30 χρόνια (και 150 άλλα χρόνια) Γερμανίας

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Επειδή, με την στάση της προεδρεύουσας στην ΕΕ Γερμανίας – και μάλιστα ειδικότερα της Καγκελαρίου Μέρκελ – στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής (και) για τα ΕλληνοΤουρκικά, με το αρχικό κείμενο Συμπερασμάτων και την στάση Γερμανίας/Ισπανίας/Μάλτας στην συνέχεια πριν την διαμόρφωση του τελικού κειμένου της Κορυφής, άρχισαν ήδη να ξανανεβαίνουν στην επιφάνεια αντιΓερμανικά αντανακλαστικά που θύμισαν λιγάκι ημέρες αντιΜνημονίου και Σόιμπλε, θα μας επιτρέψει ο αναγνώστης να φέρουμε στο προσκήνιο κάτι «άλλο» με Γερμανική διάσταση.

Το περασμένο Σαββατοκύριακο, γιορτάστηκαν τα 30 χρόνια από την Γερμανική Επανένωση – αυτή την φορά ήταν στο Πότσνταμ (25 χιλιόμετρα από το Βερολίνο), με συνειδητά περιορισμένο κοινό λόγω κορωνοϊού. Στην διεξοδική ομιλία του Προέδρου της Δημοκρατίας Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάγιερ υπήρχαν πολλά σημεία που ακόμη και όσοι δεν έχουν, διεθνώς, ιδιαίτερους δεσμούς και ενδιαφέρον για γερμανικές υποθέσεις, θα άξιζε να τις έχουν καταγράψει. Μια πρόταση επισημάνσεων:

Ο Σταϊνμάγιερ, μιλώντας την 3η Οκτωβρίου και αναφερόμενος στα 30 χρόνια από την ημέρα που έγινε η έπαρση της σημαίας της ενιαίας Γερμανίας – μαύρο/κόκκινο/χρυσό – μπροστά από το κτίριο του Μπούντεσταγκ (το παλιό Ράιχσταγκ σε σύγχρονη μετενσάρκωση), πήρε πρώτα-πρώτα την πρωτοβουλία να ξεκινήσει από «το πνεύμα του 1989». Δηλαδή να συνδέσει την ενιαία Γερμανία με τις αξίες της ειρηνικής εξέγερσης και της αναζήτησης της ελευθερίας και των δημοκρατικών αρχών στην Ανατολική Γερμανία (και ανά τις χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας) που οδήγησαν στην πτώση του Τείχους τον Νοέμβριο του 1989. Δεν παρέλειψε να αναφερθεί  και στα προβλήματα, τις υστερήσεις και τις ανισότητες που έχουν μείνει πίσω παρά το πέρασμα του χρόνου από την επανένωση. Κυρίως, όμως, με πολύ τονισμένο τρόπο σημείωσε το πώς, πριν τρεις μόλις εβδομάδες, μια άλλη σημαία – η αυτοκρατορική μαύρη/λευκή/κόκκινη, σύμβολο ενός αυταρχικού Πρωσικού παρελθόντος που πηγαίνει 150 χρόνια πίσω – είχε σηκωθεί ανάμεσα στο πλήθος διαδηλωτών που κόντεψε να εισβάλει στο Μπούντεσταγκ.

Πρόκειται για την ίδια σημαία που είχε χρησιμοποιηθεί μεταξύ 1933 και 1935, όταν το χιτλερικό NSDAP κατέλαβε την εξουσία (ύστερα επεκράτησε ευθέως η σβάστικα). Όμως η συμβολική χρήση των χρωμάτων αυτοκρατορικής σημαίας μαζί και με την συνύπαρξη στο πλήθος των διαμαρτυρόμενων για τις απαγορεύσεις της εποχής του Covid-19 ή και για την υποχρεωτική χρήση της μάσκας ανθρώπων που κινούνταν από τους εξεγερσιακούς μέχρι την ακροδεξιά ή και τους νεοναζί, με κατάληξη την απόπειρα εισβολής στο Μπούντεσταγκ, έχει προκαλέσει μεγάλη ταραχή στην σημερινή Γερμανία. Το αντι-μεταναστευτικό ρεύμα που βρίσκεται στο φόντο, μαζί και με την άνοδο του AfD που μπορεί να ανακόπηκε αλλά δεν έχει πάψει να διεκδικεί/παίζει ρόλο στα πολιτικά πράγματα της Γερμανίας, λειτουργούν σαν ενιαίο φόντο ανησυχίας σε μια Γερμανία όπου ο Πρόεδρος της νομιμοποιείται να μιλάει για την πλέον ευημερούσα και δημοκρατικά αγκυρωμένη φάση ιστορίας που η χώρα αυτή περνάει. Οι ρίζες αυταρχισμού/μιλιταρισμού είναι όμως βαθιές. Ο Στάινμάγιερ ανέφερε στον λόγο του μια έκθεση με βιβλία σχολείων από το παρελθόν, όπου απεικονίζονταν μικροί μαθητές με στολές, με πλήρη εξάρτυση της εποχής μέχρι και πρωσικά κράνη (Pickehaube)… Δείγμα γερμανικού μιλιταριστικού πνεύματος εκ βαθέων.

Καθώς οι επέτειοι – όπως των 30 χρόνων από την επανένωση των Γερμανιών – χρησιμεύουν να ξαναδιαβάζονται οι διαδρομές, αξίζει να θυμηθούμε τις αντιδράσεις και επιφυλάξεις που είχαν υπάρξει, τότε.

Προτού ξεκινήσει η διαπραγμάτευση των «2+4», δηλαδή της Δυτικής Γερμανίας BRD/Κολ και την πιο δημοκρατική μετάβαση Ανατολικής DDR/Ντε Μαιζιέρ, συν των νικητών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ΗΠΑ/Μπους, ΕΣΣΔ σε φάση εξόδου/Γκορμπατσώφ, Βρετανίας/Θάτσερ, Γαλλίας/Μιτεράν, αλλά και μέχρι την τελευταία μέρα (η συνθήκη ενοποίησης υπεγράφη στις 31 Αυγούστου 1990, στις 3 Οκτωβρίου τέθηκε σε ισχύ ενώ στις 2 Δεκεμβρίου έγιναν οι πρώτες εκλογές της ενιαίας Γερμανίας) είχαν υπάρξει ισχυρές επιφυλάξεις. Γαλλία και Αγγλία δυσπιστούσαν για την δημοκρατική πορεία μιας ενιαίας Γερμανίας, που ήδη οικονομικά τις επισκίαζε : η δημιουργία της Ευρωζώνης θεωρήθηκε από την Γαλλία ένας τρόπος για να παραμείνει υπό έλεγχο – δεν δείχνει η προσδοκία αυτή να δικαιώθηκε . H Σοβιετική Ρωσία χρειάστηκε να λάβει εγγυήσεις ότι η ενιαία Γερμανία – που μόνον υπό ακραία πίεση δέχθηκε να είναι μέλος του ΝΑΤΟ, το οποίο διεδήλωσε ειρηνικές προθέσεις (Μάνφρεντ Βέρνερ) απέναντι στο υπό διάλυση Σύμφωνο της Βαρσοβίας… – δεν θα αποκτούσε προβολή ισχύος προς τα Ανατολικά: ούτε αυτές οι εγγυήσεις τηρήθηκαν.

Το γεγονός ότι η Ανατολική Γερμανία βρισκόταν στο τέλος της δεκαετίας του ‘ 80 υπό οικονομική κατάρρευση, αλλά και η τότε ΕΣΣΔ δεν ήταν σε καλύτερη κατάσταση (η διάλυσή της επήλθε στις 26 Δεκεμβρίου 1991, με ανεξαρτησία των πρώην Σοβιετικών Δημοκρατιών και ίδρυση της Κοινοπολιτείας Ανεξαρτήτων Κρατών, με τον Μιχαήλ Γκορμπατσώφ να παραδίδει τον πρόεδρο της Ρωσίας Μπορίς Γιέλτσιν), έκανε τον Αμερικανό Πρόεδρο Μπους να «αναθέσει» στον Γερμανό Καγκελάριο Κολ την de facto ευθύνη της οικονομικής διάσωσης/στήριξης («You have deep pockets»). Για την μεν Γερμανία, αυτό σήμανε το κόστος της ενοποίησης, για την δε Ρωσία την δανειακή στήριξη από την Γερμανία στο διάστημα μετάβασης.