Τι μας κρύβουν οι λέξεις

Πώς η νεογλώσσα επηρεάζει τις κοινωνίες μας

Διλήμματα της διεθνούς οργάνωσης

Jean-Paul Fitoussi, Εκδόσεις Πόλις

Αθήνα 2021, σελίδες 248, τιμή εκδότη: 15,50 ευρώ

 

Ένα βιβλίο-αναστοχασμός για το πώς η οικονομική, κοινωνική αλλά εν τέλει και πολιτική προσέγγιση στις καίριες προκλήσεις της εποχής στρεβλώθηκε και οδηγήθηκε στη μονόδρομη σκέψη/pensée unique με τη διανοητική μάχη της γλώσσας. Λέξεις που κάποτε κυριαρχούσαν στη συζήτηση για την οικονομία (πλήρης απασχόληση, ζήτηση, δημοσιονομικά τροφοδοτούμενη ανάκαμψη, αύξηση μισθών και ημερομισθίων, βιομηχανική πολιτική, δημόσιες επενδύσεις) κυριολεκτικά σβήστηκαν από τον δημόσιο λόγο. Ενώ άλλες λέξεις (ανταγωνιστικότητα, διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, δημοσιονομικός κανόνας, ανταγωνισμός, δημόσιο χρέος, προσφορά) βρέθηκαν να επικρατούν.

Μαζί μ’ αυτή τη σταδιακή εξέλιξη «χωρίς βέβαια καταναγκασμό, αλλά με τη μέθοδο της πειθούς, της κυριαρχίας επί των μέσων ενημέρωσης, της επανάληψης, των κοινωνικών κυρώσεων που ωθούν προς την αυτολογοκρισία», ένα ολόκληρο σώμα οικονομικής σκέψης ήρθε και εγκαταστάθηκε στο προσκήνιο. Εκτοπίζοντας την κεϊνσιανή και μετα-κεϊνσιανή προσέγγιση με νεοκλασικά εργαλεία («στο μέλλον, ο κόσμος θα πάψει να παίρνει στα σοβαρά την κεϊνσιανή θεωρία», κατά R. Lucas) και επιχειρώντας «να πείσει ότι καταβλήθηκε κάθε προσπάθεια ώστε να επιλυθούν οξύτατα προβλήματα: ανεργία, ανασφάλεια, ανισότητα. Δυστυχώς όμως αυτό δεν συνέβη [και] ποτέ δεν πρόκειται να συμβεί».

Εκεί λοιπόν βρισκόταν η αφήγηση/ανάλυση του J-P Fitoussi για τη συζήτηση για την οικονομία, ιδίως στην Ευρώπη, όταν… ενέσκηψε η πανδημία του κορονοϊού. Και συνειδητά δαιμονοποιημένες έννοιες, όπως δημιουργία ελλειμμάτων ή αύξηση του χρέους (για να μην αγγίξουμε καν την αμοιβαιοποίηση του χρέους!), ήρθαν και επανεγκαταστάθηκαν στο προσκήνιο. Όπου η ίδια η ανάγνωση της Ευρώπης, που «στέρησε τον εαυτό της από εργαλεία που διαθέτουν οι άλλες δυνάμεις», θα υποχρεωθεί να μεταβληθεί. Για να συνεχίσει να υπάρχει η ίδια η Ευρώπη.

Η επαναφορά/παλινόρθωση των λέξεων που είχαν διαγραφεί με τη χρήση εκείνου που ο Fitoussi θεωρεί νεογλώσσα (κατά το οργουελιανό 1984), μαζί με έννοιες όπως της συλλογικότητας και της κοινωνικής αλληλεγγύης, μπορεί να βρίσκονται στην επόμενη στροφή του δρόμου – μπροστά μας.

Το οργισμένο και στιγμές-στιγμές πικρό αυτό βιβλίο καταλήγει με μια γεύση μαχητικής αισιοδοξίας…