Οικονομική Επιθεώρηση, Σεπτέμβριος 2021, τ.1010

ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ • του Νίκου Παπανδρέου

 

Δεν νομίζω ότι υπάρχει πολίτης στη χώρα μας που δεν τον απασχολεί το μέλλον του περιβάλλοντος. Μετά τις πιο καταστροφικές φωτιές που έχουμε αντιμετωπίσει ποτέ, όλοι προσπαθούμε να βρούμε την ουσία του προβλήματος και να προτείνουμε λύσεις. Πέραν της κλιματικής αλλαγής, σίγουρα ένα πρόβλημα είναι το ίδιο το κράτος, και συγκεκριμένα το δικό μας κράτος. Δεν είναι «κράτος-μάνατζερ» δομημένο έτσι ώστε να διαχειρίζεται τέτοιες κρίσεις: ευθύνες διάσπαρτες με αλληλοκάλυψη, προβλήματα στη νομοθεσία για την προστασία του πρασίνου, ελλιπής διαχείριση κονδυλίων από δήμους και περιφέρειες για την πρόληψη και τον καθαρισμό των δασικών εκτάσεων, προβλήματα με την ένταξη εθελοντών στην όλη προσπάθεια – και η λίστα συνεχίζεται. Δεν θα κάνω τον ειδήμονα σε ένα θέμα τρομερά πολύπλοκο.

Δεν μπορούμε καν να σταματήσουμε άμεσα την άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη, θέλω όμως να ελπίζω ότι η πρόσφατη εμπειρία θα λειτουργήσει σαν κίνητρο ώστε να ξεπεράσουμε τα εμπόδια και να φτιάξουμε ένα σύγχρονο κράτος που θα μπορεί να αντιμετωπίσει αυτά τα φαινόμενα στο προσεχές μέλλον με αποτελεσματικό τρόπο.

Αλλά αντί να τα βλέπουμε όλα μαύρα (σαν το χρώμα του καμένου δάσους στην Εύβοια), προτιμώ να βρω λίγο φως, με μια ματιά στο μέλλον. Ειδικοί προτείνουν λύσεις που στο πρώτο άκουσμα φαίνονται εξωφρενικές. Μία που προωθεί ο Μπιλ Γκέιτς είναι να φτιάξουμε μια τεράστια «ομπρέλα» πάνω από τη Γη ώστε να μειωθεί η ένταση του ήλιου. Μια άλλη ακούγεται πιο εύκολη, αλλά δεν είναι: να καλλιεργήσουμε εκατομμύρια τόνους πλαγκτόν στα βάθη των ωκεανών. Το πλαγκτόν, όπως τα δένδρα, απορροφά το διοξείδιο του άνθρακα και εκπέμπει οξυγόνο.

Το μέλλον θα εξαρτηθεί από το πόσο γρήγορα θα μειώσουμε την εξάρτησή μας από το πετρέλαιο και θα δούμε μια οικονομία που λειτουργεί μόνο με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που δεν ρυπαίνουν. Πέραν των ανεμογεννητριών και των φωτοβολταϊκών πάρκων, πέραν των ηλεκτρικών αμαξιών και του υδρογόνου, επιστήμονες μελετούν πολύ πιο ριζοσπαστικές λύσεις. Ας δούμε πέντε από αυτές.

 

Φωτοβολταϊκά στο διάστημα

Αυτή η τεχνολογία προτάθηκε για πρώτη φορά από έναν μηχανικό αεροδιαστημικής ονόματι Πίτερ Γκλέιζερ (Peter Glaser) το 1968. Θεωρείται ο πατέρας του «ηλιακού δορυφόρου». Από τότε, η ιδέα της δημιουργίας διαστημικών πάρκων ηλιακής ενέργειας μελετάται σοβαρά από την επιστημονική κοινότητα.

Η ιδέα βασίζεται στο γεγονός ότι το φως του Ήλιου στο διάστημα φέγγει σε 24ωρη βάση, ενώ σήμερα τα «επί της Γης» φωτοβολταϊκά πάρκα βρίσκονται στο έλεος των καιρικών συνθηκών και της νύχτας – παράγουν ενέργεια μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Το ηλιακό πάρκο στο διάστημα δεν θα έχει διακοπές ρεύματος επειδή φωτίζεται συνεχώς. Πέραν αυτού, το φως του Ήλιου που βρίσκεται έξω από την ατμόσφαιρα της Γης είναι 30% πιο έντονο από εκείνο που έρχεται στην επιφάνεια της Γης. Η ενέργεια που παράγεται θα έρχεται σε μας σε μορφή μικροκυμάτων ή με ένα ισχυρό λέιζερ. Σήμερα ακόμη το κόστος υπερβαίνει το όφελος. Παρά την άνοδο των ιδιωτικών διαστημικών εταιρειών τύπου Μπράνσον και Έλον Μασκ, προβλέπεται ότι η τεχνολογία αυτή θα πάρει σάρκα και οστά σε 30 χρόνια… Η Κίνα έχει αναγγείλει ότι θα έχει ένα λειτουργικό ηλιακό πάρκο στο διάστημα πριν από το 2050. Αν δεν έχουμε καεί ως τότε.

 

Ανθρώπινη Ενέργεια

Μετατρέπουμε τη θερμότητα του σώματός μας και την κινητική ενέργεια σε ηλεκτρική ενέργεια. Το σώμα μας, όπως ξέρουν όλοι που φοράνε ρολόγια που μετράνε τις κινήσεις και τις θερμίδες μας, παράγει ενέργεια. Σε κατάσταση ηρεμίας, το σώμα του μέσου ατόμου παράγει περίπου ισχύ 100 watt. Η παραγωγή είναι πολύ υψηλότερη κατά την εκτέλεση έντονων δραστηριοτήτων. Το θέμα είναι πώς συγκεντρώνουμε αυτή τη χαμένη ενέργεια τόσων δισεκατομμυρίων ανθρώπων;

Επιστήμονες έχουν ήδη αναπτύξει τεχνολογίες που αξιοποιούν αυτήν την ενέργεια. Ένα ειδικά κατασκευασμένο πεζοδρόμιο στο Λονδίνο απορροφά την ενέργεια από το περπάτημά μας. Τα μηχανήματα στα γυμναστήρια (ποδήλατα Peloton, ελλειπτικά, βάρη κ.λπ.) εξοπλίζονται με διάφορες απλές τεχνολογίες ώστε όλη αυτή η ενέργειά μας να μπαίνει στο δίκτυο του ρεύματος. Ήδη γίνεται αυτό σε πολλά γυμναστήρια. Το Human Power Plant, έργο του Πανεπιστήμιου της Ουτρέχτης, σήμερα κτίζει μια φοιτητική εστία που θα τροφοδοτείται πλήρως από τους μαθητές, χωρίς τη χρήση ορυκτών καυσίμων.

 

Γεωθερμική Ενέργεια

Όχι του είδους που γνωρίζουμε στην Ελλάδα σε γεωθερμικές πηγές από παλιά ηφαίστεια. Αυτή η γεωθερμική ενέργεια πάει στην πηγή: οι επιστήμονες ψάχνουν τρόπο να έρθουν κοντά στο κέντρο της Γης, όπου ο πυρήνας φτάνει γύρω στους 6.000 βαθμούς Κελσίου – τόσο ζεστός όσο η επιφάνεια του Ήλιου.

Για να αποκτήσουμε πρόσβαση σε αυτήν την ενέργεια, θα πρέπει να κάνουμε γεωτρήσεις σε βάθος δέκα χιλιάδων χιλιομέτρων. Το απίστευτο βάθος περιπλέκει τη διαδικασία γεώτρησης και λόγω των ακραίων θερμοκρασιών που βρίσκονται στο κέντρο. Ο χαλκός λιώνει σε αυτές τις θερμοκρασίες, όπως σχεδόν και όλα τα άλλα υλικά. Μόνο η νέα ύλη «γραφένιο», μια πρόσφατη εξέλιξη στην τεχνολογία του γραφίτη, μπορεί να κάνει τη δουλειά της γεώτρησης.

Η χρήση ράβδων γραφενίου σε περιοχές κοντά στον πυρήνα της Γης θα μπορούσε να δώσει μια απεριόριστη πηγή ενέργειας, με μηδέν ρύπανση, μια επανάσταση στη βιομηχανία ενέργειας.

Ηλιακά κύτταρα Quantum Dot

Αξιοποιούμε με επιτυχία την ηλιακή ενέργεια εδώ και καιρό. Η τεχνολογία των solar panels προχωρά συνεχώς. Τώρα τελευταία επιστήμονες δημιούργησαν μια τεχνολογία «κβαντικών κουκκίδων» ηλιακών κυττάρων. Η ύλη αυτή φτάνει την αποτελεσματικότητα των φωτοβολταϊκών πάρκων. Μετατρέπει πάνω από το 65% του ηλιακού φωτός που φτάνει στο ηλιακό κύτταρο σε ρεύμα, ενώ σήμερα ο αριθμός αυτός φτάνει μόνο το 15%. Πέραν αυτού, μπορούμε να βάλουμε τις ελαφριές και ανθεκτικές αυτές κουκκίδες σε πολλές επιφάνειες. Μία σχεδόν έτοιμη εφαρμογή είναι τα ηλιακά παράθυρα. Αυτά τα παράθυρα θα είναι σε θέση να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια. Η συγκεκριμένη τεχνολογία θα είναι σχετικά φθηνή και έχει τη δυνατότητα να μειώσει σημαντικά την τιμή της ηλιακής τεχνολογίας.

 

Πυρηνική σύντηξη

Η ενέργεια της πολλά υποσχόμενης πυρηνικής σύντηξης είναι 100% καθαρή, ενώ την ίδια στιγμή χρειάζονται μόνο μικρές εγκαταστάσεις, που θα είναι και φορητές. Η πυρηνική σύντηξη παράγει περίπου τέσσερα εκατομμύρια φορές περισσότερη ενέργεια από αυτήν που παράγει η καύση του άνθρακα· έτσι, θα χρειαζόμαστε μόνο ένα κλάσμα του αριθμού των σταθμών παραγωγής ενέργειας στη Γη για να καλύψουμε όλες τις ενεργειακές ανάγκες του ανθρώπινου πληθυσμού. Η ποσότητα ενέργειας που παράγεται από τη σύντηξη είναι τόσο μεγάλη που θα μπορούσε κανείς να τη θεωρήσει ουσιαστικά απεριόριστη.

Παρόλο που η σύντηξη είναι μια απίστευτα ελπιδοφόρα πηγή ενέργειας, δεν είναι χωρίς τα ελαττώματά της. Η διαδικασία είναι πολύ δύσκολη να επιτευχθεί. Ωστόσο, καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται και οι επιστήμονες διεξάγουν περαιτέρω έρευνες, πλησιάζουμε τη δημιουργία ενός βιώσιμου αντιδραστήρα σύντηξης. Ορισμένοι προβλέπουν ότι ο Διεθνής Θερμοπυρηνικός Πειραματικός Αντιδραστήρας της Γαλλίας θα μπορούσε να προσφέρει ενέργεια πυρηνικής σύντηξης στο δίκτυο ήδη από το 2045.

Πότε θα γίνουν όλα αυτά τα παραπάνω; Προλαβαίνουμε; Προβλέπεται ότι θα μεταβούμε σε έναν κόσμο που θα βασίζεται αποκλειστικά σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας κατά τη διάρκεια ζωής ενός ατόμου που γεννήθηκε τα τελευταία 20 χρόνια. Οι μισοί από εμάς ίσως δεν προλάβουμε να το δούμε. Τα παιδιά και τα εγγόνια μας όμως θα το δουν. Εν τω μεταξύ, στη μεταβατική αυτή περίοδο πρέπει να φυλάξουμε τη φύση όσο καλύτερα μπορούμε και μεταξύ άλλων να βρούμε τον τρόπο για να σώσουμε τα δάση μας.