Η σοφία μας ως Ελλήνων, οι πεποιθήσεις και τα συμφέροντα

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Δύο βδομάδες έχουν περάσει από τότε που ο (βετεράνος, πλέον, μεταξύ των υπουργών Εξωτερικών που διαθέτει το ταραγμένο διεθνές σύστημα) Σεργκέι Λαβρόφ, παρεμβαίνοντας στην συζήτηση που είχε ανοίξει με τοποθετήσεις του (εκπρόσωπου του Κρεμλίνου) Ντμίτρι Πεσκόφ για τον ρόλο της Αλεξανδρούπολης στην μεταφορά εξοπλισμού της Δύσης προς την Ουκρανία, είχε κάνει μια ιδιαίτερα εύγλωττη δήλωση. Που θα μπορούσε να διδάσκεται στις διπλωματικές Ακαδημίες: «Εμπιστευόμαστε τους Έλληνες φίλους μας ότι, με την σοφία τους, θα κάνουν την επιλογή που ανταποκρίνεται στις πεποιθήσεις τους». Έχοντας μόλις μιλήσει – τότε – με τον Νίκο Δένδια ώστε να διαλυθούν (ή: να μην πυκνώσουν) τα σύννεφα στις ΕλληνοΡωσικές σχέσεις, ο Λαβρόφ είχε ξεκινήσει εξηγώντας ότι κατανοητό είναι πως «η Ελλάδα είναι μέλος του ΝΑΤΟ [και] της ΕΕ», ενώ με μια ήπια λαθροχειρία προσέθεσε: «βλέπουμε ότι η Ελλάδα δεν θέλει να ακολουθήσει την οδό της επιδείνωσης των αντι-Ρωσικών κυρώσεων».

Βέβαια, έκτοτε πολύ νερό έχει κυλήσει κάτω από τις γέφυρες στο Ουκρανικό ζήτημα. Ο ίδιος Λαβρόφ αφού διακήρυσσε για τριτοτέταρτη φορά πως «η Μόσχα δεν θέλει πόλεμο με την Ουκρανία» (προσθέτοντας μάλιστα ότι οι Αμερικανικές απαντήσεις/προτάσεις στο Ρωσικό αίτημα για εγγυήσεις ασφαλείας από την Δύση ήταν «καλύτερες από τις προτάσεις που διατυπώθηκαν από το ΝΑΤΟ»), είπε στην Δούμα/Ρωσική Κάτω Βουλή το πιο προωθημένο: «οι Δυτικοί μας συνάδελφοι βρίσκονται, χωρίς υπερβολή, σε ένα είδος πολεμικής μέθης».

Από την δική του πλευρά, ο Αμερικανός ομόλογός του Άντονυ Μπλίνκεν, συνέχιζε να προτάσσει την διπλωματική συνεννόηση, αν και καθιστώντας σαφές ότι το Ρωσικό αίτημα για πάγωμα κάθε επέκτασης του ΝΑΤΟ στα δυτικά της Ρωσίας/του άλλοτε Ανατολικού μπλοκ (και μάλιστα με νομικά δεσμευτικό τρόπο) δεν θα ήταν δυνατόν να αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης. Πλην όμως, σε μια τοποθέτηση που προξένησε εντύπωση (σε άλλες εποχές θα είχε προκαλέσει σοκ) η υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Βικ Νούλαντ χρησιμοποίησε την διατύπωση: «Εάν η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τότε ο NordStream 2 δεν θα προχωρήσει». Βέβαια είχε φροντίσει να προτάξει την διαβεβαίωση ότι οι ΗΠΑ «συνεχίζουν τις συνομιλίες με τους Γερμανούς συμμάχους» και εν συνεχεία προσέθεσε «θα εργασθούμε με την Γερμανία για να διασφαλίσουμε πως ο αγωγός δεν θα προχωρήσει».

Με δεδομένο ότι η Γερμανία – η οποία έως τώρα, σημειωτέον, αρνήθηκε να συμμετάσχει στην στήριξη της Ουκρανίας με κάτι περισσότερο από νοσοκομείο εκστρατείας (προχωρημένος ο συμβολισμός-δίκοπο μαχαίρι: ΚΑΙ θεωρεί ότι θα υπάρξουν θύματα/χρήστες του νοσοκομείου ΚΑΙ αρνείται να έχει στρατιωτική ή έστω εξοπλιστική ανάμειξη) – διαθέτει ιδίαν εξωτερική πολιτική, διαθέτει και ΥΠΕΞ την Ανναλένα Μπέρμποκ, των Πρασίνων (η οποία βέβαια τόσον ως οικολόγος είναι εναντίον του αγωγού, όσο και ως ηγέτης των Πρασίνων έχει λιγότερο διαλλακτική ροπή προς την Ρωσία από τον Όλαφ Σολτς ή και την Άνγκελα Μέρκελ), οπότε το να προ-ανακοινώνεται απόφαση της εν λόγω χώρας φέρει ηχώ από τις πρώτες μεταπολεμικές εποχές. Εποχές αληθινού Ψυχρού Πολέμου, εννοούμε. εποχές όπου η Αμερικανική ομπρέλα προστασίας στην Δυτική Ευρώπη έδινε δικαιώματα σε παρόμοιες προκαταβολικές ανακοινώσεις και προεξοφλήσεις συμπεριφορών…

Ας μας επιτρέψει ο αναγνώστης ένα άλμα, εδώ: στις 6 Μαρτίου του 2014, ο Χένρι Κίσσινγκερ γράφοντας για την – τότε – αναμέτρηση Δύσης με Ρωσία γύρω από το Ουκρανικό κατέληγε ότι «όλοι όσοι είναι εξοικειωμένοι με την περιοχή» γνώριζαν ότι αποκλείεται να συμφωνηθεί οτιδήποτε , που να είναι ανεκτό (palatable) για όλους. Το ζητούμενο δεν μπορεί να είναι «η απόλυτη ικανοποίηση» αλλά «μια ισόρροπη δυσαρέσκεια». Είχαν προηγηθεί κινήσεις φιλοΡώσων ενόπλων («μικρά πράσινα ανθρωπάκια») που έδρασαν στην Κριμαία. η οποία, μετά από δημοψήφισμα στις 18 Μαρτίου, προσαρτήθηκε από την Ρωσία. Αυτού του δράματος η επόμενη σκηνή είναι που παίζεται τώρα.

Γιατί να τα θυμίζουμε όλα αυτά; Επειδή αυτή την φορά η ζητούμενη ευθυγράμμιση στα πλαίσια της Δύσης (όπου «ανήκομεν» κλπ.) δείχνει να γίνεται πολύ πιο άγαρμπα. Και επειδή η Ελλάδα του 2022 συνεχίζει μεν να βρίσκεται το ίδιο άβολα κοντά στην Μαύρη Θάλασσα, αλλά και να έχει προχωρήσει εντυπωσιακά την σύνδεσή της με το αμερικανικό άρμα (πράγμα που δεν εμπόδισε το non-paper του Στέητ Ντηπάρτμεντ που βούλιαξε τον αγωγό East Med). Οπότε, η «σοφία με την οποία θα γίνουν οι επιλογές» από την Ελλάδα δεν είναι όσο εύκολη ακούγεται. Αν τροποποιήσουμε την σύσταση Λαβρόφ προς την Ελλάδα, και ακούσουμε για «επιλογή που ανταποκρίνεται στα συμφέροντά μας» (και όχι απλώς στις πεποιθήσεις μας), τότε θα ξαναβρούμε τον Ελευθέριο Βενιζέλο ο οποίος δίδασκε ότι οι χώρες δεν έχουν δίκαια αλλά συμφέροντα. Η στάση, λοιπόν της Ελλάδας στο Ουκρανικό, όχι δε τόσο η άμεση όσο η μέσω Ευρώπης και μέσω ΕλληνοΑμερικανικών σχέσεων, αυτό θα χρειαστεί να αναζητήσει: το – όχι βραχυπρόθεσμο όμως – συμφέρον.

Αυτό, συν τις αντοχές της Ελληνικής εξωτερικής πολιτικής που βρίσκεται σε κινούμενη άμμο.