Όταν η ΔΕΗ μεγαλουργούσε

Οικονομική Επιθεώρηση, Αύγουστος 2019, τ. 985
Το αναπτυξιακό θαύμα της ΔΕΗ του Χάρη Σαββίδη

Ικανή να οδηγήσει την ελληνική οικονομία και πάλι στα… βράχια θεωρεί η νέα κυβέρνηση τη ΔΕΗ. Ο αρμόδιος υπουργός, κατά τις προγραμματικές δηλώσεις, υποστήριξε ότι δεν είναι καν δυνατό να εφαρμοστεί κάποιο σχέδιο ιδιωτικοποίησης στην παρούσα φάση, καθώς προέχει η διάσωση της εταιρείας. Αφού ο μεγάλος ασθενής συνέλθει, θα ανατεθεί για την ανάρρωση σε ιδιώτη manager. Η εικόνα ήταν εντελώς διαφορετική στο ξεκίνημά της Επιχείρησης, πριν από σχεδόν 7 δεκαετίες.

Το 1950 υπήρχαν στη Ελλάδα 385 εταιρείες από τις οποίες οι 263 ιδιωτικές με απλή άδεια, οι 54 ιδιωτικές με προνομιακή άδεια και 58 δημοτικές ή κοινοτικές. Ο ηλεκτροδοτούμενος πληθυσμός δεν ξεπερνούσε το 55% του συνόλου. Ως πρώτη ύλη χρησιμοποιούταν το πετρέλαιο και ο γαιάνθρακας, που εισάγονταν από το εξωτερικό. Η κατάτμηση της παραγωγής και τα εισαγόμενα καύσιμα εξωθούσαν την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος στα ύψη (τριπλάσιες ή και πενταπλάσιες τιμές απ’ αυτές που ίσχυαν στις ευρωπαϊκές χώρες), καθιστώντας το αγαθό πολυτελείας. Στις περισσότερες φορές παρεχόταν με ωράριο και οι ξαφνικές διακοπές ήταν σύνηθες φαινόμενο.Για να εξαπλωθεί η ηλεκτρική ενέργεια ομοιόμορφα σε όλη τη χώρα και για να αξιοποιηθεί αποτελεσματικά τόσο στη βιομηχανία όσο και στην ύπαιθρο, χρειαζόταν:

  • αξιοποίηση των εγχώριων πλουτοπαραγωγικών πόρων, που απαιτούσε όμως τεράστιες επενδύσεις, οι οποίες δεν μπορούσαν να πραγματοποιηθούν από τους μεμονωμένους παραγωγούς
  • ενοποίηση της παραγωγής σε ενιαίο διασυνδεδεμένο δίκτυο, ώστε τα φορτία να επιμερίζονται σε εθνική κλίμακα
  • ύπαρξη ενιαίου φορέα που θα επέτρεπε τον επιμερισμό του κόστους ανάμεσα στις κερδοφόρες και ζημιογόνες περιοχές

Έτσι τον Αύγουστο του 1950 ιδρύεται η Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού, για να λειτουργήσει “χάριν του δημοσίου συμφέροντος” με σκοπό τη χάραξη και εφαρμογή μιας εθνικής ενεργειακής πολιτικής, η οποία μέσα από την εντατική εκμετάλλευση των εγχώριων πόρων, να κάνει το ηλεκτρικό ρεύμα κτήμα και δικαίωμα του κάθε Έλληνα πολίτη, στη φθηνότερη δυνατή τιμή.

Η ΔΕΗ στρέφεται προς την αξιοποίηση των εγχώριων πηγών ενέργειας ενώ ξεκινά και η ενοποίηση των δικτύων σε ένα εθνικό διασυνδεδεμένο σύστημα. Τα πλούσια λιγνιτικά κοιτάσματα του ελληνικού υπεδάφους που είχαν νωρίτερα εντοπισθεί, άρχισαν να εξορύσσονται και να χρησιμοποιούνται ως καύσιμη ύλη στις λιγνιτικές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που δημιουργούσε. Παράλληλα, η Επιχείρηση ξεκίνησε την αξιοποίηση της δύναμης των υδάτων με την κατασκευή υδροηλεκτρικών σταθμών στα μεγάλα ποτάμια της χώρας. Ένα από τα πρώτα υδροηλεκτρικά εργοστάσια είναι αυτό στον ποταμό Λάδωνα της Αρκαδίας. Η κατασκευή άρχισε το 1950 και αποπερατώθηκε το 1955, με σημαντικό μέρος της δαπάνης να καλύπτεται από ιταλικές πολεμικές αποζημιώσεις. Το νερό του φράγματος, μετά την αξιοποίησή του επιστρέφει στην κοίτη του Λάδωνα για να χρησιμοποιηθεί εκ νέου για τη γεωργική παραγωγή.

Η Βιομηχανική Επιθεώρησις εστίαζε από τότε στις προκλήσεις που συνδέονταν με την ανάπτυξη της ηλεκτροπαραγωγής. Το τεύχος Ιανουαρίου του 1951 φιλοξένησε άρθρο σχετικά με τα έργα που είχαν αρχίσει τότε στον ποταμό Λάδωνα, το πρόβλημα των διαφορετικών τιμολογίων ανά την επικράτεια και τα προβλήματα που αντιμετώπιζε η ανάπτυξη του δικτύου διανομής.

Τις επόμενες δύο δεκαετίες η ΔΕΗ δεν σταμάτησε να εγκαινιάζει νέες μονάδες και η Βιομηχανική Επιθεώρησις να παρακολουθεί την ανάπτυξη του δικτύου παραγωγής και διανομής ηλεκτρικού ρεύματος σε όλη τη χώρα. Ειδικά στα τέλη της δεκαετίας του ’50, η ηλεκτρική ενέργεια φιλοξενήθηκε τέσσερις φορές στο εξώφυλλο του περιοδικού. Χαρακτηριστική η αναφορά, στο τεύχος Μαΐου 1959, στο «Ρουρ της Ελλάδας», ένα «όραμα άλλοτε των τεχνιτών μας» που πλέον «γίνεται πραγματικότης». Ο λόγος για την ολοκλήρωση της πρώτης μονάδας λιγνιτοπαραγωγής στην Πτολεμαΐδα (ισχύος 70 MW) ενώ σε προχωρημένο στάδιο βρίσκεται ήδη η κατασκευή της δεύτερης μονάδας.
Όταν η μονάδα λειτούργησε τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς, η ΒΕ την φιλοξένησε και πάλι στο εξώφυλλο καθώς και σε 8 από τις σελίδες της.

Την επόμενη χρονιά η ΔΕΗ φιλοξενείται και πάλι σε δύο εξώφυλλα του περιοδικού, αυτή τη φορά για το υδροηλεκτρικό δυναμικό της: τον Μάρτιο για τα φράγματα που σχεδιάζονται στον Αχελώο (μια περιπέτεια που συνεχίζεται μέχρι σήμερα) και τον Αύγουστο για την ολοκλήρωση φράγματος και εργοστασίου στον ποταμό Ταυρωπό (που δημιούργησε την λίμνη Πλαστήρα). Το τεύχος Μαρτίου φιλοξενούσε και άρθρο σχετικά με τον εξηλεκτρισμό στην Ελλάδα, ενώ στο τεύχος Αυγούστου υπήρχε 20σελιδο (!) αφιέρωμα στο φράγμα του Ταυρωπού. Μάλιστα η ΒΕ επανήλθε στο θέμα και στο τελευταίο τεύχος του έτους, αφιερώνοντας άλλες 8 σελίδες, αυτή τη φορά για την τελετή εγκαινίων.

Το θέμα επανέρχεται στα μέσα της δεκαετίας του ’60, οπότε φιλοξενούνται στο εξώφυλλο οι δύο, πλέον, μονάδες της Πτολεμαΐδας και στο εσωτερικό του περιοδικού, αναλυτικό ρεπορτάζ από την τελετή εγκαινίων της δεύτερης μονάδας, από τον Βασιλιά (τότε) Κωνσταντίνο.

Προς το τέλος της δεκαετίας ολοκληρώνονται τα δύο πρώτα φράγματα στον Αχελώο. Το τεύχος Ιουνίου 1967 έχει  στο εξώφυλλο το νέο φράγμα στα Κρεμαστά, ύψους 150 μέτρων (το υψηλότερο χωμάτινο φράγμα της Ευρώπης) και  φιλοξενεί αφιέρωμα στην πορεία της ΔΕΗ και την κατάσταση στην οποία τότε βρίσκεται, με άκρως εγκωμιαστικά σχόλια. Τον Φεβρουάριο του 1969 η ΒΕ έχει στο εξώφυλλο το φράγμα στο Καστράκι. Η ολοκλήρωση του οποίου παρουσιάζεται ως… ήττα του Αχελώου!