Το μετέωρο (πάλι) βήμα της Ευρώπης

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

H αισιόδοξη προσέγγιση, ότι η καταστροφική πανδημία του Covid-19 θα χρησίμευε τουλάχιστον για την υπέρβαση του τοτέμ της δημοσιονομικής υπερ-πειθαρχίας στην Ευρωζώνη, πήγε να δικαιωθεί με την επιτάχυνση της αποδοχής – σε διάφορα επίπεδα ΕΚΤ, EcoFin/Eurogroup, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο σε σειρά άτυπων επαφών – ότι το “Whatever it takes” θάπρεπε να επεκταθεί από την νομισματική σφαίρα και στην δημοσιονομική.

Μετά την διόρθωση στόχευσης από την Κριστίν Λαγκάρντ, που πήγε να ρίξει τα Ιταλικά ομόλογα στα βράχια όταν είπε ότι «δεν είναι δουλειά» της Τράπεζας να εξασφαλίζει ότι δεν θα διευρύνονται τα spreads των κρατικών ομολόγων, ύστερα το πήρε πίσω επικαλούμενη την ανάγκη της σωστής μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής και ξεκινώντας το PEPC/Έκτακτο Πρόγραμμα Αγορών Ομολόγων λόγω Πανδημίας των 750 δις, που έρχεται να προστεθεί στα 2,6 τρις που έχει στον ισολογισμό της η ΕΚΤ από προηγούμενες φάσεις Q.E., είχαμε τις αποφάσεις για χαλάρωση του φρένου/ζουρλομανδύα του Συμφώνου Σταθερότητας, μαζί και με την απόφαση να μην «μετρούν» στο έλλειμμα οι δαπάνες Covid-19. Αυτή όμως η εξέλιξη δείχνει να φθάνει στα όριά της, καθώς – για μιαν ακόμη φορά – η Γερμανική άρνηση να υπάρξει  δημοσιονομικό burden-sharing φρέναρε τις συζητήσεις (που τεχνικά είχαν ξεκινήσει με… Γερμανική πρωτοβουλία, της Προέδρου  της Επιτροπής Ούρσουλας φον ντερ Λάϊεν) για έκδοση Ευρωομόλογου/Corona-bond, η οποία είχε καταπνιγεί την εποχή της χρήσης χρέους.

Γιατί η συζήτηση περί Corona-bond; Αν η ανάγκη για δημοσιονομική χαλάρωση μπροστά στην βίαιη υποχώρηση των οικονομιών από τις διάφορες εκδοχές lock-down γίνει δεκτή, και αν η χαλάρωση αυτή σπρώξει προς ελλείμματα σε μια χώρα-προς-χώρα βάση, ιδού από πού ξεκινούμε (έλλειμμα και χρέος):

Η Γαλλία έχει δημόσιο χρέος «μόλις» 100% του ΑΕΠ, βρίσκεται όμως ήδη με έλλειμμα 2-3% του ΑΕΠ «προ Covid-19».

H Ισπανία, κι αυτή είναι στο ίδιο επίπεδο χρέους, σκεφτόταν δε έλλειμμα 1,8% για φέτος (με 2% πέρυσι).

Η Πορτογαλία βρίσκεται με χρέος 123% του ΑΕΠ, αλλά είχε ισοσκελισμένο Προϋπολογισμό το 2019.

Η Ιταλία, που μέχρι στιγμής είχε την χειρότερη εμπειρία κορωνοϊού, βρέθηκε με χρέος 134% του ΑΕΠ, η δε ροπή της να πέσει προς ελλείμματα ήταν μια συνεχής περιπέτεια των τελευταίων μηνών: θυμίζουμε το 2,04% που επιδιώχθηκε να σταματήσει μέτρα πειθάρχησης προ μηνών.

(«Θεωρούμε ότι ο αναγνώστης δεν έχει ανάγκη υπενθύμισης του Ελληνικού χρέους στο 180% του ΑΕΠ και του υπερήφανου πρωτογενούς πλεονάσματος 3,5% που παρέμεινε και στα μεταΜνημονιακά χρόνια, αλλά τώρα μπαίνει κάτω από το χαλί).

Και η Γερμανία; Η Γερμανία βρίσκεται με δημόσιο χρέος στο 61% του ΑΕΠ, ενώ η (σιωπηρή, αλλά ισχύουσα) πολιτική αυτοδέσμευση για Schwarze Null/ «μαύρο μηδέν» κρατάει την δημοσιονομική θέση περίπου ισοσκελισμένη – παρά τις πιέσεις Πρασίνων, SPD και Αριστεράς για επανεκκίνηση των επενδύσεων.

Αυτή η εικόνα, όπως κι αν την διαβάζουν τώρα σε κάθε στροφή οι αγορές, δίνει εντελώς διαφορετική πρόσβαση σε δανεισμό για την δημοσιονομική χρηματοδότηση της κρίσης. Η αξιοποίηση της ισχύος της Γερμανίας στα πλαίσια Ευρωομόλογου θα έδινε ασφαλώς και καλύτερη πρόσβαση, αλλά και καλύτερους όρους κόστους χρηματοδότησης – δείτε τις αρνητικές αποδόσεις των Bunds. Απολύτως «λογικό», η Γερμανία να μην θέλει να μοιραστεί με κανέναν την ιδιαίτερα ευνοϊκή δική της κατάσταση – και μάλιστα σε μια φάση όπου οι αγορές γενικά σκληραίνουν.

Γι’ αυτό είχε διαφανεί ότι ένα (περιορισμένο) πρόγραμμα Ευρωομολόγων θα γινόταν αποδεκτό, αλλά με αυστηρή προϋπόθεση να είναι ευκρινώς επενδυτική η χρήση των πόρων του και όχι να κατευθυνθεί ευθέως σε στήριξη της ζήτησης. (Γι αυτό και η Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν ωθούσε προς μια κατεύθυνση στόχευσης προς χρηματοδότηση του Green Deal της Ευρώπης, το οποίο και «ενάρετη» κατεύθυνση έχει αλλά και κινδυνεύει να μην ξεκινήσει ποτέ μετά την επέλαση του Covid-19).

Όμως , οι ενδοΓερμανικές πολιτικές εντάσεις – δεν είναι μόνον η διαφοροποίηση Χριστιανοδημοκρατών (σκιά Σώϋμπλε)/Σοσιαλδημοκρατών-Πρασίνων, είναι και οι εσωτερικές ισορροπίες στην ηγεσία των Σοσιαλδημοκρατών (ο υπουργός Οικονομικών Όλαφ Σολτς «τυχαίνει» να είναι διεκδικητής της ηγεσίας SPD) και των Χριστιανοδημοκρατών (επίκειται επιλογή νέου ηγέτη στην CDU) που κάνουν τις θέσεις πιο άκαμπτες.

Οπότε; Οπότε ίσως ως διέξοδος – αν δεν καμφθούν οι Γερμανικές επιφυλάξεις για Corona-virus – επιλεγεί η ενδιάμεση αξιοποίηση των 410 διαθέσινων δις του ESM. Που για άλλη λειτουργία σχεδιάστηκε, αλλά πάλι καλά που υπάρχει!