Νίκος Χριστοδουλάκης: Το τίμημα το Εμφυλίου: Συγκρούσεις και κατάρρευση στην Ελλάδα (1946-1949)

Πολύ συχνά, στη δημόσια συζήτηση για τη διαδρομή της Ελλάδας στην πικρή περίοδο του Εμφυλίου, για τη σημασία που είχε, για τις σκιές που άφησε, κυρίως δε τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες που συνέχισαν να γίνονται αισθητές επί δεκαετίες και δεκαετίες υποθηκεύοντας και προδιαγράφοντας τη συνέχεια, γίνεται επίκληση στοιχείων. Κατατίθενται υπολογισμοί – ιδίως όσον αφορά το κόστος, τις απώλειες, ακόμη-ακόμη τη χαμένη ανάπτυξη. Από τις προσεγγίσεις οικονομικής ιστορίας μέχρι τον εμπλουτισμό με οικονομικό περιεχόμενο των πολιτικών ή και κοινωνικών εξιστορήσεων, το πεδίο ευρύ. Ωστόσο, μια μεθοδική και με φιλοδοξίες εξαντλητικότητας ιχνηλάτηση των στοιχείων, καθώς και η ένταξή τους σε αυστηρά μοντέλα που να επιτρέπουν αντίστοιχα αυστηρά συμπεράσματα/εξαγόμενα είναι κάτι που δεν είχε επιχειρηθεί για τον ελληνικό Εμφύλιο.

Εκείνο που ο Χριστοδουλάκης ήδη ξεκίνησε με μελέτη των κρίσεων στο μικροσκόπιο της οικονομικής θεωρίας το 2008, προχώρησε δε με αναφορές στο οικονομικό κόστος των ενόπλων συγκρούσεων το 2018, με το βιβλίο του αυτό το πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα (σηματοδοτώντας τα 70 χρόνια από το τέλος της μεγάλης εμφύλιας σύρραξης, όπως συνέχισε την καταστροφή του Πολέμου και της Κατοχής). Ποσοτικοποιεί, σε μια έρημο σκληρών στατιστικών δεδομένων, και εν συνεχεία αναλύει επιπτώσεις χτίζοντας με σημαντική διαφάνεια επιχειρήματος, για να φθάσει στην απώλεια 12,7% σε ΑΕΠ στην περίοδο που μελετά – ενός ΑΕΠ που είχε ήδη θρυμματισθεί την ακόμη σκοτεινότερη περίοδο που προηγήθηκε. Στη συνέχεια όμως, κάνοντας προβολή με βάση την εμπειρία συγκρίσιμων χωρών (ο τρόπος με τον οποίο «αφαιρεί» τις χώρες που περιήλθαν στο Ανατολικό μπλοκ, αλλά και τις ουδέτερες προκειμένου να «σβήσει» την προηγηθείσα διαταραχή του Πολέμου μπορεί να συναντήσει αντιρρήσεις, όμως έχει ορθολογική βάση), καταλήγει σε απώλειες 125% του ΑΕΠ του 1946 ως διαφορά πραγματοποιηθέντος ΑΕΠ έναντι του δυνητικού.

Η διάσταση της χαμένης/σπαταλημένης ευκαιρίας μεταπολεμικής αληθινής ανόρθωσης υπορρέει σε πολλές του σελίδες: το μικρόβιο της πολιτικής αποτίμησης των αποφάσεων λανθάνει στη –διόλου πανεπιστημιακή– αφήγησή του.

Α.Δ. Παπαγιαννίδης

Νίκος Χριστοδουλάκης: Το τίμημα το Εμφυλίου: Συγκρούσεις και κατάρρευση στην Ελλάδα (1946-1949), Εκδόσεις Επίμετρο, Αθήνα 2020, σελίδες 216, τιμή εκδότη: 9,50 ευρώ