειστής Ευρώπης. Εκείνης που δημιουργήθηκε μέσα από το άνοιγμα (δια της θάλασσας) στο διεθνές εμπόριο αλλά και την διεθνή επικοινωνία (δια των ανθρώπινων ροών αλλά και της κίνησης των ιδεών), ή αντίθετα μέσα από την τάση στροφής στο εσωτερικό της (με την πρόκληση της αυτάρκους ανάπτυξης και την προσήλωση στην δική της ιδεολογική παραγωγή). Η αντίθεση της βρετανικής φιλελεύθερης σκέψης με τον Γερμανικό ordoliberalismus φανερή: για τον Πρεβελάκη, αντί να θεωρεί τον εαυτό της ήπειρο (που… δεν είναι: ο Ντε Γκολ είχε μιλήσει άλλωστε για «μικρό ακρωτήρι, στην άκρια της μεγάλης Ευρασιατικής μάζας»), καλύτερα θα ήταν η Ευρώπη να έβλεπε τον εαυτό της ως ένα ανοιχτό στον κόσμο αρχιπέλαγος.

Στην συζήτηση που ακολούθησε φάνηκαν ακόμη σαφέστερα οι διαφοροποιήσεις ανάμεσα στην αυτάρεσκα κλειστή Ευρώπη (που φθάνει να θεωρεί το Brexit ως ευκαιρία ομογενοποίησης, την επενδυτική παρουσία της Κίνας,/τον OBOR ως απειλή κοκ) και την Ευρώπη του ανοίγματος τον κόσμο (που της δίνει έναν ρόλο συνέχισης των δικών της παραδόσεων ανοιχτής σκέψης).