Συμφωνία για ΑΟΖ με Ιταλία: η αρχή μιας (μακράς) πορείας, Ανατολικά

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Έχοντας μπροστά μας το δεδομένο της συμφωνίας Ιταλίας-Ελλάδας για καθορισμό/οριοθέτηση ΑΟΖ – η οποία, βέβαια, χρειάζεται να ολοκληρώσει την νομική της διαδρομή (επικύρωση στην Βουλή) και να εφαρμοσθεί χωρίς τραντάγματα στην πράξη (π.χ. αλιεία), πράγμα όμως που, με δεδομένο το προφίλ των δυο χωρών, δεν θα πρέπει ένα δημιουργήσει πρόβλημα – είναι ήδη πολύ ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι, σε διάστημα ωρών, διαμορφώθηκε μια ευρύτερη συναίνεση για θετική αξιολόγησή της. Τα κυβερνητικά έδρανα ευφράνθηκαν (όχι αναγκαστικά απλή υπόθεση: δείτε την συνέχεια), τα φίλια μέσα ενημέρωσης χειροκρότησαν (ακόμη πιο προβλεπτό), όμως και από την αντιπολίτευση (πάντως ΣΥΡΙΖΑ και ΚΙΝΑΛ) υπήρξε συνολικά θετική υποδοχή (παρά την κριτική που ακούστηκε, ιδίως από τον πρώην ΥΠΕΞ Νίκο Κοτζιά, ο οποίος ωστόσο αισθάνθηκε τόσο πιεσμένος από τον δικό του χώρο ώστε… να διερωτηθεί /παραπονεθεί πόσα περιθώρια κριτικής υπάρχουν πια).

Πέρα από τις Ελληνικές θετικές αξιολογήσεις της ΙταλοΕλληνικής συμφωνίας για την ΑΟΖ, ευθύς εξαρχής υπήρξαν καλοδεχούμενες έξωθεν τοποθετήσεις. Και από πλευράς Βρυξελλών, κυρίως όμως από ΗΠΑ  – όπου και ο Αμερικανός Πρέσβυς στην Αθήνα Τζέφρι Πάιατ υπήρξε απόλυτα υποστηρικτικός («υπόδειγμα για τις διακρατικές σχέσεις», «όλα τα νησιά έχουν τα ίδια δικαιώματα με την ηπειρωτική χώρα»), αλλά και ο βοηθός υφυπουργός Εξωτερικών Μάθιου Πάλμερ , ο οποίος ωστόσο δεν παρέλειψε να εκφράσει γενικότερη ανησυχία για τα ΕλληνοΤουρκικά. (Δεν διέλαθε της προσοχής κανενός η τηλεφωνική συνομιλία Τραμπ-Ερντογάν για τα θέματα Ανατολικής Μεσογείου, προ ημερών. Ούτε η δυσάρεστα ανοίκεια δημόσια παρέμβαση του Τούρκου υπουργού Αμύνης Χουλουσί Ακάρ σχετικά με το πόσο «μαθηματικά δεν συμφέρει την Ελλάδα να πολεμήσει με την Τουρκία». Παρέμβαση που θυμίζει δυσάρεστη ανάλογη διατύπωση, που υποτίθεται ότι είχε υπάρξει σε συνάντηση Τραμπ-Μητσοτάκη…).

Πώς περάσαμε από την οριοθέτηση ΑΟΖ στο Ιόνιο στην αναφορά στα ΕλληνοΤουρκικά και το κλίμα τους; Είναι σαφές ότι η συμφωνία Ιταλίας-Ελλάδας για την ΑΟΖ, ιδιαίτατα με την επιβεβαίωση στην νομική πράξη ότι τα νησιά έχουν θαλάσσιες ζώνες (η αρχή είναι θεσπισμένη στο Δίκαιο της Θάλασσας, αλλ’ η εφαρμογή πάντα χρησιμεύει) ενισχύει τις Ελληνικές θέσεις στην άλλη πλευρά του χάρτη – Αιγαίο και Ανατ. Μεσόγειο. Υπ’ αυτήν την έννοια η συμφωνία πέρα από το αυτονόητο θετικό στοιχείο ότι… υπάρχει!, δημιουργεί και καλύτερες προοπτικές για ανάλογη προσπάθεια συμφωνία περί ΑΟΖ με την Αίγυπτο. Εκεί, θα υπήρχε πλέον μείζον διπλωματικό πλεονέκτημα – και γι αυτό πολλές ευχές θα συνοδεύουν τον ΥΠΕΞ Νίκο Δένδια (ο οποίος εδικαιούτο να δείχνει ενθουσιασμό για την συμφωνία Ιταλίας-Ελλάδας, όμως δεν είναι βέβαιο ότι διάλεξε την πιο  εύστοχη διατύπωση – προχθές – όταν εξήγησε δημόσια ότι με την συμφωνία αυτή «μεγαλώσαμε την Ελλάδα», ενώ απλώς εφαρμόσαμε Διεθνές Δίκαιο επί του πεδίου). Σημαντική και η ελπιζόμενη αναβίωση των ελπίδων για διαπραγμάτευση ΑΟΖ με Αλβανία, όμως η ουσία βρίσκεται στο Κάιρο.

Ακριβώς γι αυτό, θεωρούμε ότι το πιο σημαντικό με την συμφωνία Ιταλίας-Ελλάδας είναι ο ρεαλισμός που δείχτηκε. Πώς; Με την φαινόμενη αποδοχή ότι στην χάραξη των θαλασσίων ζωνών, τα μικρονήσια όπως οι Διαπόντιες Νήσοι ή οι Στροφάδες μπορούν να διαθέτουν περιορισμένη επήρεια στην διαμόρφωση των θαλασσίων ζωνών, ακολουθώντας διευθέτηση υφαλοκρηπίδας του 1977. Όταν κάποτε έρθει η ώρα συμφωνίας ΑΟΖ με Λιβύη – κάτι που, όπως έχουμε παίξει τα διπλωματικά χαρτιά μας και τώρα, και παλιότερα όμως, δεν φαίνεται κάτι κοντινό (και όχι μόνο λόγω του ΤουρκοΛιβυκού MOU) –  αυτού του είδους ο ρεαλισμός όχι τόσο για την Γαύδο, όσο για άλλα μικρονήσια θα αποδειχθεί αναγκαίος. (Αν είχε προϋπάρξει, οι σχέσεις με Λιβύη θα μπορούσαν να είχαν δώσει πολύ παλιότερα αποτέλεσμα). Κυρίως, όμως, παίρνοντας τώρα την ευθύνη για αυτή την οριοθέτηση στο Ιόνιο, η Κυβέρνηση δίνει στον εαυτό της στήριγμα αν χρειαστεί η διαπραγμάτευση με Αίγυπτο να αφορά μερικό μόνο καθορισμό ΑΟΖ, ώστε το Κάιρο να αποφύγει να αναμειχθεί –  όπως είναι σαφές ότι επιθυμεί – στην βαριά συζήτηση για το Καστελόριζο και το σύμπλεγμα νησίδων του. Τόσο σ’ αυτό το επίπεδο, όσο και σε εκείνο των δικαιωμάτων αλιείας προς Ιταλούς αλιείς – με την «διαφυγή» σε Ευρωπαϊκή ρύθμιση αλλά και με θέσπιση ορίων στα παραδοσιακά δικαιώματα/ευχέρειες αλίευσης – η επιλογή της συμφωνίας Ιταλίας-Ελλάδας θα είναι πολύτιμη, άμα κάποτε φθάσει η ώρα των θαλάσσιων ζωνών σε Ανατολική Μεσόγειο. Όπου όλοι «κοιτάζουν» προς τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων (όσο κι αν τώρα οι πάντες πάγωσαν τις κινήσεις τους – πλην Τουρκίας), πλην όμως προσχηματικά θα δούμε πολλές άλλες συζητήσεις να ξεκινούν προκειμένου  να μπλοκάρουν κάθε εξέλιξη.

Καλή τύχη, λοιπόν, στην επίπτωση της συμφωνίας για την ΑΟΖ Ιταλίας-Ελλάδας – επίπτωση πολιτική/διπλωματική, εννοείται – προς Ανατολάς. Και ευχές να παραμείνει σχετικά σταθερό το μέτωπο στήριξης των στοιχείων αυτής της συμφωνίας στην Ελλάδα, καθώς δεν θα είναι ο Νίκος Κοτζιάς ή η «Ελληνική Λύση» τα βασικά φυτώρια αμφισβήτησης, αλλά το εσωτερικό των ίδιων των μεγάλων κομμάτων, ιδίως δε της κυβερνώσας Ν.Δ.

Το βλέπουμε, άλλωστε αυτό οσάκις ακούγεται καν η λέξη «Χάγη» ή ανάλογοι δικαιοδοτικά μηχανισμοί στην δημόσια συζήτηση.