Όταν τα μέτωπα διαδέχονται το ένα το άλλο

 

Οικονομική Επιθεώρηση, Σεπτέμβριος 2021, τ. 1010

Ανάλυση του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

 

Και ενώ όλοι είχαν ετοιμαστεί να περάσουν εκτονωτικά τις –τόσο αναγκαίες– διακοπές, με «τα μπάνια του λαού» (Ανδρέας Παπανδρέου) να υπαγορεύουν ανακωχή στο πολιτικό σύστημα, με τον Αύγουστο να υπόσχεται απουσία ειδήσεων (Ουμπέρτο Έκο), ή έστω με το μεγάλο ελληνικό καλοκαίρι να περιορίζεται σε προβλέψεις για την τουριστική κίνηση και στην παρακολούθηση της εξέλιξης της μετάλλαξης «Δέλτα» στο μέτωπο του κορονοϊού, προέκυψε η τρομερή εμπειρία των πυρκαγιών του φετινού Αυγούστου. Και διεκδίκησε –με τρόπο απόλυτο– την προσοχή, όπως την είχε διεκδικήσει και η εμπειρία των πυρκαγιών του 2007 στην Ηλεία, ή η ακόμη φρικτότερη του 2018 στο Μάτι.

Στην κορύφωση της φετινής περιόδου πυρκαγιών –μετά από ακραίο καύσωνα, προάγγελο καταστροφής– που αφάνισε τη Βόρεια Εύβοια, που έκαψε Πάρνηθα και κατοικημένα προάστια σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων από το Σύνταγμα, που πίεσε την Ηλεία (σώθηκε εν πολλοίς χάρις στα μάτια του διεθνούς κοινού, που δεν θα «επέτρεπε» να καεί η Άλτις ή ο Λόφος του Κρόνου – προστασία που δεν είχε π.χ. η Εύβοια…), ο Κυριάκος Μητσοτάκης, που επιχείρησε προς στιγμήν να μείνει «εκτός κάδρου» αλλά διέγνωσε –σωστά– ότι κάτι τέτοιο χειροτέρευε την πρόσληψη της κρίσης από την υπερπιεσμένη κοινή γνώμη, κατέθεσε σε αρχική του τοποθέτηση μια πολύτιμη ατάκα: «Τα δύσκολα είναι μπροστά μας». Με τη φράση εκείνη, ίσως υποσυνείδητα, αποτύπωσε και την επόμενη μέρα.

Οπλισμένη με τη φρίκη της εκατόμβης του Ματιού, η κυβέρνηση του Αυγούστου 2021 δικαιούται να επικαλείται –μέσα στην πικρή αναποτελεσματικότητα των προσπαθειών πυρόσβεσης, μέσα στην προβληματική επικοινωνία/σιγή ασυρμάτου την κρίσιμη περίοδο πλην Χαρδαλιά– τις αποτελεσματικές εκκενώσεις και τα SMS του 112. Δικαιούται επίσης να επικαλείται ότι, με δεδομένη την έκταση της καταστροφής, διατήρησε σε σχετική λειτουργία βασικές υποδομές (ηλεκτροδότηση, ύδρευση) στον αστικό ιστό, οι οποίες είχαν λυγίσει π.χ. στον χιονιά του Φεβρουαρίου 2021. Όμως ο κοινωνικός τραυματισμός παραμένει, η αίσθηση εγκατάλειψης δεν αποσύρεται εύκολα. Η –άνευ προηγουμένου– παραγγελία Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου για διεξαγωγή έρευνας για «σκόπιμη οργανωμένη εγκληματική δραστηριότητα» απαιτεί αποτελέσματα, αν είναι να μην λειτουργήσει ως μετάθεση της συζήτησης. Η, μετά αφωνία ημερών, επιλογή του πρωθυπουργού –επίσης σωστή– να ζητήσει (σε «δηλώσεις», όχι νέο «διάγγελμα») συγγνώμη από τους πολίτες «για τις όποιες αδυναμίες υπήρξαν» και να υποσχεθεί απόδοση ευθυνών οφείλει να μεταφρασθεί σε κάτι απτό. (Σίγουρα, το μπρος-πίσω με τις παραιτήσεις βαθμοφόρων δεν έδειξε αντανακλαστικά σοβαρότητας.) Το κυριότερο: σε αντίθεση με το μετά το 2007 και το 2018 διάστημα, να αλλάξει ριζικά η διάσταση της πρόληψης. Όχι φυσικά σε επίπεδο ανακοινώσεων αυτοεπιβράβευσης… Πάντως, η ευθύνη για σοβαρή αποκατάσταση εντείνεται: μετά τη «Μήδεια» του Φεβρουαρίου υποτίθεται ότι έχει νομοθετηθεί διεξοδικό σχέδιο για την αποκατάσταση καταστροφών, φθάνει να μην αποδειχθεί το ίδιο «αποτελεσματικό» όσο και τα σχέδια πυρόσβεσης σε Εύβοια, Αττική, Ηλεία!

Πέραν τούτου, οι πυρκαγιές του 2007 είχε επισήμως υπολογισθεί ότι κόστισαν περί τα 3,5 δισ. ευρώ. Οι τωρινές, αλήθεια, πόσο; Οπωσδήποτε, τα 500 εκατομμύρια που ανακοινώθηκαν για άμεση βοήθεια δεν αποτελούν παρά επίδεσμο ανάγκης. Οι ανακοινώσεις για σχέδιο δράσης πολλών επιπέδων –ιδίως για την Εύβοια– αναμένουν υλοποίηση. Ο τεχνικός, μίνι-ανασχηματισμός στα μέσα Αυγούστου αυτόν τον στόχο κυρίως είχε, τουλάχιστον αυτό υποτίθεται. Πάντως η ανάθεση οργανωτικού ρόλου στον Σταύρο Μπένο, της Καλαμάτας, των ΚΕΠ, και τώρα του «Διαζώματος», ενδιαφέρουσα επιλογή.

Κυρίως όμως: θα τολμήσει η κυβέρνηση να αναδιατάξει το περιβαλλοντικό σκέλος του «Ελλάδα 2.0», ώστε να στρέψει πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης –σοβαρούς πόρους!– στη συνολικά νέα περιβαλλοντική κατάσταση;

Τα μέτωπα της πανδημίας και της οικονομίας συντονίζονται, πάλι

Αυτή η κατάσταση επόμενης μέρας θα είναι ένα μόνο στοιχείο που θα χρειαστεί να προσεγγίσει –σε άλλη βάση από τη σχεδιαζόμενη…– ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη ΔΕΘ που πλησιάζει. Γιατί, για παράδειγμα, η εξέλιξη της πανδημίας συνεχίζεται, με τη μετάλλαξη «Δέλτα» –πρόδηλα πιο μεταδοτική– να μας έχει εγκαταστήσει σε νέα φάση. Ενώ τα στοιχεία για την τουριστική κίνηση του Ιουλίου δίνονταν πιο αισιόδοξα και από τις επίσημες προβλέψεις (γινόταν λόγος για 60% των επιπέδων του 2019, αντί του ελπιζόμενου 45-50%, πάντως πάνω από τα επίπεδα του 2020), ήρθαν πρώτα οι ΗΠΑ, ύστερα και το Ισραήλ, και έθεσαν την Ελλάδα του Αυγούστου 2021 σε βαθύ κόκκινο. Και οι χάρτες του ECDC, άλλωστε, δεν ήταν πιο ευχάριστοι!

Η προσδοκία τείχους ανοσίας βάσει της «Επιχείρησης «Ελευθερία»» δεν βγήκε πέρα.

Μια ματιά στους πλήρως εμβολιασμένους στα μέσα του καλοκαιριού Αυγούστου έδινε την Ελλάδα στο 52,5% του συνολικού πληθυσμού, την Ιταλία στο 54,3%, την Πορτογαλία στο 58,4%, την Ισπανία στο 61,2%, τη Γαλλία στο 54,7%. Λιγότερο ευχάριστη η συγκριτική εικόνα στους εμβολιασμένους με μία δόση: εμείς στο 55,6%, οι Ιταλοί στο 71,8%, οι Πορτογάλοι στο 77,7%, οι Ισπανοί στο 76,8%, οι Γάλλοι στο 72%.

Στις μεγαλύτερες –συνεπώς, πλέον ευάλωτες…– ηλικίες η Ελλάδα είχε περιορισμένη κάλυψη 71,1%, ενώ η «Δέλτα» διεμβολίζει τις μικρές ηλικίες – ανοίγουν και τα σχολεία…

Με τέτοια δεδομένα, πώς ακριβώς θα πορευθούμε το φθινόπωρο; Και πώς θα (ανα)διαμορφωθεί η οικονομική και κοινωνική ζωή; Εδώ κι αν αληθεύει το «τα δύσκολα βρίσκονται μπροστά μας»!… Ένα νέο κύμα ακρίβειας, με αιχμή τους λογαριασμούς ηλεκτρικού και φυσικού αερίου, ήδη όμως και τα ράφια των σούπερ μάρκετ φέρνει προβληματισμούς.

Πάντως, ο δείκτης του οικονομικού κλίματος, όπως μετράται από το ΙΟΒΕ, με τρόπο ευθυγραμμισμένο προς το Εναρμονισμένο Πρόγραμμα της ΕΕ/DG EcFin, βρέθηκε στην Ελλάδα τον Ιούλιο ακόμη ψηλότερα απ’ ό,τι στο α΄ 6μηνο της χρονιάς, σε προ Covid-19 επίπεδα· βέβαια, το ίδιο ίσχυσε και για το σύνολο της Ευρωζώνης και της ΕΕ.

Η βελτίωση στην Ελλάδα προέρχεται από τη βελτίωση προσδοκιών σε όλους τους μετρούμενους επιχειρηματικούς τομείς (βιομηχανία, κατασκευές, λιανικό εμπόριο, υπηρεσίες), ενώ αντίστροφα λειτούργησε η καταναλωτική εμπιστοσύνη. Στην τελευταία αυτή, λειτούργησε ως φαίνεται αρνητικά η αίσθηση υγειονομικής επιδείνωσης από τη μετάλλαξη «Δέλτα» (με τα μέτρα περιορισμού –έστω τοπικά– μέσα στην τουριστική σεζόν, παρατηρεί το ΙΟΒΕ), αλλά και η έντονη βελτίωση που είχε καταγραφεί σε προηγούμενους μήνες (δημιουργώντας φαινόμενο «ξεφουσκώματος» των προσδοκιών). Συγκριτικά, είμαστε στη λιγότερο αισιόδοξη θέση στην ΕΕ μαζί με την Κύπρο, τη Σλοβακία, τη Βουλγαρία.

Πιο ψύχραιμοι/αισιόδοξοι οι επιχειρηματίες. Ειδικότερα, ενισχύονται οι προσδοκίες στις υπηρεσίες· μικρή ενίσχυση των προσδοκιών στο λιανικό εμπόριο· σημαντική βελτίωση στις κατασκευές, ιδίως του ιδιωτικού τομέα· και ενίσχυση –μέχρις μεγίστου επιπέδου 14ετίας– στις εκτιμήσεις για παραγγελίες και για τρέχουσα ζήτηση στη βιομηχανία.

Μην χάσετε από τα μάτια σας, ωστόσο, και τα ελληνοτουρκικά

Οι στροβιλισμοί όλων αυτών των μετώπων θα ήταν, ωστόσο, λανθασμένο –θα ‘λεγε κανείς σχεδόν επικίνδυνο– να κρύψουν τις συνεχιζόμενες προβληματικές εξελίξεις των ελληνοτουρκικών. Όπου, ήδη, η μεγάλη γεωπολιτική αναστάτωση από την αμερικανική αυτοφυγάδευση από το Αφγανιστάν γεννά νέο Προσφυγικό – με την προσπάθεια επαφής Μητσοτάκη/Ερντογάν να προσπαθεί να ξορκίσει ένα ανθρώπινο ρεύμα προς Ευρώπη. Όπου, μετά το σόου Ερντογάν/Τατάρ του φετινού Ιουλίου στην Κύπρο με εργαλείο το άνοιγμα της περίκλειστης περιοχής των Βαρωσίων και την αχνή αντίδραση της διεθνούς κοινότητας, είχαμε μεν ένα καλοκαίρι χωρίς αιχμές σαν το περσινό…

…πλην όμως, είδαμε αναπτυσσόμενο νέο επιθετικό τουρκικό δόγμα σχετικά με το καθεστώς των νησιών του Αιγαίου. Δόγμα που επιχειρεί να συνδέσει αποστρατιωτικοποίηση με κυριαρχία, χωρίς να προκαλεί ακριβώς ταραχή σε Ηνωμένα Έθνη ή ΕΕ. Ενώ, χάριν του ήρεμου καλοκαιρού, ούτε καν η ίδια η Ελλάδα «έκανε θέμα» την υπερδραστηριότητα τουρκικών αλιευτικών, σε στολίσκους δε, εδώ κι εκεί στο Αιγαίο. Παρομοίως την πύκνωση, πάλι, επεισοδίων με θέμα τους χειρισμούς γύρω από τις βάρκες προσφύγων ή/και την έρευνα και διάσωση.

Διόλου αδιάφορους δεν θα ‘πρεπε, τέλος, να μας αφήνουν διάσπαρτα ανά τον διεθνή Τύπο σχόλια –στιγμές-στιγμές σχεδόν θαυμαστικά…– σχετικά με την τουρκική αμυντική βιομηχανία, που εντείνει τους ρυθμούς ανάπτυξής της, προωθεί την παραγωγή UAVs/drones με δυνατότητες παρατήρησης αλλά και επιθετικές, ή πάλι την κάλυψη 70% των γενικών εξοπλιστικών αναγκών της Τουρκίας, από εγχώρια παραγωγή. Η Αθήνα… συζητά ακόμη με τον εαυτό της την κομβικής σημασίας –μετά την απόκτηση των Rafale, είν’ αλήθεια– προμήθεια φρεγατών.