Η επίμονη διεκδίκηση για αντιμετώπιση των φορολογικών παραδείσων δείχνει να φέρνει αποτελέσματα, καθώς οι G7 υιοθέτησαν μια πρωτοποριακή συμφωνία για τη φορολόγηση των πολυεθνικών και   ΟΗΕ φέρεται έτοιμος να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για μια φορολογική σύμβαση

 

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιούλιος 2021, τ. 1008

ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ του Νίκου Παπανδρέου – tulayev@gmail.com

Στις 5 Ιουνίου οι χώρες της G7 ανακοίνωσαν μια πρωτοποριακή συμφωνία για να αυξήσουν τα κρατικά τους έσοδα. Η συμφωνία, που έχαιρε της θερμής στήριξης του προέδρου Μπάιντεν, έχει δύο συνιστώσες. Πρώτον, να εφαρμοστεί επιτέλους ένας ελάχιστος φόρος 15% παγκοσμίως για όλες τις μεγάλες πολυεθνικές. Δεύτερον, ένα μέρος των παγκοσμίων κερδών αυτών των εταιρειών να επιστραφεί σε χώρες όπου δραστηριοποιούνται, ανεξάρτητα από την τοποθεσία της έδρας τους. Η συμφωνία υπολογίζεται ότι θα συγκεντρώσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε νέα φορολογικά έσοδα.

Χρειάζεται ακόμη επίσημη έγκριση και πρέπει να λυθούν πολλές τεχνικές λεπτομέρειες για να εφαρμοστεί. Ωστόσο, η συμφωνία αυτή χαρακτηρίστηκε από τον Άγγλο υπουργό Οικονομικών που προήδρευσε της σύσκεψης ως «σεισμική». Το παράλογο είναι ότι ο συγκεκριμένος υπουργός υπηρετεί την κυβέρνηση μιας χώρας που είναι και αυτή ένας φορολογικός παράδεισος! Η Μεγάλη Βρετανία μάλιστα ευθύνεται για το 10% του συνόλου των διαφυγόντων φόρων (οι Νήσοι Κέιμαν είναι πρώτοι στη λίστα με το 16%…).

Σαν το νερό που ψάχνει τα χαμηλότερα σημεία, έτσι και το κεφάλαιο ρέει προς τους χαμηλούς συντελεστές. Η λογική της πρότασης είναι να μην μπορούν οι τεράστιες επιχειρήσεις τύπου Amazon να ξεγλιστράνε από τον εταιρικό φόρο, στήνοντας την έδρα τους σε χώρες με χαμηλό συντελεστή. Για παράδειγμα, τα τελευταία τρία χρόνια οι φόροι της συγκεκριμένης εταιρείας αντιστοιχούσαν μόνο στο 4% των προ φόρων καθαρών εσόδων, ενώ ο πραγματικός συντελεστής στις ΗΠΑ είναι 21%.

Έχει υπολογιστεί ότι χάνονται κάθε χρόνο σχεδόν 420 δισ. ευρώ λόγω ανισοτήτων στους συντελεστές ανά χώρα. Οι μεγάλες πολυεθνικές μετέφεραν κέρδη αξίας 1,2 τρισ. από τις χώρες όπου τα έβγαλαν και τα μεταφέρουν σε χώρες όπου ο φόρος είναι σχεδόν μηδενικός. Ως προς τους ιδιώτες, αυτοί το 2015 μετέφεραν περιουσιακά στοιχεία αξίας 10 τρισ. ευρώ σε φορολογικούς παραδείσους. Πιστεύω ότι τα έσοδα που χάνονται είναι πολύ περισσότερα από αυτά. Όμως, πώς να το εξακριβώσεις; Οι μεγάλες επιχειρήσεις διαθέτουν έναν στρατό δικηγόρων και λογιστών και δηλώνουν αποτελέσματα έτσι ώστε να μειώνονται οι φόροι που πρέπει να πληρώσουν.

Η πρόταση στηρίζεται στην ιδέα ότι πρέπει να αντιμετωπίσουμε το σύστημά μας ως μια ενιαία παγκόσμια οικονομία, μια παγκόσμια χώρα. Με αυτή τη λογική, πρέπει να εφαρμόζεται μία και μόνη ενιαία φορολογία. Γι’ αυτό το δεύτερο σκέλος της πρότασης κατανέμει το κέρδος και τα φορολογικά έσοδα στις χώρες όπου πραγματοποιείται η πραγματική δραστηριότητα (απασχόληση και πωλήσεις), έτσι ώστε όλοι να έχουν ένα δίκαιο μερίδιο – και όχι στην έδρα της επιχείρησης. Δυστυχώς, το παραπάνω θα εφαρμοστεί για τώρα τουλάχιστον μόνο για ένα πολύ μικρό μέρος των κερδών ενός μόνο μικρού αριθμού πολυεθνικών.

Αυτοί οι στόχοι είναι μια σαφής ένδειξη ότι οι κανόνες της παγκοσμιοποίησης ξαναγράφονται, κάτι που έχει να γίνει από το 1920. Μέχρι πολύ πρόσφατα, ήταν η αντίδραση των Ηνωμένων Πολιτειών που καθυστερούσε την παγκόσμια φορολογική εναρμόνιση. Τώρα ήταν η ίδια η Αμερική που προώθησε τη συμφωνία.

H νέα συμφωνία ενδέχεται να συναντήσει δύο σοβαρές αντιρρήσεις. Οι υποστηρικτές της φορολογικής δικαιοσύνης επικρίνουν το παγκόσμιο ελάχιστο του 15% ως πολύ χαμηλό.

Οι προοδευτικοί αναλυτές τύπου Tax Justice προτείνουν έναν ελάχιστο συντελεστή της τάξης του 25%. Και αυτό επειδή υπολογίζουν ότι ένας τέτοιος υψηλότερος συντελεστής θα μπορούσε να συγκεντρώσει 730 δισ. ευρώ και όχι «μόνο» περίπου 420 δισ. Και παρά το ύψος του συντελεστή (στην Ελλάδα φαίνεται μικρός…), εξακολουθεί να αφήνει πολυεθνικές με τα τρία τέταρτα των μικτών κερδών τους. Επιπλέον, οι φτωχότερες χώρες θα λάμβαναν περίπου 300 δισ. ευρώ τον χρόνο. Η υπάρχουσα πρόταση όμως αφήνει μόλις 90 δισ. ευρώ για τις φτωχότερες, ενώ παίρνουν 140 δισ. οι πλούσιες, δηλαδή πολύ περισσότερα. Τα κρατικά έσοδα από την παγκόσμια φορολογία φαίνεται ότι θα τα μαζέψουν οι συνήθεις ύποπτοι.

Από την άλλη, πολλές αναπτυσσόμενες χώρες θα κρίνουν το παγκόσμιο ελάχιστο του 15% ως πολύ υψηλό! Θα το δουν ως έναν αδικαιολόγητο περιορισμό που θα εμποδίσει την ικανότητά τους να προσελκύσουν επενδύσεις. Η συμφωνία που επιτεύχθηκε από τη G7 φαίνεται να θέλει να απαντήσει και στις δύο αντιρρήσεις, εφόσον η αρχική πρόταση ήταν για συντελεστή 21%.

διαδηλωτές κρατούν πανό που γράφει ότι θέλουμε να δούμε τί φόρο πληρώνουν οι πολυεθνικές

Μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών, μόνο της Ιρλανδίας, με νόμιμο ποσοστό 12,5%, πέφτει κάτω από το προτεινόμενο ελάχιστο. Υπάρχουν όμως μικρές χώρες όπως η Μολδαβία (12%), η Παραγουάη και η Βουλγαρία (10%), το Ουζμπεκιστάν (7,5%) που έχουν ορίσει τα ποσοστά τους ιδιαίτερα χαμηλά για να προσελκύσουν ξένους επενδυτές, τους οποίους θεωρούν ως πηγή ποιοτικών θέσεων εργασίας και προηγμένων τεχνολογιών.

Το τεράστιο μέγεθος των εσόδων που χάνονται κάθε χρόνο αντικατοπτρίζει τον βαθμό στον οποίο οι μεγαλύτερες πολυεθνικές ήταν σε θέση –και επιθετικά πρόθυμες– να εκμεταλλευτούν τους αρχαϊκούς φορολογικούς κανόνες των χωρών του ΟΟΣΑ. Η μονοπωλιακή δύναμη της Amazon και άλλων αντίστοιχων επιχειρήσεων οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ότι εκείνοι βρίσκουν τρόπους να γλιτώνουν φόρους, ενώ οι ανταγωνιστές τους όχι. Έτσι, δημιουργείται ένας άνισος ανταγωνισμός, που κάθε χρόνο ενδυναμώνει τους μεγάλους. Πρέπει τελικά να δούμε πώς ορισμένοι καταφέρνουν να μετατρέψουν τη φορολογία σε ένα όπλο που χρησιμοποιείται για να κατακτήσουν όλο και μεγαλύτερα μερίδια της αγοράς και να αφήσουν πίσω τους τους μικρότερους, εκείνους που δεν μπορούν να μεταφέρουν τα κέρδη τους εκτός συνόρων. Έτσι, στην ίδια χώρα, εταιρείες που κάνουν ακριβώς το ίδιο πράγμα αντιμετωπίζουν διαφορετικές επιβαρύνσεις: η μία δεν πληρώνει σχεδόν τίποτα, ενώ η άλλη όλο το πακέτο.

Ακούγεται ότι τον Σεπτέμβριο ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες θα κηρύξει την έναρξη διαπραγματεύσεων για μια φορολογική σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών. Θα ιδρύσει έναν παγκόσμιο, διακυβερνητικό φορέα για τη θέσπιση φορολογικών κανόνων. Προς το παρόν, η G7 θα πρέπει να χρησιμοποιήσει την άνιση ισχύ του για να προσφέρει το πιο δίκαιο δυνατό αποτέλεσμα.

Το πώς ο νέος παγκόσμιος εταιρικός φόρος θα επηρεάσει τη χώρα μας θέλει μελέτη και είναι νωρίς ακόμη να προβλέψουμε τον αντίκτυπο στην οικονομία μας. Αλλά εφόσον δεν είμαστε ούτε κατά διάνοια φορολογικός παράδεισος, δεν προβλέπω να μας βοηθάει άμεσα η εφαρμογή ενός διεθνούς φόρου του 15%. Οι δικοί μας φόροι είναι πολύ υψηλότεροι από το μίνιμουμ αυτό. Από την άλλη, μπορεί να έχει θετικό αντίκτυπο διά της τεθλασμένης. Εφόσον ο παγκόσμιος φόρος θα προσθέσει έσοδα στις μεγάλες χώρες της ΕΕ, όπως στη Γερμανία, οι εταίροι μας θα έχουν μεγαλύτερη άνεση να μοιράσουν τα ευρωπαϊκά προγράμματα προς τα φτωχότερα μέλη. Τα πρόσθετα έσοδα από τη νέα αυτή συμφωνία μόνο καλό θα κάνει στα έσοδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θα δώσουν νέα πνοή στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό και σε κρατικό δανεισμό. Ορισμένοι ήδη προτείνουν ένα μεγάλο μέρος των εσόδων να πάει στον εμβολιασμό του Τρίτου κόσμου.

Πέραν αυτού, το μέτρο που θα υιοθετήσουν για το παγκόσμιο σύστημα είναι μια σοβαρή απάντηση στην αύξηση της ανισότητας. Απαντά στο αίσθημα της κοινωνίας παγκοσμίως ότι κάτι δεν πάει καλά, εφόσον όλοι βλέπουμε ότι μέσα στην κρίση οι μεγάλοι έγιναν μεγαλύτεροι. Τέτοιες πολιτικές κόβουν και τα φτερά των λαϊκιστών και από τις δύο πλευρές του ιδεολογικού φάσματος.

Ίσως η συζήτηση αυτή μας ωθήσει και εμάς σε μια σοβαρή και όχι πρόχειρη συζήτηση για τα δικά μας φορολογικά στραβά. Στην Ελλάδα εδώ και χρόνια συζητιέται μια σοβαρή απλοποίηση των συντελεστών του στυλ 20-20-20 (εισόδημα, εταιρικό ΦΠΑ), το μοντέλο της Εσθονίας και της Λιθουανίας. Η πρόταση της G7 δείχνει ότι οι σοβαρές φορολογικές μεταρρυθμίσεις μπορούν να εφαρμοστούν, αν υπάρχει η πολιτική βούληση. Το διεθνές σύστημα άργησε μερικές δεκαετίες. Μήπως εμείς κινηθούμε πιο γρήγορα…