Οικονομική Επιθεώρηση, Μάρτιος 2022, τ.1016

ΑΠO ΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ

του Γιώργου Βαϊλάκη

Πριν από λίγες εβδομάδες, στις 7 Φεβρουαρίου 2022, συμπληρώθηκαν 30 χρόνια από την υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ, της συνθήκης που έθεσε τα θεμέλια της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ήταν 7 Φεβρουαρίου του 1992, όταν σε μια μικρή πόλη της Ολλανδίας κοντά στα σύνορα με τη Γερμανία και το Βέλγιο, το Μάαστριχτ, συγκεντρώθηκαν οι ηγέτες 12 χωρών και υπέγραψαν την ιστορική συμφωνία.

Είχε προηγηθεί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μάαστριχτ τον Δεκέμβριο του 1991 με το οποίο επιτεύχθηκε η συμφωνία. Ανατρέξαμε στο αρχείο της Βιομηχανικής (μετέπειτα Οικονομικής) Επιθεωρήσεως (Τεύχος 659, Ιανουάριος 1992), όπου υπάρχει σχετικό άρθρο με τίτλο «Τα αποτελέσματα του Μάαστριχτ», ενώ και το εξώφυλλο είναι αφιερωμένο σε αυτό το μείζον γεγονός, έχοντας τον εύγλωττο τίτλο «Μάαστριχτ: Χειραψία με το μέλλον».

Στο άρθρο επιχειρείται μια πρώτη καταγραφή, αλλά και αποτίμηση της ιστορικής σημασίας συνθήκης. Παραθέτουμε μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα.

Τα άμεσου ελληνικού ενδιαφέροντος αποτελέσματα του Μάαστριχτ

«Αν έπρεπε να αναφέρουμε μόνον ένα από τα αποτελέσματα της συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (Διάσκεψη Κορυφής της ΕΟΚ) που έγινε στην ολλανδική πόλη Μάαστριχτ ως το πλέον σημαντικό, τότε θα ξεχωρίζαμε την Κοινή Πολιτική Εξωτερικών Σχέσεων και Ασφάλειας. Αυτό είναι το κεφάλαιο της νέας Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση και προβλέπει συγκεκριμένα τα ακόλουθα: “Στην Κοινή Πολιτική Εξωτερικών Σχέσεων και Ασφάλειας περιλαμβάνεται το σύνολο των θεμάτων που αφορούν την ασφάλεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμπεριλαμβανομένης και της εν καιρώ διαμόρφωσης μιας Κοινής Αμυντικής Πολιτικής, η οποία δύναται εν τέλει να οδηγήσει σε Κοινή Άμυνα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητεί από τη Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση, η οποία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να επεξεργάζεται και να υλοποιεί τις αποφάσεις και τις δράσεις της Ένωσης που έχουν επιπτώσεις στη άμυνα. Το Συμβούλιο, σε συμφωνία με τα όργανα της Δυτικοευρωπαϊκής Ένωσης, θεσπίζει τις αναγκαίες τακτικές λεπτομέρειες”. Τα παραπάνω, μαζί με τις αποφάσεις για τη δημιουργία Ταμείου Συνοχής, τη δυνατότητα συμμετοχής όλων των χωρών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (δηλαδή της σημερινής ΕΟΚ) σε όλα τα θεσμικά όργανα της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης, αλλά και την απόφαση να ενταχθεί η Ελλάδα στη Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση, αποτελούν τα βασικότερα άμεσου ελληνικού ενδιαφέροντος αποτελέσματα του Μάαστριχτ».

Η ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης

«Αλλά ποια είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση; Το λέει το άρθρο Α της ίδιας της Συνθήκης, που αναφέρει συγκεκριμένα: “Με την παρούσα Συνθήκη τα Υψηλά Συμβαλλόμενα Μέρη ιδρύουν μεταξύ τους μία Ευρωπαϊκή Ένωση, εφ’ εξής αποκαλούμενη απλώς Ένωση”. Η παρούσα Συνθήκη ανοίγει νέα φάση στις διαδικασίες προς μία ολοένα στενότερη Ένωση μεταξύ των λαών της Ευρώπης, στην οποία οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στους πολίτες. Η Ένωση βασίζεται στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες [Σ.Σ.: Πρόκειται για τις τρεις κοινότητες: ΕΚΑΧ, ΕΟΚ, ΕΚΑΕ] συμπληρούμενες με τις πολιτικές και τις συνεργασίες που θεσπίζονται με την παρούσα συνθήκη […]. Εξάλλου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μάαστριχτ αναφέρει, σχετικά με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι οι Διακυβερνητικές Διασκέψεις για την Πολιτική Ένωση που διεξήχθησαν σε επίπεδο αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων κατέληξαν σε συμφωνία για το σχέδιο Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο βασίζεται στα κείμενα που αφορούν την Πολιτική Ένωση και την Οικονομική και Νομισματική Ένωση».

Πρόγραμμα σύγκλισης για την Ελλάδα και τις υπόλοιπες Κοινοτικές χώρες

«Θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι, το 1992, η Ελλάδα θα υποβάλει στην ΕΟΚ Πρόγραμμα Σύγκλισης της οικονομίας της προς τους σκοπούς που έχει θέσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την ολοκλήρωση της δημιουργίας της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης έως το 1997 και το αργότερο έως το 1999. Τέτοια προγράμματα προβλέπεται να υποβάλουν σχεδόν όλες οι Κοινοτικές χώρες, ακόμη και αυτή η ισχυρή οικονομικώς Γερμανία. Το Πρόγραμμα Σύγκλισης της Ελλάδος, σύμφωνα με πληροφορίες από έγκυρες πηγές, θα προβλέπει, κατά πάσαν πιθανότητα, συγκεκριμένη ημερομηνία εισόδου της δραχμής στον Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών (ΜΣΙ) […]. Στο Πρόγραμμα Σύγκλισης, το οποίο θα υποβληθεί από την Ελλάδα στην Κοινότητα και θα αντικαταστήσει το σημερινό Σταθεροποιητικό Πρόγραμμα, θα προβλέπονται ακόμη: 1) Περιορισμοί δαπανών και αυστηρή τήρηση της σχέσης 2:1 στις αποχωρήσεις-προσλήψεις στο δημόσιο, σε όλες τις υπηρεσίες. 2) Πλήρης αναμόρφωση του φορολογικού συστήματος, ώστε και τα έσοδα να αυξηθούν και η κατανομή βαρών να γίνει δικαιότερη […]. 3) Ριζική αναμόρφωση του ασφαλιστικού συστήματος. Κοινοτικοί παρατηρητές διαβλέπουν έκρηξη των ελλειμμάτων των ασφαλιστικών ταμείων της χώρας (όσα είναι ελλειμματικά) στα επόμενα χρόνια».

Η συζήτηση που προηγήθηκε

Τη χρονιά που προηγήθηκε της υπογραφής της Συνθήκης του Μάαστριχτ η Βιομηχανική Επιθεώρηση είχε φιλοξενήσει μία σειρά από άρθρα και προβληματισμούς σχετικά με το επικείμενο, ιστορικής σημασίας, γεγονός. Ήδη, τον Ιανουάριο του 1991, (τεύχος 648) ο Θεόδωρος Παπαλεξόπουλος, πρώην Πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνικών Βιομηχανιών (ΣΕΒ) έγραψε άρθρο για τη σημασία της ΟΝΕ. Το Φεβρουάριο του 1991 (τεύχος 649) στη στήλη «Χρονικά της ΕΟΚ» επισημαίνεται ότι η Ευρωπαϊκή Κοινότητα έδινε άμεση προτεραιότητα στην προώθηση των Κοινοτικών νόμων που απαιτούνται να εγκριθούν έως το τέλος του 1991 για τη δημιουργία της Ενιαίας Εσωτερικής Αγοράς της ΕΟΚ.

Τον Ιούνιο του 1991 η ΕΟΚ βρίσκεται στην τελική ευθεία για την υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ και η Βιομηχανική Επιθεώρηση εστιάζει στο θέμα «Η ελληνική βιομηχανία απέναντι στην πρόκληση της Ευρωπαϊκής Ενοποιήσεως» σε μία σειρά από τρία άρθρα (τεύχος 653, Ιούνιος 1991), (τεύχος 654, Ιούλιος-Αύγουστος 1991) και (τεύχος 655, Σεπτέμβριος 1991) τα οποία βασίζονται στις «αποκαλυπτικές διαπιστώσεις μιας πανελλαδικής έρευνας της ICAP HELLAS».

Επιπλέον, ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάλυση με τίτλο «Η Νομισματική Ένωση ως προϋπόθεση της Οικονομικής Ενώσεως της ΕΟΚ» ((Τεύχος 654, Ιούλιος-Αύγουστος 1991) με τον ανησυχητικό υπέρτιτλο (ενδεικτικό του προβληματισμού που ήδη υπήρχε ως προς την επιτυχή έκβαση του εγχειρήματος): «Πολλές και σοβαρές οι ενδεχόμενες επιπλοκές και παρενέργειές της»