27oς economia Φοιτητικός Διαγωνισμός

3o Βραβείο Ατομικής Εργασίας

Τουριστικά Μικρο-οικοσυστήματα: Νέες επενδυτικές ευκαιρίες

Τσιρώνη Θεοδώρα  

Πανεπιστήμιο Πατρών – Τμήμα Διοίκησης Τουρισμού

 

Εισαγωγή

Για πολλές δεκαετίες η τουριστική αγορά της Ελλάδας παρέμεινε σταθερή στην προσφορά των 3S (sea, sex, sun), χωρίς να κάνει σημαντικές προσπάθειες -με εξαίρεση μεμονωμένες περιπτώσεις- για την βελτίωση του προϊόντος της, την διάνθηση του και την αξιοποίηση των συνολικών του δυνατοτήτων. Για πολλές δεκαετίες τα ενοικιαζόμενα δωμάτια παρέμειναν το κύριο κατάλυμα διαμονής, ενώ και τα ξενοδοχεία που δημιουργήθηκαν -πλην ελαχίστων εξαιρέσεων- δεν ήταν υψηλών προδιαγραφών. Έχοντας μια χώρα με  εξαιρετικό φυσικό κάλος συνεχίσαμε να προβάλουμε τις παραλίες και τον ήλιο και παραμελήσαμε όλα τα υπόλοιπα. Δεν πρέπει να ξεχάσουμε τα ιδιαίτερα εύγευστα προϊόντα του πρωτογενούς τομέα, όπου και σε αυτή την περίπτωση αυτοπεριοριστήκαμε (στερεότυπα όπως ο μουσακάς και το τζατζίκι). Όλα αυτά οδήγησαν σε περιορισμένα καταλύματα υψηλής ποιότητας και σε τουριστικό προϊόν πολύ πιο περιορισμένο από αυτό που πραγματικά μπορεί να προσφέρει η χώρα.

Συγκεκριμένα, στην Ελλάδα το ποσοστό των καταλυμάτων τεσσάρων και πέντε αστέρων είναι σχετικά χαμηλό στο 22,79%. Αντίστοιχα τα καταλύματα τριών αστέρων και κάτω είναι στο 77,21%. (Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο Ελλάδος, Ινστιτούτο Τουριστικών Ερευνών και προβλέψεων (2019) Ξενοδοχειακό Δυναμικό Ελλάδας 2019). Αυτή η εικόνα θα λέγαμε πως αντικατοπτρίζει περισσότερο την ζήτηση περασμένων δεκαετιών. Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει ξεκάθαρο πως οι τουρίστες αποζητούν όλο και υψηλότερης αξίας καταλύματα, ενώ οι παροχές και οι υπηρεσίες που επιθυμούν είναι πολύ περισσότερες σε σχέση με το παρελθόν. Αυτές οι παροχές και υπηρεσίες σπάνια προσφέρονται σε χαμηλότερης αξίας καταλύματα.

Φυσική εξέλιξη αυτής της προαναφερθείσας στρατηγικής (sea, sex, sun) και η παράλληλη υποεπένδυση σε υποδομές οδήγησαν στην παρούσα κατάσταση. Τα καταλύματα τεσσάρων και πέντε αστέρων να είναι ποσοστιαία λίγα στο σύνολο των καταλυμάτων της χώρας, ενώ η αξιοποίηση τοπικών προϊόντων είναι εξαιρετικά παραμελημένη – παρά τις φωτεινές εξαιρέσεις όπως το ελληνικό πρωινό (Πάνω από 1.000 τα ξενοδοχεία που σερβίρουν «Ελληνικό πρωινό» 2018). Η διασύνδεση με τις τοπικές υπηρεσίες είναι είτε ανύπαρκτη (all-inclusive) είτε περιορισμένη.

Με άλλα λόγια, δεν μπορούμε να επωφεληθούμε από τα μεγαλύτερα έσοδα που θα έδινε ένα κατάλυμα πέντε αστέρων σε σχέση με ένα κατάλυμα τριών αστέρων, καθώς δεν έχουμε επαρκή. Δεν μπορούμε να αποκομίσουμε μεγαλύτερα έσοδα χρησιμοποιώντας συνταγές της διεθνούς κουζίνας (π.χ. σε πολλές τουριστικές περιοχές βασικό στοιχείο του μενού είναι η πίτσα). Με αυτό τον τρόπο ούτε μπορούμε να ζητήσουμε την υπεραξία που μπορεί να προέλθει από μια ελληνική συνταγή, ούτε τα ελληνικά προϊόντα γίνονται γνωστά, ούτε διαχέονται στην οικονομία τα έσοδα των πρώτων υλών για τις συνταγές αυτές. Μένοντας στην ομορφιά μιας παραλίας δεν μπορούμε να αποκομίσουμε την υπεραξία που μπορεί να έρθει από το ιδιαίτερο φυσικό κάλος (π.χ. δάσος πεταλούδων Ρόδου) και από άλλα στοιχεία ή σημεία ενδιαφέροντος (π.χ. μεσαιωνικό κάστρο Ρόδου).

 

Δυνατότητες Ελληνικού Τουρισμού

Ας φανταστούμε τώρα ότι δεν είχαμε κάνει αυτές τις στρατηγικές επιλογές, αντ’ αυτού είχαμε περισσότερα τεσσάρων και πέντε αστέρων τουριστικά καταλύματα για τα οποία ο εκάστοτε τουρίστας θα δεχόταν να πληρώσει περισσότερα.

Ας φανταστούμε ότι σε συνεργασία με την τοπική κοινότητα προσφέρονται υπηρεσίες -πέρα από τις ουδέτερες jetski, sup, κλπ.- που αναδεικνύουν τις ιδιαιτερότητες και ομορφιές του τόπου μας (π.χ. καταδυτικός τουρισμός στον Βρετανικό). (Κατάδυση στο «αδελφό» πλοίο του «Τιτανικού» 2014)

Σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα μπορούσαμε να μην αξιοποιήσουμε καινοτόμα και υψηλότατης ποιότητας προϊόντα του πρωτογενούς τομέα από νεοφυείς ελληνικές επιχειρήσεις.

Σκεφτείτε όλα αυτά μαζί συμπεριλαμβανομένων των μοναδικών -στοιχείων σε κάποιες περιπτώσεις με παγκόσμια κλίμακα- όπως ιαματικά λουτρά, θερμές πηγές, τοπίο σπάνιας ομορφιάς, αγροτουρισμός- Π.Ο.Π., αρχιτεκτονική, ιστορία-μυθολογία-πολιτισμός ως δυνητικά μίγματα προϊόντος, που λόγω της ιδιομορφίας της Ελλάδος, γεωγραφικά (εκατοντάδες νησιά και ψηλά βουνά) ιστορικά/πολιτισμικά (αρχαία Ελλάδα, Ρώμη, Βυζάντιο, Ενετοκρατία) γαστρονομικά (περίπου 1.150 είδη ενδημικών φυτών, επιρροές από πολλές κουζίνες) θα μπορούσαν να αποτελέσουν τα στοιχεία για την δημιουργία κατ’ ελάχιστο εκατοντάδων διαφορετικών τουριστικών μικρό-οικοσυστημάτων. Με τον όρο «τουριστικά μικρο-οικοσυστήματα» εννοούμε μια στοιχειώδης οικονομική μονάδα που αποτελείται από το βασικό κατάλυμα, τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που υπάρχουν και παρέχονται γύρω από αυτό. Βασικό στοιχείο για να οριστεί ως οικοσύστημα είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ των προαναφερθέντων. Στα πλαίσια του οικοσυστήματος όλα τα επιμέρους στοιχεία του πρέπει να αλληλοεπιδρούν, να συνεργάζονται και να ενδυναμώνουν το ένα το άλλο.

Πρέπει να τονιστεί πως με την δημιουργία διαφοροποιημένων τουριστικών μικρο-οικοσυστημάτων δημιουργούνται παράλληλα πολλαπλά διαφοροποιημένα τουριστικά προϊόντα και υπηρεσίες, τα οποία μπορούν να καλύπτουν πλήρως τις απαιτήσεις πολλαπλών τουριστών με εξειδικευμένες απαιτήσεις.

Στόχος μιας τέτοιας δράσης είναι να αναπτυχθούν τα τουριστικά μικρο-οικοσυστήματα στο ήδη υπάρχον τουριστικό brand της Ελλάδας και χτίζοντας πάνω σε αυτό μπορούν να προστεθούν σιγά σιγά αξίες και αυτές να διαδοθούν (π.χ. φεύγοντας από την αόριστη έννοια της μεσογειακής διατροφής και πηγαίνοντας σε συγκεκριμένα πιάτα-συνταγές της ελληνικής γαστρονομίας, όπως ο ντάκος). Δηλαδή η δημιουργία τους αξιοποιεί το τουριστικό brand της Ελλάδας, ενώ η δράση τους το συμπληρώνει και το βελτιώνει.

 

Ανάπτυξη της ιδέας των τουριστικών μικρο-οικοσυστημάτων ως νέων επενδυτικών ευκαιριών

Είμαστε τυχεροί γιατί η φύση προίκισε την χώρα αυτή, ενώ οι πρόγονοι μας φρόντισαν για την πολιτισμική κληρονομιά. Έχοντας παράδοση στον τουρισμό αλλά και υψηλή ανεργία έχουμε σίγουρα και έχουμε σίγουρα υψηλής εκπαίδευσης για την επάνδρωση καταλυμάτων υψηλής αξίας. Άρα έχουμε όλα τα συστατικά για την δημιουργία των προαναφερθέντων τουριστικών μικρό-οικοσυστημάτων. Το πρόβλημα εν προκειμένω έγκειται στην εύρεση κεφαλαίων, ώστε να καταφέρουμε να προχωρήσουμε στην δημιουργία τους. Την λύση θεωρούμε πως μας την δίνει η τεχνολογία, η νομοθεσία και οι νέες οικονομικές δομές και τα προϊόντα.

Εμποτίζοντας στην ελληνική τουριστική παράδοση και τεχνογνωσία την ιδέα του έξυπνου τουρισμού-smart tourism (Buhalis & Amaranggana, 2015) με τα πολλαπλά του οφέλη (όπως την δημιουργία και αξιοποίηση των BigData) και την ιδέα των έξυπνων πόλεων-smart cities (Boes, Buhalis, Inversini, 2016) όπου η αλληλεπίδραση σε πολλαπλά επίπεδα(κοινωνικό, οικονομικό, πολιτισμικό κλπ.) μπορεί να δημιουργήσει οφέλη για όλες τις συμμετέχουσες πλευρές.

Είναι γνωστές και επιτυχημένες πλατφόρμες crowdfunding (π.χ. Kickstarter, IndieGoGo, κλπ.) όπου ένα εγχείρημα μπορεί να χρηματοδοτηθεί από το κοινό. Παρόμοιες πλατφόρμες μικρό-επενδύσεων φαίνεται να κερδίζουν την εμπιστοσύνη του κοινού. Σε αυτές τις περιπτώσεις είτε με την μορφή ενός Real Estate Investment Trust (reit) (Καρυτινός, 2009) είτε αξιοποιώντας κάποια από αυτές τις πλατφόρμες, είτε δημιουργώντας μια αντίστοιχη πλατφόρμα, είτε δίνοντας κίνητρα για την δημιουργία σχετικών reits θα μπορούσε να λυθεί και το ζήτημα της εύρεσης κεφαλαίων.

Η δικιά μας πρόταση θα ήταν η δημιουργία μιας σχετικής πλατφόρμας η οποία μέσω της δομής ενός reit θα μπορούσε να αξιοποιήσει την κρυμμένη δυναμική του ελληνικού τουρισμού. Συγκεκριμένα, δημιουργείται ένα έργο (project) κατασκευής ενός καταλύματος τεσσάρων ή πέντε αστέρων (ανάλογα με τις δυνατότητες και προοπτικές της εκάστοτε περιοχής), συγκεκριμένου κόστους ανέγερσης και προβλεπόμενης μελλοντικής αξίας. (ελλιπείς). Επιπλέον γνωστοποιούμε τις συνεργασίες που έχουν πραγματοποιηθεί στα πλαίσια της λειτουργίας του συγκεκριμένου καταλύματος και τα μοναδικά στοιχεία της περιοχής στην οποία ανεγείρατε. Με αυτό τον τρόπο οι δυνητικοί επενδυτές γνωρίζουν πλήρως το προϊόν το οποίο καλούνται να χρηματοδοτήσουν.

Θα θέλαμε σε αυτό το σημείο να σημειώσουμε πως είναι προτιμητέο η χρηματοδότηση να γίνεται από μικρο-επενδυτές ώστε να μην συγκεντρώνει κάποιος υψηλή μετοχική συμμετοχή, γεγονός που μακροπρόθεσμα θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά διάφορες διοικητικές αποφάσεις. Στην πρόταση μας αυτή υπεισέρχεται ο φόβος ενός επενδυτή κατόχου του πλειοψηφικού πακέτου μετοχών ο οποίος στην προσπάθεια μεγιστοποίησης των κερδών του θα μπορούσε να μειώσει τα συνολικά οφέλη που προέρχονται από τουριστικό μικρο-σύστημα.

Τα μικρό-οικοσυστήματα που μπορούν να εμπεριέχονται σε αυτή την πλατφόρμα δύναται να είναι τόσο διαφοροποιημένα έτσι ώστε να είναι επιθυμητά από πολλές και διαφορετικές κατηγορίες τουριστών αλλά και η αξία τους (έστω και ανά μικρό-οικοσύστημα) να γίνεται αντιληπτή από τους δυνητικούς μικρό-επενδυτές ώστε να θέλουν να επενδύσουν. Με άλλα λόγια οι μικρο-επενδυτές να επενδύουν σε ένα προϊόν το οποίο οι ίδιοι θα ήθελαν να χρησιμοποιήσουν. Τα οφέλη των μικρό-επενδυτών θα μπορούσαν να είναι από καθαρά οικονομικά ανάλογα με την πορεία του μικρό-οικοσυστήματος στο οποίο επένδυσαν μέχρι και την δωρεάν διαμονή στα καταλύματα αυτού, καθώς και εκπτώσεις σε σχετιζόμενα προϊόντα και υπηρεσίες.

Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφέρουμε πως στοχεύουμε σε αρκετές θετικές εξωτερικότητες. Αρχίζοντας από τους μικρο-επενδυτές όπου ως χρηματοδότες αντιλαμβάνονται της αξία του εγχειρήματος, αλλά και ως δυνητικοί πελάτες αναγνωρίζουν την χρησιμότητα που τους προσφέρουν τα συστατικά στοιχεία του προϊόντος (όντας δε μοναδικό) μπορούν να γίνουν και οι ίδιοι κοινωνοί του συγκεκριμένου εγχειρήματος. Καθώς οι μικρο-επενδυτές θεωρούμε πως θα είναι γεωγραφικά διασκορπισμένοι η ενημέρωση για το συγκεκριμένο project (εννοώντας όλα τα τουριστικά μικρο-οικοσυστήματα που θα χρηματοδοτούνται παράλληλα) θα είναι εκτεταμένη. Κατά την φάση λειτουργίας των οικοσυστημάτων, αξιοποιώντας πολλές startup του πρωτογενούς τομέα στην Ελλάδα θα μπορούσε να αποτελέσει το συγκεκριμένο εγχείρημα, εφαλτήριο για την τοποθέτηση των startup προϊόντων σε σπίτια καταναλωτών του εξωτερικού. Γνωρίζοντας αρκετά στοιχεία για αυτούς τους καταναλωτές (χώρα προέλευσης, ηλικία, οικονομικές δυνατότητες) μπορούμε να τα προσφέρουμε στις startup, ώστε να γνωρίζουν από ποιες υπο-ομάδες καταναλωτών είναι αρεστά τα προϊόντα τους, ώστε εφόσον το επιθυμούν και δίνονται να επεκταθούν σε αυτές τις αγορές.

Προχωρώντας την πρόταση μας ένα βήμα παραπέρα θα λέγαμε πως η αξιοποίηση της Ελληνικής ομογένειας (κυρίως στα μέρη όπου υπάρχουν ισχυρές κοινότητες, π.χ. Σικάγο, Νέα Υόρκη, Μελβούρνη) θα ήταν μια εξαιρετική επιλογή για την εισαγωγή αυτού του project. Τα πλεονεκτήματα αυτής της επιλογής είναι πολλαπλά. Καθώς οι περισσότεροι ομογενείς είναι δεύτερης και πλέον γενιάς μετανάστες -έχουν δηλαδή ακόμα επαφή με τις ρίζες τους αλλά παράλληλα έχουν προλάβει να αναπτυχθούν οικονομικά- και διαμένοντες σε οικονομικά αναπτυγμένες χώρες είναι πολύ πιθανό να έχουν την δυνατότητα υποστήριξης του σχετικού project με την επένδυση κεφαλαίων σε αυτό. Επιπλέον αξιοποιώντας τις κοινότητες η ενημέρωση για το σχετικό εγχείρημα θα είναι πολύ πιο γρήγορη και εύκολη, καθώς σε πολλές από αυτές τις κοινότητες είτε υπάρχει κάποια ομογενειακή εφημερίδα είτε κάποιος ομογενειακός πολιτιστικός σύλλογος είτε ακόμα κάποια ελληνική εκκλησία ή ενορία ως σημείο συνάντησης τους. Καθώς αυτά τα μικρό-οικοσυστήματα μπορούν να τοποθετηθούν σε πολλά σημεία ανά την Ελλάδα υπάρχει δυνητικά και το συναισθηματικό κίνητρο της επένδυσης λόγω της καταγωγής από το σημείο επένδυσης. Πλέον των προαναφερθέντων δεν αναιρείται σαφώς το οικονομικό κίνητρο σε αυτή την επένδυση, το κέρδος δηλαδή που μπορούν να έχουν από μια σχετική επένδυση.

Εν κατακλείδι

Η κρίση που  δημιουργήθηκε από την πανδημία του COVID-19 ίσως να είναι μια εξαιρετική ευκαιρία για την χώρα μας. Μπορεί βραχυπρόθεσμα να μειώθηκαν τα έσοδα από τον τουρισμό, αλλά παράλληλα μας δίνεται ο χρόνος για την αναδιάρθρωση του ελληνικού τουρισμού. Στην επόμενη μέρα του παγκόσμιου τουρισμού η Ελλάδα δεν θα είναι μόνο υγιής (από τις χώρες με τα χαμηλότερα ποσοστά εξάπλωσης μεσοσταθμικά) αλλά μπορεί να είναι νέα και διαφορετική. Όταν θα αρχίσουν να έρχονται πλήθη τουριστών όπως στην προ-COVID-19 εποχή η Ελλάδα θα είναι έτοιμη να δείξει το νέο πρόσωπο της φρέσκο, μοντέρνο, πολυσχιδές, προσαρμοσμένο στις παρούσες ανάγκες των επισκεπτών.

Όπως αναφέραμε και παραπάνω μπορούν να δημιουργηθούν σε πολλά μέρη ανά την Ελλάδα υψηλών προδιαγραφών τουριστικά μικρό-οικοσυστήματα προσαρμοσμένα στις ανάγκες πολλαπλών τουριστών. Έχοντας το φυσικό κάλος, την ιστορία, τον πολιτισμό, το ανθρώπινο δυναμικό, την γαστρονομία για την δημιουργία τους δείξαμε πως το μοναδικό υπάρχον πρόβλημα (αυτό της χρηματοδότησής ενός τέτοιου εγχειρήματος) παύει να είναι πρόβλημα για την δημιουργία της κατάλληλης δομής για την χρηματοδότηση του από μικρό-επενδυτές.

Βιβλιογραφία

 

Καρυτινός, Α. (2009), Ημερίδα «Αγορές ακινήτων : Εξελίξεις και προοπτικές-Τράπεζα της Ελλάδος». Ανακτήθηκε από:

https://www.bankofgreece.gr/RelatedDocuments/%CE%95%CE%B9%CF%83%CE%AE%CE%B3%CE%B7%CF%83%CE%B7_%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD_%CE%97%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%AF%CE%B4%CE%B1-%CE%9A%CE%B1%CF%81%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CF%82-REITS.pdf

Πάνω από 1.000 τα ξενοδοχεία που σερβίρουν «Ελληνικό πρωινό» (2018, Αύγουστος 18). Insider. Ανακτήθηκε από:

https://www.insider.gr/epiheiriseis/toyrismos/92852/pano-apo-1000-ta-xenodoheia-poy-serviroyn-elliniko-proino?fbclid=IwAR2v2zQcrRF451RMqgFJ4WtaLg-L3REQNzwPP0__AhhkwQbFTQC0NA2bdw8

Κατάδυση στο «αδελφό» πλοίο του «Τιτανικού» (2014, Σεπτέμβριος 28) Ναυτεμπορική. Ανακτήθηκε από:

https://www.naftemporiki.gr/story/859211

Buhalis D. (2015), Smart Tourism Destinations Enhancing Tourism Experience Through Personalisation of Services. Ανακτήθηκε από:

https://www.researchgate.net/profile/Dimitrios-Buhalis/publication/272576623_Smart_Tourism_Destinations_Enhancing_Tourism_Experience_Through_Personalisation_of_Services/links/54e9d4890cf25ba91c7ff388/Smart-Tourism-Destinations-Enhancing-Tourism-Experience-Through-Personalisation-of-Services.pdf

 

Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο Ελλάδος, Ινστιτούτο Τουριστικών Ερευνών και προβλέψεων (2019) Ξενοδοχειακό Δυναμικό Ελλάδας 2019. Ανακτήθηκε από:

https://www.grhotels.gr/ksenodocheiako-dynamiko-elladas-2019-synolo-choras/