Η Ευρώπη και το ενεργειακό σοκ: «Ο καθένας για πάρτη του, κι ο Θεός ας φροντίσει για όλους»

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Η έκκληση που απηύθυνε – κατά κυριολεξία έκκληση – ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης προς την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με αφορμή τα εγκαίνια του Διασυνδετήριου Αγωγού Ελλάδας Βουλγαρία/IGB ήταν, αν μη τι άλλο ειλικρινής. Τόσο ως προς την παραδοχή του ενεργειακού/δημοσιονομικού αδιεξόδου μπροστά στο οποίο βρίσκεται μια χώρα σαν την Ελλάδα, όσο και ως προς την ανάλυση των Ευρωπαϊκών πραγμάτων/δυνατοτήτων να δίνεται απ’ εκεί λύση σήμερα.

Ακούστε: «Αγαπητή Ούρσουλα, αυτό που κάναμε με τον Covid [δηλαδή κυρίως το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το Next Generation EU] πρέπει να το επαναλάβουμε με το φυσικό αέριο». Ναι μεν δίνεται μια ιδέα υψηλόφρονος στρατηγικής – «Χρειαζόμαστε μια ενιαία Ευρωπαϊκή στρατηγική. Πρέπει να αποφύγουμε τον κατακερματισμό της Ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας» – πλην όμως η ουσία ειπώθηκε με ωμότητα: «Όλοι γνωρίζουμε ότι οι εθνικοί Προϋπολογισμοί έχουν πεπερασμένη δυνατότητα να απορροφήσουν τις αυξήσεις [του ενεργειακού κόστους]».

Πέρα από την ιδιότυπη προσέγγιση του «Αγαπητή Ούρσουλα», που δείχνει μια σαφώς πιο Αμερικανική παρά Ευρωπαϊκή ανάγνωση της πολιτικής, όπου το προσωπικό στοιχείο παίζει κεντρικό ρόλο, υπάρχει η υπόρρητη παραδοχή ότι η Επιτροπή/η «κοινοτική μέθοδος» δίνει τις λύσεις στα σοβαρά προβλήματα. Οι τελευταίοι μήνες, πάντως, μάλλον το αντίθετο έδειξαν – μέχρι στιγμής τουλάχιστον. Πώς αυτό; Μετά από πολλά μπρος-πίσω, οι υπουργοί Ενέργειας των «27» συμφώνησαν σε ένα ρηχό πακέτο: υποχρεωτική μείωση ζήτησης ηλεκτρικού ρεύματος, πλαφόν εσόδων των παραγωγών με βάση εισροές άλλες πλην φυσικού αερίου, συνεισφορά αλληλεγγύης από τους παραγωγούς ορυκτών καυσίμων.

Το βασικό διαρθρωτικό μέτρο, δηλαδή η επιβολή πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου, μπορεί να συγκέντρωσε την σύμφωνη γνώμη 15 Κρατών μελών (14+ Γαλλίας, για να είμαστε συγκεκριμένοι), αλλ’ ήρκεσε η αντίρρηση Γερμανίας και Ολλανδίας που αντιπροτείνουν πλαφόν μόνον στο Ρωσικό φυσικό αέριο για να μην προχωρήσει η συζήτηση. Βέβαια, η όλη συζήτηση περί γενικού πλαφόν εγείρει σοβαρά ζητήματα: (α) μήπως καταλήξουμε με ελλείψεις προμήθειας φυσικού αερίου αν οι μεγάλοι παίκτες στην αγορά του φυσικού αερίου  – Κατάρ, Αλγερία, Νορβηγία, Καναδάς, ΗΠΑ – «διαφωνήσουν» με την τιμολόγηση; (β) μήπως, αντιθέτως, ο ορισμός πλαφόν σχετικά ψηλά φέρει και τους φθηνότερους προμηθευτές προς αυτό, ακριβαίνοντας τα πάντα; Όμως αυτή η συζήτηση δεν έγινε ουσιαστικά. Πλην και η Γερμανική/Βρυξελλιανή πρόταση για πλαφόν μόνο στο Ρωσικό φυσικό αέριο, μάλλον… χάνει την ουσία, την στιγμή που το Ρωσικό αύριο βαθμιαία στερεύει προς Ευρώπη!

Σημειωτέον ότι «η Επιτροπή» συντονίστηκε με την Γερμανική-Ολλανδική θέση. Και τούτο την στιγμή που οι αποφάσεις της Επιτροπής λαμβάνονται συλλογικά (en collège), και στην σύνθεσή της μετέχουν Επίτροποι απ’ όλα τα Κράτη-μέλη ασχέτως αν η προεδρεύουσα είναι Γερμανίδα. Βέβαια… ένας ορθόδοξος αναλυτής θα σπεύσει να θυμίσει ότι «οι Επίτροποι δεν αντιπροσωπεύουν εθνικές θέσεις, εκφράζουν μόνο το κοινοτικό συμφέρον», όλοι όμως γνωρίζουμε ότι στα σοβαρά ζητήματα παγίως απηχούνται οι εθνικές θέσεις, με περισσότερη ή μικρότερη ζωηράδα.

Αυτά όμως είναι περισσότερο λεπτομέρειες μπροστά στο ότι  ώρες προτού ξεκινήσουν οι συζητήσεις των υπουργών Ενέργειας των «27» ανακοινωνόταν από την Γερμανία πακέτο μέτρων – δικών της μέτρων, με δική της χρηματοδότηση! – για την στήριξη επιχειρήσεων και νοικοκυριών ύψους 200 δις ευρώ. το πακέτο αυτό θα προέλθει από πελώριο αποθεματικό 500 δις που είχε χτιστεί για την αντιμετώπιση της πανδημίας από την ίδια Γερμανία. Λίγο νωρίτερα, είχε γίνει γνωστό ότι η Γαλλία θα χρειαστεί να απευθυνθεί στις κεφαλαιαγορές μέχρι τέλους του 2023 για αναχρηματοδότηση του χρέους της και νέο δανεισμό σε ύψος 240 δις ευρώ.

Σημειώστε τώρα και την άλλη – ποσοτική – διάσταση: οι εκτιμήσεις για το τι θα αποφέρουν τα έκτακτα μέτρα που (υποτίθεται) ότι συμφωνήθηκαν από τους «27» μιλούν για καθαρό αποτέλεσμα 142 δις ευρώ – συνολικά…

Οι Γάλλοι έχουν μιαν έκφραση που περιγράφει ιδανικά την – έως τώρα! – ανταπόκριση της Ευρώπης στο ενεργειακό σοκ: «Chaqu’un pour soi et Dieu pour tous!». Σε ελεύθερη μετάφραση: «Ο καθένας για πάρτη του, κι ο Θεός ας φροντίσει για όλους».