του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Να έχουμε πει εξαρχής ότι Ευρωκεντρική στην διαδρομή ης, η παρακάτω προσπάθεια ανάλυσης έχει Αμερικανικό τέλος. Ίσως και ουσία…

Η έκφραση «άνευ προηγουμένου» έχει ήδη ακουστεί αρκετές φορές, όπως η Ουκρανική κρίση – ήδη έχοντας κλείσει το πέμπτο 24ωρο μετά την Ρωσική εισβολή – συνεχίζει να βρίσκεται σε φάση επιδείνωσης. Και τούτο παρά την έναρξη διαπραγματεύσεων Μόσχας-Κιέβου στα σύνορα της Ουκρανίας με την Μπελαρούς, έναρξη που βέβαια οι δυο πλευρές βλέπουν με αντιδιαμετρικό τρόπο: ο Πρόεδρος Ζελένσκι, που δέχθηκε να ξεκινήσουν οι επαφές έστω και σε έδαφος «από το οποίο εκτοξεύονταν πύραυλοι κατά της Ουκρανίας» ως κίνηση για κατάπαυση του πυρός. ο Πρόεδρος Πούτιν ως πρώτο βήμα συνθηκολόγησης, αφοπλισμού της Ουκρανίας κοκ.

Άνευ προηγουμένου είναι ήδη οι ταχύτατα αναβαθμιζόμενες κυρώσεις της Δύσης. Ξεκίνησαν με περίπου οπερετικό/συμβολικό τρόπο, αλλά μέσα σε τρία 24ωρα βρέθηκαν να έχουν αποκόψει πολλές (ασαφές το ποιες ακριβώς) Ρωσικές τράπεζες από το σύστημα διατραπεζικής επικοινωνίας (και άρα συναλλαγών) SWIFT, να έχουν βγάλει από τον χάρτη των οικονομικών προοπτικών τον μείζονα αγωγό φυσικού αερίου NordStream-2, να έχουν επιβάλει αποκλεισμό ρωσικών πτήσεων από τον εναέριο χώρο της Ευρώπης, περισσότερο όμως απ’ o,τιδήποτε άλλο να έχουν παγώσει διαθέσιμα της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας ανά την Δύση. Το κερασάκι στην τούρτα αυτής της πτυχής του «άνευ προηγουμένου» των Δυτικών κυρώσεων: στις κυρώσεις προσήλθε και η Ελβετία – δεόντως πιεσθείσα υπερατλαντικά, οι δε Ελβετοί γνωρίζουν τι σημαίνει η extra-territorial εφαρμογή Αμερικανικών νομικών κανόνων! οπότε προσπέρασαν εν τάχει την θεμελιώδη τους πρακτική χρηματοπιστωτικού ασύλου. Δίπλα σ’ αυτό, αν έχει καταγραφεί και ο τρόπος με τον οποίο προσήλθε στις κυρώσεις και το ίδιο το Βερολίνο, που ούτε τον αποκλεισμό από SWIFT είχε θελήσει/δεχθεί, ούτε και την εγκατάλειψη του NordStream-2 αποδεχόταν (και ήδη η Πολωνία ζητά να κλείσει και ο NordStream-1, που λειτουργεί εδώ και 12 χρόνια).

Άνευ προηγουμένου ήταν και η μετάβαση των περισσότερων Ευρωπαϊκών χωρών σε στάση (και) στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Αν από την Βρετανία, για παράδειγμα, από την Ολλανδία ή τις Βαλτικές χώρες αυτό ήταν αναμενόμενο (ας σημειωθεί ότι οι τελευταίες χρειάστηκαν Γερμανική έγκριση προκειμένου να στείλουν όπλα Γερμανικής τεχνολογίας), η απόφαση και της ίδιας της Γερμανίας να αποστείλει οπλισμό στο Κίεβο ήταν απροσδόκητη. Ενώ ακόμη πιο «άνευ προηγουμένου» ήταν η απόφαση μιας Γερμανίας με Σοσιαλδημοκράτες και Πρασίνους στην Κυβέρνηση – δηλαδή όσο παίρνει πιο πασιφιστές – να εξαγγείλει δικό της επανεξοπλισμό φτάνοντας τον στόχο 2% του ΑΕΠ (που επί χρόνια υπεδείκνυε αν μη απαιτούσε το ΝΑΤΟ, δηλαδή οι ΗΠΑ). Αυτή η εικόνα επανεξοπλισμού της Γερμανίας, με όλες τις συμπαραδηλώσεις που αυτό φέρνει στον νου των Ευρωπαίων κάποιας ηλικίας τουλάχιστον, αποτελεί βαρύτατη μεταβολή κλίματος.

Αν, δε, ΑΝ υποτεθεί ότι μια τέτοια κίνηση έρχεται να ενταχθεί στην συζήτηση περί «στρατηγικής αυτονομίας» της ΕΕ, που πάλευε να θέσει σε κίνηση ο Εμμανουέλ Μακρόν, τότε το «άνευ προηγουμένου» αποκτά τελείως διαφορετικό περιεχόμενο. [Περίπου, θα πουν οι πλέον Ευρωενθουσιώδεις, όπως συνέβη και με την αμοιβαιοποίηση χρέους/το Next Generation EU μετά την κρίση της πανδημίας του κορωνοϊού].

Ένα τελευταίο «άνευ προηγουμένου» πήγε να παιχτεί με το αίτημα που πρόβαλε, με την λογική της έκτακτης ανάγκης (και θα προσθέταμε, της «αποζημίωσης» για την μη-άμεση αμυντική συμπαράσταση της Δύσης σε λογική out-of area ΝΑΤΟϊκής συνδρομής) ο Πρόεδρος Ζελένσκι, αίτημα για fast-track αποδοχή Ουκρανικής αίτησης ένταξης στην ΕΕ. Είναι αλήθεια πως τα αρχικά ενθουσιώδη καλωσορίσματα από χώρες όπως οι πρώην Ανατολικές αλλά και π.χ. από την Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν ως (Γερμανίδα) Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αλλά και τον Έλληνα Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη με αναφορά σε κοινές αξίες με Ουκρανία κλπ., μετριάστηκαν/προσγειώθηκαν μετ’ ου πολύ. Ήδη η Ούρσουλα «θυμήθηκε» ότι υφίσταται μια διαδικασία ένταξης που ουδέποτε έχει παραμεριστεί, μια διαδικασία βαριά και θεσμική και με συνταγματικά πλοκάμια. ο Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ Χοσέπ Μπορέλλ (Ισπανός) το είπε σαφέστερα: «η ιδιότητα μέλους είναι κάτι που θα πάρει, σε κάθε περίπτωση, πολλά χρόνια». ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ (Βέλγος) θύμισε ευγενικά την ομοφωνία που προϋποθέτει κάθε εγχείρημα ένταξης.

Πλην όμως, η υψηλών συμβολισμών φωτογράφηση του Ουκρανού Προέδρου Ζελένσκι να υπογράφει και να επιδεικνύει προς την διεθνή κοινότητα – ιδίως προς τους Ευρωπαίους – την επίσημη Ουκρανική αίτηση ένταξης έχει ήδη πολιτικά αποτελέσματα. Οι «27» αναζητούν, υπό πίεση καθώς ακούγεται στις Βρυξέλλες, τρόπο ώστε να δοθεί κάτι σαν συμβολική θετική ανταπόκριση. Βέβαια, χωρίς να ανακινείται – στα μάτια του Πούτιν… – η ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής του άρθρου 42 παρα 7 της Συνθήκης ΕΕ. Που κάνει – δυνητικά, θεωρητικά, μελλοντικά – την ΕΕ κάτι πολύ περισσότερο από οικονομικό οργανισμό.

Εδώ, εδώ ακριβώς ελλοχεύει η Αμερικανική διάσταση σε όλα αυτά τα Ευρωπαϊκά. Οι ΗΠΑ, στις οποίες η πολεμική κίνηση Πούτιν «χάρισε» ήδη εντυπωσιακή εσωτερική ενότητα Δημοκρατικών/Ρεπουμπλικάνων αφ’ ης προέκυψε πειστικός νέος εχθρός (ο πορτοκαλής πρώην Πρόεδρος Τραμπ βρέθηκε στην γωνία: ο νόμος των ακούσιων συνεπειών εν δράσει!), καθοδηγούν την νέα αυτή Ευρωπαϊκή ανακάλυψη του ενδεχόμενου Ευρωπαϊκού αύριο. Για όσους τυχόν δυσανασχετούν, να θυμίσουμε ότι και στην εποχή των σκαπανέων ης ΕΟΚ των Έξη, οι «Έξη» ήταν Επτά! Οι ΗΠΑ υπήρξαν η αληθινή κινούσα δύναμη της Ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Γι’ αυτό και, θαρρούμε, σε λίγο θα δούμε στον πυρήνα της «στρατηγικής αυτονομίας» της Ευρώπης και της συζήτησης για την «Στρατηγική Πυξίδα»/Strategic Compass να βρίσκεται το – πρόωρα καταδικασμένο ως «εγκεφαλικά νεκρό» – ΝΑΤΟ. Γι αυτό, άλλωστε, και τα «άνευ προηγουμένου» που επισκεφθήκαμε ίσως να μην κυριολεκτούνται αληθινά…